A N IN A L E S ACADEMUE RHENO • TlUtECTINAEi Ann. ctoiocccsvn - cwiocccxviiu A N N A L E S JCJDE3IIAE RHENO - TRAIECTINAE , Ann. C10I0CCCXVII-CI013CCCXVIII. PHILIPPO GULIELMO van HEUSDE, RECTORE ACADExMIAE MAGNIFICO, IO.VNNE FREDERIGO LUDOVlGO SGIiRODER, gENATUS GRAPHIARIO. TRAIECTI AB RHENVM, APUD OTTOiV. 10 ANN. van PADDENBURG, ET I. VAN SGIiOONHOVEN, ACADEMIAE TYPOGRAFtlOS. ::^i D c c c X I X, HOC ANNALIUM FOLUMINE CONTINENTUR. Nomina Profes forum et Lectorum in Academic Traiectina, % L Quaestlones ad cert amen liter arium prof)ofttae A: ciDiDcccxvn. % 11. Series Lectiomim liahendarum. % III. Series Disputatlonum publice defenfarum, § IF. Solennia. $ V. Nomina Profesfbrum in Athenaeo Harder ovicen^i %VI. Series Lectiomim hahendarum, § VIL Solennia elus, § VIIL 'Ph. G. van HEUSDE, Oratio: L I. 7V0LTERDEEK, Oratie. Responfiones ad Quacstiones Academica; i. DIB BITS , ad quaestionem Liter miam. R. a VAN TUTL VAN SEROOSKERKEN, ad quaestionem Mathematicam. ji. DB WIT^ ad quaestionem Mathematlcam. R. VAN REES, ad quaestionem Chemko-Bota'^ nlcam, P. H. HUGENHOLTZy ad quaestionem The$' logicam* //". KOCK, ad quaestionem luridlcam. ly C liROERSi ad quaesHonsm Medicam. AN. A N N A L E S ACABEMIAE RHENO - TK^IECTINAB. C13I0CCCXV1I - C10I:>CCCXVI1I. SI. In /cademia Traiectlna a die xxvi Martii A* ciJiDcccxvii, ad diem xxvii Martii^ A* cioiocccxviii, munus ohlerunt docendi FPILOSOPHUM THEORETICAM ET LITEKAS HUMANIQKES; loANNEs Theodohus Rossyn , oh aetatemjep* tuagmariam rude donatus, Philippus Gulielmus van Heusde, h. t. Acad. Rector. DiTH- vy DiTMARUS HUISMAN. lOANNES HeNRICUS PaREAU. Antonius van Goudqever, Adamus Simons. mATHESIN ET PHILOSOPHIJM NATURJLEM;^ Gerardus Moll. Joannes Fredericus Ludqvicus Sc^RODER, b. t, Acad. Graphiarius.^ Ianus Kops. T H E 10 G I A M; Sebaldus Rau > ob aetatem feptuagenarlam rude donatus. Herman Nus Royaards, loDocus Heringa, e. f, GABRieL VAN OORDT. lURISPRUDENTIJM, Cornelius Wilhelmus oe Rhoer; Hermannus Arntzenius. Joannes Richardus de Brueys, ME^ ME D IC I N J BI. Matthias van Geuns, ob aetatem feptuage- nariam rude chnatus*, Ianus BleulAnd, NicoLAus Cornelius de Fremery." Bernardus Franciscus Suerman. Ianus Isaacus Wolterbeek, mimus fuim wgresfiLs foknnl Qratiom dk xvii Septembris A. giDIQCCCXVIU L E C T O R E S. Philippus Franciscus Heyligers, Chirurg: et Obfietrkias artis, Samuel Nyhoff, Linguae. Graecae. MAGISTER ACABEMICUS. loHAN Salentyn Ho?'?'MAN , EquiUitionis, Ex his Firi Clarisfimi , Ioannes Tiieodqrus Ilos- SYN , Sebaldus Rau , atque. Matthias van Geuns , anno Academico nondum exacto , e vita excespjriir.t» Memoriam eorum cckhravit Fir CI. van IIf.usde. Fi- de horum Annal, p, 30, feqq^ Opinciila ab iis edit^ indicant ur p, 54, Qtiaestiones nd certamen literanum pngula-^ rum disciplinarum pudiofts in Jcademih ^ et ^thenaeis Bat avis ^ ineunte anno ciolpcccxvu fu^runt propoptae his formuUs^. L IT E R. A RI A. Inftituatur Hehraicae poefeos et Graecae com^ paratio, iit qualis utrlque fuerit indoles et vis propria^ adductis exemplis^ definiatur, MATHEM4TICA. Explicentur methodi praecipuae partiendae functionis fractae in alias functiones fractas , quarum denominatores fmt factores am fimpli^ ces am quadrati prioris functionis. Quae ex^ pkcatto et pcrfpicuitate et accurata argumenta. time fe commendet. Habeatur etiam ratio ad^ iumentorum illorum, quae aferat calculus dip ferentialis, Quandoquldem autem eiusmodl pay- tl- Ik thioms tifus maxima ohtinet In integrandh for^ mulis dlffhrentialihus . quae implicatiores funt ^ requiritur praeterea^ lit hums praecipue ufus accurata fim et ex;emplk munita expofim, CHEMICQ-B0T4NIC4. Quum inter recemlores naturae fcrutatores nonnulli cenfeam ^ gas aciditm carhonlcum^ a plantis hauftum^ ah lis it a decomponi^ ut iU llus hafis in ipfam tranfeat plantae compofitio' mm; oxygenlum autem^ accedente luminls action m y In atmosphaeram iter urn emittatur; aliive^ ro put€7^t, illud gas, a plantis ahforhtum , dem integrum et Immutatum iterum ah lllis exhala^ rl, at que mora fua in plantis , unlce ftlmuU, quo vegetatia incitetur , vices agere : quaerit Fa* cultas hrevem atque distinctam utriusque opini- onls, fids argumentls adftructae , expo fit ionem, addita epicrifi, qua declaretur , quid de alt erlus mrlus malori prohahilltate fit fiatuendum? THEOLOGICA. Undenam orta ^ et qucnam fandamento nlxa est est vetiis opinio de decern q* d. perfecut ion thus ? Qttld cum ratlone ftawendum est de vexatlonihus y quas pasfi junt Chriftlani fub Romcwonim impc- rlo ante Conflantinum BL^ ut et da caufis eu'f XUm et effectibiis? lU R I D I C A, Quid aha , quis aleator est ? An fatis accurate^ distinct OS fines haec nomina hahent^ per qiios a reliqiiis lufuum generihtts ale a distinguatur? An ista alea , iihi dolus aut met us ahfiint , ad delict a potest referri? Si non pos/it ^ nonne tamen cur a horn publicl inter dum vclity ut vltium istud^ yd per ipfas leges , vel ftiam per alia publicae dis' ciplinae auxilia coerceatur? Quid de his conpl' tuerunt leges veterum populorum^ inprimis Ro^ manae? Quid recent ior es ^ vel gentium Gennani- varum ^ vel ear urn etiam ^ quae adhiic florenty Fr ancle ae e, g. Anglic ae^ ali^e? 31 E D I C A, Quandoquldem in Qaublana de morbis folidi \i\x doctrlna^ quamvis gravis fim a ^ multaetianim nunc XI mine defideraniur ^ proud ex ohfervatlonibus pa^ set , quaQ de vi vltali post eum inftltiitae funt ; quaeritur ^ quid contuhrint has ohfervationes ad doctrinam illam cum auwidam^ turn vero etiam perficiendam ^ fin. Lectlonumajinttlsferilsaefllvis^A, cidiocccxvii, ad ferias aeftivas A, cioiocccxviii , hahendarum fuit or do popofitu? , quern in docendo fequuntur. In FACULTATE PHILOSOPHIAE THEO- RETICAE ET LITERARUM HUMA- NlORUxM; doccbunc Logicam I. T, ROSSYN, Emeritus, d. lu- nae ec iovis, h. I. IVIetaphyficam I. T. ROSSYN, Emeritus, d. lunae, martis , iovis ec veneris, h. X. Philofophiam morakm D. HUISMAN , d. lu* nae ec mercurii, h. Viil, Litems Latinas A. van GOUDOEVER, d. iunae, marcis, iovis ec veneris, h, XI. An- XH Antiqultatem Romanam A. van GOUDOE-r VER, d. inercurii, IX. et I. die vero faturni h, IX. ec XII. Exercitationes Oratorias moderahitur A. van GOUDOEVER, d. faturni, h. L vel did ma- gis commodi^, Literas Graecas tradet P|i. G. van HEUSDE , interpretandis cum Dialogis Luciani, die lunae €C iovis , h. X ; tqm pjatonis Phaedon© et fekc- tls Iliadis locis, die martis ec veneris, h, X. Amiqtikatem Graecam V\i, G, van HEUSDE, d. mercurii ec faturni, h. X. Literas Hebrakas docebic I, H. PAREAU , ita uc Grammailcam exponac d. lupae ec iovis h. IX. cademque hora, d. marcis ec veneris* quaedam tractec capita e priore Samttells libro, Literas Chaldaicas et S^riacas I. H. PAREAU 9 d. lunae ec iovis, h. XL Literas AraUcas I. H. PAREAU, d. martis ec veneris , h, XI. Antiqultatem Hehraicam I. H. PAREAU, d« lunae, martis, iovis ec veneris, h> IV, Historiam univerfam Ph. G. van HEUSDE, d. lunae, marcis, iovis ec veneris, h. XII. Historiam philofo^hiae , cum liter arum historia CO' xm ^omunctam^ Ph. O. van HEUSDE> die mer- curii ec facurni , h. Xf. Hhtoriam Patriae A. SIMONS > d. mercurii , iovis, veneris ec facurni, h- VIII. 'Literas Belgkas et Eloquentiam A. SIMONS, d. martis, mercurii, iovis ec veneris, h. III. Aftheticam , quae Poejm fpectat A. SIMONS , d martis et veneris , h* IV, Praecepta ftyll bene Belglci tradec A. SIMONS, diebiis et hora audicoribus commoda, Disputandl exercitacionibus praeerunc, alter- nis hebdoraadibus, die facurni, h. I. alcernarim Ph, a VAN HEUSDE ec A, van GOUDOEVER. In FACULTATE MATHESEOS bp PHILOSOPHIAE NATURALIS, docebunc Eiementa Mathefeos I. P. L. SCHRODER, d. lunae, martis, iovis ec veneris, h. VIII. Trigonometriam rectilineam et fphaerkamy L F. L. SCHRODER , bis per dierum hebdo- maden, hora audicoribus commoda. Alteram partem Calculi Integralis I. F. L» SCHRODER, diebus lunae ec martis, h» X Ana- XIY Analy.fin Ctirvarnm at que elemema Calculi Diferemialis T. F. L, SCHRODER, bis pe^ dierum hebdomaden, hora audltoribus com- nioda. Elemema Mechanic ae dtque Optic ac I. P, L. SCHRODER, bis per dierum hebdomadeni hora deinccps indicandai Mechanlcam fuhlimlorem I. F. L. SCHRO* DER 5 diebus iovis ec veneris, h X. Phyficam experiment alem G. MOLL, d. lu* nae, inartis^ ioyiset veneris, h. L Astronomiae prlmas nothlas G. MOLL , d. lunae, martis, iovis et veneris, h, IX. vel alia auditoribus magis commodi^* Ajlronomiam theoretlcam et pfactlcam G. MOLL, iisd. d. h. m. Chemtam generalem et applkatam N. C de FREMERY, diebus lunae, martis et mercurii, h. XL Chemlam animaletn N. C. de FREMERY > diebus iovis et veneris, XL Botanic am et Phyfiologlam plant arum L KOPS, d, lunae, martis et iovis, h X- Zoologlam^ cum Anatome comparata coniunc- tarn , XV tam, N. C. DE FREMERY, diebus lunae, inards, iovis ec veneris, h. XII. Minerdoglam N. C. de FREMERY , bis perdierum hebdomadem , hora auditoribus com- iiioda. Oeconomiam ruralem \ KOPS, diebus mer- curii ec facurni , hora VIII ec XIL . In FACULTATE TIlEOLOGICA> docebunc Theologiam ndttirnUm G. van OORDT v d* lunae et iovis, h. XI. (d. martis ec veneris ea- dem hora eandeitj disciplinam vel alia quaedaiu; craccabic). Hhtoriam ecdeftapicam D* HUISMAN, d* marcis, mercuri, iovis ec veneris, h. Ill* aut aliis , audicoribus cbmmodis. Fundament a inter pretationh V, T. L H. PA- REAU, d. lunae ,. marcis , iovis ec veneris, h I* Introitum in finguios Novi Foederis lihros !• HERINGA, E. F. diebus lunae, marcis, iovis ^t veneris , h. Vlll. Epistolam D* Fault ad Hehraeos mtQTpcnVir. tiir H. ROYAARDS, d, mercurii, h. XIJ. Vh XVI P'itam Pauli JpofioU ex Actis Jpoflolorttm et epiftoHs Paulinis exponec I, HERINGA, E. F. diebus lunae, martis et veneris ^ h. XH. Primiim quidem imiverfa quaedam Capita^ quibus doctrina Religionis Christianae expona^^ tur ^ illusttetu^y ant firmetur ^ (Je algemeene. leer van den Christelijken Godsdknst^ interpret tabicur: dein auceni Theologiam Dogmaticam do* cebic H. ROYAARDS diebus iunae, mortis, iovis et veneris J h. IX, CoUocutionlhus de locis theotogtcis vacabuilt I. HERINGA, E. F. d. iovis, horis verfpert. a VII ad IX. et G. van OORDT, die famrni, horis vefpertinis a VI» ad VIII. Christlanam morum discipllnam docebic G* VAN OORDT, d, luuae, niartis, iovis ec ve- neris, h. X. Praecepca homiletica inprimis ilia, quibus causfarum argumentorumque pertractatio et ufus pracrici regantur et difiniantur , tradet H. ROY- AARDS, d. mercurii, h. X Exercitationes Oratorias Sacras moderabicuf I. HERINGA, E. F. die faturni, h. I. vel alia magis comiiioda. Of' XVII bfficia nuntiorum Euangeli expdnec II. ROY- AARDS, d mercurii, hora IX. Puerorum doctrinae Chrlstiaiiae initifs emdU ehdorum exereicacionem inllicnenc I. HP2RINGA, E. F. die martis hora XI et G. van OORDTj die mernni, hora XI; alternis hebdomadibus. Oratlonihus Sacris pronunciandis praecrunc Hi ROYAARDS, d martis h XII. I. HERINGA, E. F. die lunae, hora XII. et G van OORDT^ die mercurii , hora XI. DispfUandl exercicatibnibns praeeriinc H. ROYAARDS, d. veneris, h I ; I. HERINGA^ E. F. privatim die faturni, h^ VIII. vel alia com- modiori ; publice die mercurii , hora I. et G. van OOIIDT, publice eadem die ae hora: hi vera alternis hebdomadibusi Denique S. RAVIUS, licet propter aetatem rude fit donatus, iis tamen non deerit, quos co/2ulio fuo iuvare poterJCi In PACULTATE lURIDICA, docebunt Injihutiones , \V e s c c n b e r g i o duce , IL ARNTZENIUS , diebus martis et veneris , hora IX. iovis, mercurii et faturni, hora X. Pan^ 2Lvni Fcmdectas\ eodem duce, H. ARNT^ENlUS , diebus martis et veneris , hora X. mercurii , hoi'a IX. iovis ec facurni, hora VIII. ec IX, Ills naturae C. W. de RHOER, diebUs lU- jjae, marcis, iovi» ec veneris , h. XT. lus gentium et puUicum G. W. de RH0ER> iisdem diebus , hora I. liLs Crimimim et poenarum C. W. de RH0ER> ^iebus mercurii ac facurni, hora XI., vel alia, audicoribus force magis commoda- lus Belgkum I, R. de BRUEYS, diebus lu* aiae, marcis, mercurii, iovis ec veneris, horaXlL Encydopaediam et Methodologiam luris I. R. dB BRUEYS, diebus lunae ec ioVis, hora IX, Disputandi exercicacionibus alternatim praee- runc H. ARNTZENIUS et I. R. de BRUEYS* In FACULTATE MEDICA, docebunc 'Anatomiam B. F. SUERMAN> quacer per dierum hebdomadem, h. IV. Phyftologiam I. BLEULAND , quacer , h. VIIL Pathologkm B. F. SUERMAN, quacer, h. IX* Prax' icix Praxm medicam I. I. WOLTERBEEK , die lunae , martis , mercurii ec iovis , hora XII. Pharmaciam^ fecundum Pharmocopoeam Ba« tavarn, Vernaculo fermonej^ N. C. de FREME- RY, diebns martis et veneris, h. HI. Mater km Medicam , five Hist or i am KemediO" turn I. I. WOLTERBEEK, enarrabic diebus Imercurii et veneris , hord L Infiitutionihus Clinicis vacabit L T. WOLTER- BEEK, fingulis diebus^ in Nofocomio AcademicOi Chirurgiam tradet B. F. SUERMAN , quatei^ jper dieriim hebdomadem , h. VIII. Inftitutioni clinicae in arre chirurgicaj quovis die, vacabit B. F. SUERMAN. Artem ohftetriciam theoreticdm et practlcam docebic I. BLEULAND , ter quavis hebdoma* de, ti, I. Inflitutionihm . Clinicis in arte ohfletrtcia vaca* bunt I. BLEULAND , et I. L WOLTERBEEK. Diaeteticani ^ Medicinam poUticam et forenfem tradet N. C. de FREMERY, diebus lunae ^ mercurii et faturni, h. VIIL Disputandi exercitationibus alteriiis licbdoitia- dibus die faturni hora L Profesfores in Facukate Medica akernatira praeerunt. M Denique M; van GEUNS , quamvis fdlicd docendi et agendi officio academico fuo, regia auctoricate, honorifice folutiis iam fit, integra tanien manente docendi faculrace fua, hac qui- dem, quantum aetas ct valetudo finent, lubens adhuc utetur, ut, exponendis partibus ad lama- tologiara facientibus , five Patkologice 9 five Diae- tetlcae ac Materiae medic ae ^ Studloforum uti- litati nostrorum infervire totus nondum defmaE* -c=><)C€f>^-«>«)tH Ph. F. IIEYLIGERS^ Morhps cs/ium exponet bis per dierum liebdo- iiiadem , diebus et horis deinpeps indicandis. Artem ohjlctriciam theoreticam et practicam docebit, diebus lunae, inanis, iovis et vene"^ Hs, hora X. Eandem disciplinam^ venaculo fentione^^ ob- fletricibus tradet, die rnercurii ct farurni, hora I. Chh'urglam ^ vernaculo fermone traetabitj die mercurii et faturni, hora XII. Operatlones chmirgicas in cadavere humano publice demonflrabit 5 tempore hyemali, earum - # ^ Ji/st haec profecto temporum nostrorum fell- citas, lit fuo habeantur pretio ec honore liccrae huinaniores, omnibusque comraendentur trac- tandae, qui liberab'ore utuntur inditutione. Laudantur iuvenes , qui disciplinae fuae navirer operam dederunc; fed quo fludiolius tractarunc iidem antiques fcriptores, quo interius fe inil- miarunt in veteris aevi rationem , eo magis il- los impenfiusque celebrari audimus. Et accidit ita, in patria in prlmls nostra, uc haec hunia- A ni- C 2 3 nitatis disdplina non nd paucos quosdam, ut olim , pertineat, led communis csfc iicilitatis cocperit; ncc minus ab aliarum arcium cukori- bus, quani ab ipfis philologis, ad doctrinae ele- gantiam adhibeacur. Nacto igitur mihi banc publice dicendi op- portunitatem , vix exquirendum fair, de quo dicerem, argumentum, Sponte ducebar ec, ut provehere nicerer ec ratione confirmare banc communem omnium in eleganciores literas vo- luntatem. Quod facillime fimul ec efficacisfime eiFecturum me fperavi, fi verba facerem dc ptilcri amore. Esc hie enim omnium maxime in generofa iuventuce excicandus , uc porro pro- cedanc ad quasvis doccrinas eleganter ec iusto lludio traccandas: excicarl aucem apcius non posfe viderur, quam liceris colendis humanio- ribus. In quo explicando argumenco, Audito- res, banc praecipue mihi legem fcripfi, uc, quoad eius fieri posfec, nil proferrem, nifi ex ipfo pecicum hominis ingenio: quod auceni proferrem, ad excolendam fpectarec maxime, vereque erudiendam , iuventutem noscram. Inest humanae naturae pulcri fludium, Par- vu- ( 3 ; villi uc e primo illo flupore expergisci coepe* runt, (i quid luccc, nicer, fplcndet, id cond- nuo adfpiciunc, atrendun:, arrideni:, atcingere parvuJis illis manibus ec contreccare nituncur. Quale illud fir, quod appecunt, adhuc later. Sed uc voculas emittere coeperint, ipfi hoc fignificabunc. Vocabunc enim id o:nne ptd-- crum, lideni quo magis deinceps increscunc, eo plura appetunc: augecur aucem fimul pulcrl appecitus. Pulcre vestici, uc fibi placem ! ut fe mirancur! uc ab orani fe parte circumfpici* unt! inprimis, fi quid ipfi repererinc quo fe ornarenc, raeniolam, vittam, florem. Scd puellas maxime attende: baud dubitabis^ quin innatum fit homini pulcri fludium. Uc esfe deinceps et videri gestienc formodie et ama- biles, ita hac tenera iam aetace, H fpeculum forte fine nactae, in quo fe ipfas confpicianc, vide, uc in onines fe formas vertant, uc capil- los coraponanc, uc vestimenta informenr. Di- cas , nil eas magis agere , nil magis unquam es- fe acturas, quam uc pulcritudine fe commen- dent. Uc e pueris, ita e rudibus etiam populis na- turae vis intelligicur. Par aucem et hisce pul- A 2 cri C 4 > CH ftudium. Niidi vagantur per montcs et fyl- vas; nee tanien onini carent ornamento, Ciui inpriiniinc figuras infigni ordine ec varierate. Crinibus innecturit aviitm plumas, variis illas lucidisqiie coloribus fulgentes. Quid? Ornandi iludio cuicisfimis qiiibusque gentibus non ce- diinc. Vultum non tantnm, tic illae, fed cotuni fere corpus pingunt: nuUas non corporis partes annulis condecoranc, aures, brachia, collum, crura, nafum adeo* Iliest naturd honiinibus p'nicri (ludium. Sed lit alii aliis delectantur, ita fingulae hominis ae- rates' fuum habenc quod appetunc pulcrum. Aniat puer quicquid lucet, fplendet, externo decore fenfus afijcir. Sed idem quo magis ado* lescit atque ad maturiorem aetatem procedit, eo rninus coloribus illis trahicur. Appeiit quod gratia, venuscace, quod in priniis finipif- cicate fe commendat. Appetcre adeo incipic piilcrum morale, haccenus ipfi ignotum pror- fus, fed cuius ardenti aliquando amore tenebi- tur. Illustre, Auditores, argumentum ingredi- mur. Age , et pucris misfjs ec gentibus puerili- bus, Graecos intueamur, in quibus mirabiJia om* C 5 ) omnia fe explicuerunt adolescentiae fliidia; -Graecos, inquam , qui tod incaluere pulcri amore, foil operibus fuis ipfura expresferiinc pulcrum. Transferer! tes nos animo in antiquam illam Graeciam , niiranmr continuo cum alia nmica, turn pulcri fludia, genti propria. In negotiis externis, quae maxime videancur expetenda, gloriam cenfenc et divicias, fed non minus for- inae commendationem. Narrantes de rebus fuis gestis, ir.ulcis fane ec praeclaris, lilentio non praeterniictunt, fi quando prae caeteris ex- cellueric aliquis corporis pulcritudine. Refe- runt ut memorabile in primis negotium, pugnis in Sicilia intcrfujsfe Philippuin Crotoniatem, pulcerrlmum Graeconim ipjius aetate. Cum neinoranc eos, qui in bellis Perficis fortisfime pngnarunc, celebrant Callicratem in primis Spartanum , pulcerrimum Graeconim^ qui in exercitu fueriuit , non modo Lacedaemoniorum , fed omnium- omnino Graecorum, Xenophon res ipfe fuas tradens, quum in fummo verfaretyr periculo, induisfe fe dicic elegantisfimum vesci- nienmm: existimasfe enim, fi Dii viccoriam lar- girentur , pulcerrimum ornatum viccoriae con- vex C 6 ) venire: fin nioriendiim esfet, moriendiim fibi vifum fuisfe in pulcerrimo ornacii, ut pulcerri- mis digno. Et idem Xenophon cuius nos ad* mirari folemus ingenium , mores , philofophi- am , fcribendi venustacem , pariter celebrabatur antiquitus propter formae decus. Quid? prop- ter formae unice decus, teniplum condiderunc Egestani in Philippi, quern dixi, Croconiacae fepulcro, divinoque ilium honore colucrunc. Quod vchenientisfime appecunc homines , id iasfequuncur facillime. E tanco pulcri (ludio fponte effloruerunc pulcerrima apud Graecos omnia : lingua , qua nulla unquam ufurpara esc cultior: artium opera, quae imitaci Tunc certa- tim posreri, aequavic adhuc nemo: turn vero poefeos inventa, fabulae illae andquac: et quae Iniec omnia videntur pulcritudine fuperare, So- craticae philofophiae placita. Pauca funt, quae tarn diverfa tulerinc homi* num indicia, quam fabulae antiquae. Dictae funt ab aliis ineptae, abfurdae, aniles: ab aliis fapientiae plenae. a nonnullis adeo qiiaelibec phyfices, chymiae, astronomiae arcana conti- nences. Simplicius de iis his temporibus exiscimari coepir. Ducuntur ex ipfo homi- nis c 7 ; nis ingenio, ex adolcscends maxinie homi- nis appeticibus, fludiis, afFecdbus. Ec dici non potest, quam facile ita explicentur: mira-. bile inprirais , quam fjc explicicae placeanr ec delectent, Non est quod longam hac de re disquificionem inflituamus. Sed lubet e caeteris adolescemiae lludiis illud confiderare , quod per iTiythologiam dominatur totara: iuvat, Audito* res, in pulcerrimo fpectaculo ipfum attendere pulcri amorem. Floribus delectatur homo per totam vitam, A vide eos pueri carpunt, placide eosdem mi* rantur fenes, et colunc adeo in hortulis fuis, Florum pulcricudine ita tenebantur Graeci, uc fivigulis fere affingerenc venustisfimam fabulam. Narrabant de Karcisfo , de Hyacincho , formo- fis iuvenibus, fed mifere mortuis. In ipfis flo* ribus agnoscere fibi videbantur iuvenum iJlo- rum et pulcricudinem et infortunium, Rofam omni aevo mortales dixerunt florum reginam. Et dubices, raagisne in ed admireris formae gratiam et venusratem , an colons fuaviratem, Coloris fuavicatem ita dilexerunt Graeci, ut e formofisfimi morcalis, ipfius Adonidis fanguine , orcum iingercnt. Fla- C 8 ) Placent honiini fylvae , amnes, vallcs , Ja- ens, fpciUncDc. Irinera fuscipinnis in rcmoras rcgioncs , lu hac fruamiir naturae fuavitate. Ve- tusc! populi ainoenisfimos quosqiie locos Diis dicabanc fuis ec facros dicebanc. Item fccere Graeci. Sed hi non contenti locorum aniocni* latjbus, exhilararnnt eas Nymphis, in fpeluncis habitnntibus, per niontes fylvasqne vagantibus, aniabilibns fere, certe forma praellantibus. Vitae nostrae dimidia fere pars caliginc pre- mitur. Singulis diebus fingulae fucccdunc noc- ics , atrae 5 trisres, niorti fimiles. Sed e me- 'c:i;s iiis tenebris alma quotidie lux oritur. Ad- verrebat Graecos, fi quos alios , pulcrum hoc 'rcnastenris continuo dici fpcctaculum. Sed qr.amvis pulcrum , ec hoc cdam exhilarabanc. Rofeam fingebant Auroram, ex oricnte furgen- ttm, e fomno exciranceni omnia EcceJ vigil nitido pate fecit ah crtu Purpufeas Aurora fores , et plena rofarum Atria I Contemplinda hac rerum univerflrare delecta- 'bantur Veteres : imo xc(rf/,hv vocabant illani et vlmidiim, Sed in prlmis admirabantur hominem , quo nil chie diccbauc in rerum naturd praellabi- lius , ( 9 J iius, quern in omnia, uti vidimus, in ipfos (lores rradiic^banc {Ingendo: hominem admira- bantur prae ciccerls omnibus, cuius formam tribuebant adoo Diis f^ais. Qaodfi Achillem ca- rrebanc auc Aeneam in epicis carminibus, vel ApoIIinera venerabantur in flicris hymnis^,. pul* cerrimos fmgebanc illos, Apollinsm vero for- mae decore ruperanceiii omnes. — Ipfe ante alios pulcerrimtis omnes Infert fe focium Aeneas atque agmina lungit. Qualis tihi hlhernam Lyciam , Xanthiqii^ flU" enta De ferity ac Belum maternam Invifit Apollo ^ Inftauratque choros Ipfe iugis Cynthi gradltiir , molllque fluentem Fronde premlt crlnem fingens , atque impli'- cat auro^ Tela fonant humeris. Nil homine praeflabilius in tota rerum natu- ra; fed nil blandius , amabilius nihil, nihil in« primis formofius, foemina. Ec celebrando formofisfimo naturae opere concertarunc fecmn invicem cukisfimi qiiique populi. Sed omnes cesferunc palmam anciqui aevi poetis. Quid celebrius in vctustis Graecorum tradi- ci- Q 10 :) tionibus Agamemnonis expeditione, Achiliis facinoribus , lllysfis confiliis , bello omnino Troiano? In medio illo armorum llrepicu , ia mediis illi's turbis ec caedibus Flelena nobis continuo apparecs ec una cum Helena Venus ec Graciae: Coniunctae Tunc cum eodeni bello res Ac- neae ec Troianorum , qui una cum eo novas fibi fedes quaefiverunc. Duce Virgilio luben- ter eos fequimur, per maria errantes, ven- tis procellisque agicatos, naufragia fubeuntes, gnivisfima prbelia ineunces. Eximiae Tunc enim poetae dotes: ec occurric nobis continuo, in Inieris adeo, forma pulcerrlma Dido : occurrit nobis iIJa, Qtuilis in Eurotae ripis ant per iiiga Cynthi Exercet Diana choros : qiiam mille fecutae Hinc at que him glomerantur Oreades : ilia pharetram ■ Fort humero y gradiensqtie Deas fnperenmet onines, Asperis fubinde verbis .lacesfic maricum lu- no, ec numquam obliviscccur, quam fibi pnsfa vl- C " ) videtur, iniuriam. Sed quidquid fingendo ac* tingebnnc Graeci, qualecumqiie illud tandem > fponte fiebac pulcrum. Ecce ! e cubiculo pro- die Dea, ubi capillos compofuic fcite, vesces induic niddisfimas , unguento fe perfudit : pul- cra prodic, ut loveni fcilicet adeat, capiat » dcliniac, confopiat: ipfli vero deinceps, illo dormienre, pro lubitu et arbitrio agac. Placet Inno, quamvis infesto in lovem animo. Ec refpice, quod finui iniecic. Veneris cinguliim, gradas fpirans e: amores! Lucent ubivis per fabulas antiquas venusds- fimae imagines, ipfd vi pulcri nos allicienres et retinentes. Et, quod niaxime foleo admi- rari , referunt omnia iuventutis amabilitatem. Ithacam appellit tandem Ulysfes, et dolet in barbara fe denuo regione oberrare; nam impe- ditur divinitus, quo minus patriam fuam ag- noscat. Sed adest inprovifo iuvenis, ignotus ipii, at forma decorus. Rogac hunc, ubinani fit terrarum: narrat item res fuas, et copiofe; fingit vero omnia. Quae ubi abfolvit, en! evanuit iuvenis . venusca Ulysfi adftac puella. Itane, haec inquit, Minervam decipias tuam ? Progrediendum esc nobis ad philofophiae C 12 ) Socraticae placita, quae verbo iam attigi. Sed dimisfuri tandem fuavisfimum inythologiae fpec- taculum, refpicite paulisper etiam , Audico- res, ipfius pulcri exemplar, almam Venerem. De metamorpbofibus dicebam modo; ac iilam concemplamini cum Acnea colloqqentem, ec discedendo cxplicantem ex humana fpecie for- •imam divinam ; Dixit: et aver tens rofed cervlce refill fit : ■ Afuhrofiaeque comae divimim vertke odor em Spiravere: pedes vest is defluxit ad imo^y Et vera incesfu patuit Dea ! . • Eranc Grnecj, quod fualingud apte plene-- que cxpresferunc, (pi?jKaKoi ec pepererunt ita iponce pulcra ilia, et vero fubliraia, quae mo- do fpectavimus. 'Sed fludebant esfe xaxoK^^ yoiCoi, honl fimtri et pulcri:. buic autem flu- dio univerfam debemus philofophiam eorum moralem. Quod vere esfet bonum in rebus divinis et humanis, nee fpecie fe ranmm commendarec, 4ncredibili illud ardore appetivere Graeci. Nul- la fere in illis exrticit philofophorum fecta, quin dc fummo bono fuam ferret propugnaret- que C 13 J qu6 fenteiltiam. Ideanitn omniam, quae men- te perciperentur^ percepm difficillimum existi- liiabat Placo to dyac^ov. Et Scoici difficillimum quodque diligentislime explorantes, ad boni praefertim ideam finim informarunt fapiencem. Sed quamvis philofophando bonum indaga- rent antiqiii: pulcrum tamen non negligebani:, quippe natura (paoKx?.ot. Ucmmque pari amo- re amplectendiim esfe Genfuerunc, qnotquoc gerraani fuere Socratici: hinc enim patere ad virtiuem viam. Incidimus ita Auditores, in mediam Graeco- rum philofophiam : ec putec aliquis , ex amoe- nis, quos reliquimus, poefeos ec mychologiae campis in locorum nos aspericates migrasfe. Faceor: apud ipfos eciam Graecos, temporam decurfu , ieiuna ec horrida evade philofophia, uc verborum fere fpinis contineretur^ ec qui- cumque earn adirec, fpislis concinuo tenebris premerecur. Verum enim, huiusmodi nee So-* Gratis fuic, nee Xenophontis , nee fane PJato- nis philofophia. Spirac per earn totam pulcri amor, Ec vero, quod hi philofophi celebrarunt pulcrum, fuis fe illud docibus commendac, In- ge- genio mirabilicer placet, iic illae poetarum ima- gines; fed nnilto magis eciam intimis percipi- tur animi fenfibus : cum ipfa est virtute proxi- mo coniuncruni et veluti cognarum : pulcrum est morale, quo nihil umqiir.m fingi fublimius potuir. Age, Auditores! hac porro proceda- nius via. Pulcri esfe ec boni, ao^xov^yoLCoi^ niceban- tur Graeci: et bonum apperentes, externum decus omne vestium , ornanientorum , colorum Afiaticis relinquebant hominibus. Simplice con- tent! habitu , ingenio fe commendare quara cul- tu raalebant: esfe malebant quam videri pul. crL Hoc mihi date , Superi ! precabatur So- crates, ut intcs fim pulcer; externa au tern om* nia interioribus hisce conveniant. Negabac Plato, formofum esfe horninem, qui corporis tantum forma praellaret: animi requirebac vir- tutem, quae per oculos, per totum vultum, per rotam corporis formam eluceret. Iloc vocabat to hccp^m^ov Hocy.oi, Contendebant So- cratici, pulcrum non esfe, niii quod bonum: unde vox oriunda , Graecis unice propria et unice exprimens fenfus Graecorum, v.a.ysoxi^'ya* ^U. Ex his principiis excolendos esfe homi- nes ( 15 > nes flatiiebant atqiie ad virtiitem adducendos. Sed akius haec repetenda. Esc illud praeclarum antiquae philofophiae placicum , nihil ingeri infuiidive in honiinis in- geniiim posfe : omnia ex ilJo apta indicutione esfe prolicienda. Iccirco in excolendis iuve- nibus obiletricis fe mnnere fungi, festive nar- rabac Socrares, uc quicquid illi nacura conce- pisfent et maturum videretur, ipfo intcrrogante et moncnte, cmicterent illiid ec veluti parerenr. Et unice iiista esc haec infticiuionis ratio, qua ad fuam quisque perfecrionem et facile et certo accedat. Sed idem affirmabat Socrates, d*^: a teneris inde annis excitatus esfec in animo pulcri amor, isque animum ingeniumque veluci foecundasfet totuni, frustra laborare qui inde prolicere infitas facultates tentarec. Latere ftatuebant Veteres in intimis hominis fenfibus vitiorura quidem multorum, fed om- nium etiam virturum femina. Perverfe autem existimare qui exflirpanda unice putarent quae mala viderentur. Nam fadicere minime, iic baud malus fit homo : bonum eum esfe opor- tcre. Imo vero, dicebanc, infitum excitemus pulcri amorem. Spontc iic prolicicutur et veJu- ti ( i6 ) ti piillulabunc faciilrares onines egrcgiae, quae increscentes concinuo et invalesccntes , pes- llma quaeque ec obruent et fubigenc. Ec fa* nc, {jc homo fc ipfe cxcolet. Praeceptorum esc referta disciplina raoralis, quae homo fervec ad bene beateque vivendum. IVIonflratur illis iter, quod conftancer teneamus, indicantur viriorum illecebrae, devia quaeque loca, quae prudenter vitemus. Utile profecco negorium. Sed mira in Socratica ratione lim- plicitas. Malebat idoneum reddi hominem, qui ipfe inveniret praecepta ilia, fponte feque- rerur virtucis vlam. Atqui, inquic, accenda- nius in eo pulcri amorem ! Enitendum igitur omni ope cenfebant anti- qui fapienres, ut quicquid adfpicerenc, quic- quid audirent, quicquid omnino fenfibus per- ciperent pueri, id pulcrum esfet. Adhiben- dam esfe mulicam, picturam: adhibendas ele- gantiores artes omnes. Pulcri illas imaginem referre, et prolicere in tcneris animis infita pulcri ftudia, Adhibencos in primis fermones de iusto , de bono, praefcrtim de decoro ec virtutis pulcritudine et amabilitarc. Amabunc ita virtutem pueri, aiebat Plato, u: diu fibi cog- ni- C I? ) iiitam^ anreaquam quid virtus fie ne fufpiccu' tur quidem : aduld vero ec totam penicus per- cipientes vircmis praeftanciam , confland earn amore per totam profequentur vitam^ Pudori " folebaiit Veteres multum tribuere. Eo, dicebant^ amabilis reddicur homo ec placet nobis. Ec fane, adiiciebat Plato, nifi pudore fuisfenc ducti civds noscri, non ica praechre de patria meruisfent. Mori malcbant centies , quam civibus fuis' fbcordes videri. Sic pauci numero, profligarunc facile imiumeros iscos Me- dos. Age, inquic Socrates, eo magis in homi- nibus alamos pulcri fludia! Nam turpia fic fu- gienc, uc gravisfimum riialum: oprimi erunc Gives, legum vindices, patriae defenfores, gen- tis nostrae decora : ec praecerea , pkcebunc om- nibus. Inceriils explorarunc Graeci naturam huma- nam; fed nil in ea diligentius exquifiverunc, quam pulcri amorem. Inesc animalibus omnibus vitae appeticus, quo imbuta vim fuain alunt vivendi, ec nutri- unc fe ipfa ec increscunc. Attendebanc id ve- neres philofophi, fed obfervabanc fimul, homi- nibus praecerea indicum esfe alium appecituni , B Ion- C i8 ) longe illo praeflabiliorem , quo explendo inrt- tam vim oinnem fentiendi exfererent, facuha> tes morales omnes explicarent, ad vcrum vi- tae fructum pervenirent, appeticum pulcri, pulcri aniorem. Eo, llatiiebanc, fi desticutiis csfec homo, viveret; fed pecoris inftar, vitas nefcms ipfe fuae. Ast imbutus illo, et extrin- fecus fiiscipicns e pulcris omnibus pulcritudinis velnti effluvium, quo incalescac, ecce! erigit fe homo ad fublimia quaeque , vicam veluti nO' vam ingreditur, delectacus uniee rebus pulcris, decoris, honestis: contemnic adeo mortem, fi honeste non lieeac vivere^ Fuerunc in Graecis , posteriore quidem ac* vo, qui pulcri bonique concentum negligen- tes, unum fpectarent bonuin: nee fane amabi- :lem ita proponerenc virtutem. Admiramur forte Stoicorum fapientem : diligere cum non posfumus. ^^di Platonem legentes, dubitemus fere, plusne virtuti inesfe dicamus gratiae et commendacionis, an dignitatis. Bonum propo^ nit, fed ita pukro cognatum, ut nihil ardentius expetamus. Socratem inducit dicentem, liocu- lis cerni virtus posfet, ineredibiles earn fui amo- ( 19 ) finlores ^xGicaturam; Dimisfuri modo lijyAolo- giam Graecorum , almam Venerem non potui* inus rion refpicere; fod in fcriptis Platonis, in ipfa So.craticorum philofophia, eece! iteriim nobis apparec Venus ,-^ pari gratia et niaiore eciam dignicate, Urania Dea , ec Deos homi- nesque coelesci am ore imbuens. Ipfa esc vir- tus^ amabilis cerce ad vircutem dux acque co- mes. Eranc Graeci natur^ ipfi fua (pixotazxct : liec fieri iccirco pocuic, qiiin piilcruni fpirarei: quidquid fingerenc, fcriberenc, arte eciam con- ficerenc. Reftanc nobis raonumenca eorum fa- tic mulca, ec funt ilia perquam varia, fcripca non cantum in orani licer-arura generis; fed ae- dificia eciam, templa, porticus, theacra, ct ve- ro ftatuae , Apollinis maxime ec Veneris. Itl fumma aucem variecate pulcrum habenc com- mune, quo aeque nos capianc univerfa. Non potest non placere quod ex illo fonte fluxic. Ec inesc eorum monumentis, quod inesfe vi- demus cunecis naturae operibus, fimplicitas qunedam et facilitas, uc fponce videantur ex- fticisfe. lleferunc, naturae gratia, Dearura B 2 puN I C 20 ) pulcerrimam , quae fponte ferebatur orta et fla* tim placuisfe morraJibus. Confideraviinus initio, Aiidicores, agrestio- res popDlos , totum fihi corpus pingentes , ec nullo non concharum, lapillorum , qiiisquilia- rnm geiiere fe condecof antes fcilicet. Toto fane coelo ab his djfFerunt Graeci , fublimis iliius et niythologiae ec vero philofophiae auc- tores. Cave tamen fpernas mortales istos. Nam quamvis fint ridiculi* agncfcenda est in iisdeni et veneranda adeo naturae vis et fimplicitas. In • [ipfis eorum ineptiis pulcri dominatur llu- dium. Sed iucundurti est obfervare, qtiomodo na- turale hoc fludium, quod ridiculos nobis red- dit pueriJes homines, in provectioris humanita- tis gentibus, in Graecis praefercim, fe expli- cuerit. Ut peperit ineptias istas, ita in Grae- coram mythologiam induxit venustisfima ilia, quae fatis admirari non posfumus, Adonidis amores, Nympharum fpeluncas, Apallinis for- mam, rofeam Auroram, Venerem ec Gratias: idemque per totam diffufum eorundem Grac- CO- ( 21 ) corum philofophiam , exhilaravit earn , imo foe- cundam reddidit, uc placita exHscerenc elegan- • tisfima, fed gravisfima fJmul et verisfima. Lubencer ego in hominibus attendo (ludium JHud pulcri, ec dici vix pocqsi:, quancopere inde proficlam ad gravis fimarum eciam disci* plinarnm facultatera. In hiscoria tradenda hu- nianicacis necesficas faepe memoratur, uc uti- lisfimorum causfa invencoriim. Sed quo magis obfervo pueros, quo magis attendo fermones I^oiTiinum de rebus fuis et aliorum : fermones praefertim foeminarum de aedibus, quas inco- lunc, de fupellectili, qua aedes fuas et cubicu- la ornancvec vero de vestimentis fuis: eo mi- nus mihi committenduni cenfeo, ut in rebus cKpIicandis humani generis, necesiltatem me- iiiorem, ncgHgam vero pulcri fludium. Op- portunitatcs praebet necesOcas; fed causfa opti- marum rerum in ipfo latcc hominis ingenio. Naturd appedmus pulcrum, ec hoc appecitu fac- tum , uc arces inveniremus elegantiores , mu(i- cam, poefin, picturam, fculpturam , Hacuariam , architecturam, in quibus omnium maxime pul- crum folemus exquirere. Ec, nifi ica ferret ingenium hominis , defiderarcmus profecco Ho- me- meri carmina , Phidiac itatuas, atitiqua tenir pla. Attende familiares hominuni confabulaciones: fexcenties occmrk pulcrum^ ec de nullis noa rebus: de domo quae laudatur, de facto quod probacur : pukra vocantur fere. Hand pulcra egisfe dicicur qui perperam egic. Vides, in rebus ctiam moralibus n^tura duci homines pulcri apperitu. Apnge nccesfitatem isram qua honiQ infoniiatur machinae inllar ! Inditum esc gcneri nostro, quo bestiae carcnt, lludium pul- cri, quod in rudibus mortalibus ridicula pro- fcrt , {^^di in maipris indolis boniinibus ad prac- clan'ora tendens , artes peperic elegantiores om- ncs, morum induxit venustareni , vircutem com- nrendavic ut rerum omnium pulcerrimam , in Gfaccorum adeo philofophia ipfani progenuic Vencrem Uraniam. Refert ingenium humanum fua ipfum prae- ilantid originem praeclaram. Sed quando ho- minum refpicimiis cpmmenta, parum abesr, quin fecus de eo iudicemus. Necesfitatem fin- gunt, qua pervcnerimus ad praeclara omnia, Utilitatis dicunt propofitum in rebus humanis dominari unice. Compares humanum ingeni- um. C a3 J iim, uc fecit Plato, Glauci flatuae, mirabilt arte confccrae, ac hominum temporumque iniu- ria cormpcae, uc turpis adeo ec deformis vide* retur, Sed mittamus errores horainum. Opinionntn cornnienca delec dies , naturae iudicia confir- mar, Obfervemiis in familiari vitae confuecu* dine, quomodo nacura agat, natiira loquatur genus nostrum, Obfervemus linguas , quae na^ turae iudicia continent. Apparebunt nobis in honiine, praeftantisfimo naturae opere, divinae originis indicia, aequi iustique fenfus, boni ve- rique appetitus, turn vero, quo nihil esfe divi' nius potest, pulcri moralis amor. «* Explorandum est fane quam diligentisfime innatum hoc homini ftudium , fi hominem cog* noscere velimus. Neque esfe viderur, quod philofopbum advertac magis, quam vis huius (lu- dii in res humanas omnes. Et quo interius haec erunt indagata, vel fallor equidem, vel eo magis gaudebimus , homines non esfe natos. Sed nobis fufficiat, haec Icviter adumbrasfc; nam cendimus ad alia, Quodfi, Audicores, hac condiciouc natus esc ho- C =4 ) homo, ut Vivendi agendique tam fublimi mof veatiir principio; quid nobis esfe anciquius de- bet, quam lit inftitucndo docendoque nativum hoc defiderinm in iuvencuce alamus? Ec quan- go foli fnere Gracci, qui operibus fuis ipfum exprcsferint pulcrum ; quidni eomm monimen- ta habeamus optimae inltitucionis fontem? Praecliira est Placonis fententia de math?mar ticarum praellantid difciplinarum. Maud facile hoc, inquic, hominibiis perfuadeas , ec est ta- iiien verum , hisce difciplinis Gp^ix.'jov quoddam mentis et fuscicari etexpurgari, quod alils fere iiudiis occaecatur et peric; fed magis fervan- dum esp quam fexcenti adeo oculi : illo enim Veritas cernitur. Pariter iudicandum ccnfeani 4e antiquarum fludio licerarum. Esc fcilicec ut menti, ita animo etiam hominis opyxvov na- turu proprium, fcnfus pulcri , unde naturale illud, de quo femper loquimur, pulcri ftudi- urn exfjstit. Et hie etiam fenfus perverfa faepe infticucione negligitur, et hebescit ita ac perit; praefertim, quando viliora et fordida adeo ilu- dia in animo excitantur. Sin vcro mature ador- Jescentes antiquae poefeos, philofophiae, anti- quarum artium ac licerarum perceperinc venusta- tcni , ( 25 5 tem , mirabile est, ut opyxvov illud pulcri in il- lis proliciatur, expurgetur, acuatiir: ipfi eva- dant, quales Graeci fuerunt, cpi^oKuc^oi y et fponte excolantur, Sunt graves profecto, quae publice folent tradi, difciplinae artesque maiores: ec quando rite traduncur, plurimum habent fuavitatis, Qiiodfi ad eas iuvenqs accedant, in quibus om- nis periit pulcri fenfus, quomodo, hi tandem illas tracrabunc ? Scilicet omnem negligent ele- gantiae comniendationem , quippe illius fenfa dedituti: quicquid asperi ,-horridi, barbari ho- minum induxit perverfitas, hoc amplectentur, quippe ipfis ad percipiendum facillimifm. Bar- bari evadent ipf] , et, nifi cukiores profpiciant, in difciplinam adeo fuam, barbarieni ingerant. At fingite iuveneni rccens prodeuntem ex nntiqui venuscate aevi, et prorfus (piXoKx^ov.. Quaeret uniceque amplexabirur quae iudicii fe commendent -elegantia, nee niorabitur ineptias hominum aut barbariem. Inprimis amabit quae fimplicicate praellant. Nam puleri amore duc- tus, pari ducitur fii^iplicicacis Hudio. Hoc au- tem fludio quid tandem efficacius ad quaslibec difciplinas percipiendas, imo illuscrandas ? Ill' ( "-6 y Ingenium cxcolenduni est, Academica inlH- tucione, iuventutis nostrae , fed magis etiam animus. Filios fuos in Acadcmiam emisfuri pa- rentes, fperare vulgo foJenc fore, uc docti in- de aliqiiando dqinum redeanc, ct fua fplenden- tes doctrinae luce, eadeni Cmui collustrent no- nien paternum. Nil esc quod non fcras in hac parentiim {ive caritate ilve fuperbia, Sq^ noi> fuflicic quae vulgo doctr-ina appellatur, ad vitae honestaiem, Docti$, aiunc, hominibus nihil ali- qiiando perverfius, Y^t aegre expleremus fane, quo placide nunc funginiur , raunus , fi fcholis noscris non nifi docti fcilicet fingendi formandi- que esfent^homines.. Potiora fequimur, et rei publicae utiliora. Difciplinis gravioribus navicer aliquando operam dabunt; fed fenfus ille inre- rior, opytavov illud pulori, quod natura homini- bus inesc ut vifus et audita^, cuique maiora de- bcinus ec praellabiiiora, quam externis iscis; hoc nobis literarum difciplina ii:i iuvenibus ape- rienduni : idemque converrendum ad pulcri cx- einpla, quae per antiqua ilia inventa et placiia ubivis luccnr. Sponte fie inflaminaverinius in generofis aniinis vehementem quemdam pulcri, dccori, honesti amorem. Quo ducti bene ele- < ^7 ) ganterque tractabanc quamcumque fibi elegerint arcem , praeftabunc cerce morum venustate. In artibus omnibus ec doccrinis qui excelle-* rent, feniper fuere pauci: vulgus mediocricateni fequitur. Sed pauci illi , fie inftituti, ec hac inllitucione facuUates fuas omnes facile plene* que explicantes, iusto demum nomine excelle- re dicencur, Docti aliquando erunc , fed fimul erudici : acres ingenio, fed ilmul animo candi- di : mirabiles acumine ec iudicio, fed amabiles fimul in virae confuecudine: ec, quod in primis amamus, magni viri , fed omnium fimul morca- lium ingenio animoque fimplicisfimi. Philofopbia, diccbanc Veneres, nil homini dedere Dii maius auc praeftabilius. Sed abuli func homines divino munere, imo corruperunc iJlud. Fuerunt qui riderenc negocia quaeqiie fanctisfima ec inviolabilia , ec hoc pucarenc phi- lofophum decere, Ec novimus quancopere no- cuerinc istorum fcripca cum philofophiae dignica- ci, turn temporum noscrorum raoribus. Haud probabunc opiniones iscas, nedum provehenc, qui ex- iusta difciplina prodierinc vere (pixozcc- ?^ou Verecundia profequencur maxima omnia ec gravisfima, in primis fancra. Nee pocerunc fer- C ^5 ) ferre tnrpia, istos omnium mim*me, qui turpi- tcr existimare de homine auiiiit. Ec vero, quo ipfi ducuntur umore pulcri , codem alios incendere cunctos cupienc. Virtutem homini-- bus proponent, non uc lucri utilitacisque caufa expetendam, fed quemadmodum Veteres fece- re, quorum praecepds fine imbuti, ut amabi* km , uc Uraniam Deam , ut gratuico colcn- dam, qulppe formofam. Divinum donum, ger- manam philbrophiam , integrum communlcare c^um totp hominum gene^e gesti^nc Dicenti fic mihi, de pulcri amore, gratisfii raus fuic praeftantium horum iuvenum adfpec- tus ^ qui pulccrrima quQeque lludiofisfime fec- tati, in nostro nunc literario cercamine victori- am reportarunt. Et gescio iam illis tradere, quae concercando nieruerunt, doctrinae prae- mia. SqcI accedere non licet ad fuavisfinuim hoc negotium , anteaquam , quod huius est in primis diei, pietatis expleverim officium, Viro- rum recolenda memoria, quorum lumine deili-' tuta esc hoc anno Academia noscra. Ec C 29 ) Et in Vos quidcm intuens ^ amplisfimi Aca- demiae Curacorcs, lugeo fane inortem, nobis omnibus acerbam^ defideratisfimi viri. Phi- jippi Ram mil, qui inennte niagistmu mco ornabat eciamnunc collegium Vestrum. Nam vir fuit^ iinus in paucis maxime, avicae virai- ■^tis, probitads, fapientiae: idemque in ampiis* iimis obemidis publicis muneribus^ nunquani ■ ncn coluit bonarum aftium licerarumquc ftudia. Nacttis autem Academiae huius curandae pro- vinciam, eius faltiti, uc fuaeprorTus, profpexic. Ec lugendus est finiul nobis eximii Viri in gravisfimo hoc fflunere fuccesfor , I a n u s B o- •chus Hen^Piai, prudcntid dicam ? an reruni ^'fcieriti'^ excellentior, canto certe dignisfimus decesfore: qui vero vixdum nobis Curator fa- lutatus , ^ fiJbid niorce exllinctus est. Unice nos confolarur in communi hoc dolore cogi* tatiOi Te, illustrisfime Lyridene, pradlaa- tisfimis hisce viris fuccesOsfe, Quam provin- ciam , ut ex omnium voto adiisti , ita Deum precor, ut diu iihim , atque ad fummam cum tuam voluptatem, turn Academiae utilitatcm ad- ministrcs. :' Ad Vos autem oculos conver:ens,..Coltegae con- coniunctis(imi , Ravi urn eheu ! defidcro nos- trum, turn Geuiifium^ turn vero R os fi- ll urn,, queni pra^cedenti etiam Academiae na- tal! , hoc ipfo loco praerertteni contucbamur. Quo magis huius viri funus inopinatum nobis accidit. Adinirari in Rosfino folebamus Temper exquifitaiii doctrinam^ acerrimum iudi- cium , turn lingulafe prope ingenii acumen cum mathematica fere diligencia coniunctum^ et ra- ram quandam in loquendo, fcribendo • .docen- do fbcilitacem. Ec acceptisfimus erac omnibus comitate, morum elegantii', fermonum varieta- te, dulcedine^ 'gratia. Quibus mirabilibus fa- ne ingenii animique dotibus:^ ut iuvenis iam eluxerat in Harderovicena, ita vir et fenex in hac nostr^ Academic Phyfices Philofophiaeque culroribus ct commendavit fe femper et exi- mie profuit. IVlinus fuit fubittis aut inexpectatus cl. Ra- vi i et Ge u n fi i obitus ; fed nobis omnibus non minus luctuofus. Reliquerunt enim apud optimum quemque maximarum virtutum deii- derium, quibus ut. vivi exceliuerunc, ita mor^ tui celebrandi funt. Multa eranc in Ravio quae admiraremur: plu- C 31 ) plura ecianl, qune amaremus, humanitas inpri- mis et in cunccos benivolentia, Terentianum omnino illudi — faclU otHnss perferfe dc pati ^ Cum quibtis erat cimque una -^-* Numquam praeponem fa illU*, Qua niodescia vicaeque limplicicate omnium flicile aniraos fibi conciliabac: uc, quamvis doctum , quamvis docmnae fama celebrem , ec spud exreros" ecianl fpectatum , diligerenE ewm omnes> ut optimum virum. Ec vero, uc pro- desfe fludebat cuiK^cis, iiec humatli quidcjua^n a *fe aJienum pucabac, nemo non eum et ama^ hix. fimul ec venerabatur. Oriencalium iicerarura profesfib pauca pro- fecco comraum'a habec cum falutari arte, quam proficebatur G e u' n fi o s. Et cum R a v i o com- parare huDc principem Med i cor am , baud fo- cile fic negorium; Sed una est haec omniLHii intelligentium vox , ambos fuisfe , in dispari ar- te, Academiae nostrae, imo patriae luminal ambos, in qualicumque tandem morum disfi- milicudine, pariter fuisfe ductos optimis fludiis. Ec Geunfium qui cognoverunt incerius , fic venera-ti func omncs, ut probiorem esfe nega* renc C 3"- ) i'enc aiu mcliorcm virum. , Nam homincm fe praeftare in caufis omnibus, fidem iervare re- ligiofe, pieracis humanitatisque officia explere, fuiim feqni iter, et verum inprimis iustnmque propugnare adverfus qucmlibec aggresforem : ita haec eranc Geunfio propria, ut ncmini magiSi Duumviris hisce praeclarisfimis, in lacta rnuha, ita tristisfima etiam evenerunt paricer. Utrique fiiiiis obtigerac, paternae virtu tis ima- go V paternae eruditionis gloriaeque aemulus. Utrique dil.ectisfimus filius, ipfo aetatis vigo- re, fubita morte avulfus esc. Eoque accrbio- ra haec omnibus acciderunc funera , quo gra- vjus inde derrimenrum cepic eruditorum ci vi- tas* Dignus erac tanto patre Stephanus I a n u s G c u n fi u s candore , probitare , doc- trinae copia et varietate : qui vicefimo quarto aetatis anna Patri collcga dat.us, communi om- nium voto et expectatione destinabatur, ut pater- narum evaderec laudum hcres, easque fuiscumii- laret, Et Sebaldo Fulcone loan no R a V i o quis umquam exllitit vel niorum fuavirace amabilior, vel doctrinae cloquentiaeque luce il- lustrior? Videor mihi edam nunc vuicura ilium ad- C 33 3 MfpicGTO 9 benivolenciam fimul et gnvicatem , niira cum gratia referenccm, et intimos animi fenfus oculis exprimentem. Videor mihi etiam- nunc audire voccm illam lenem, fuavem, gra- tam , efficacem fubinde , et pcnicus fe infinuan- tem in audientium animos, ut in eius labiis dixisfes ipfam habitare perfuafionem; Dole- mus fane ec dolebimus perpetuo cum Leiden- fis Academiae, turn huius fortem, quibus ex- cellendsfiini hi viri tam fubico erepti lint. vSed vencremur, Auditores , trovidenriae divinae in nosniet favorera, quae utriusque patrem, et R o s fi n u m paricer , per longam adeo an- norum feriem ihcolumes nobis fervaveric. Haud reliquerunt nos triumviri defideratisfimi , anteaquam quod potuemnt, hoc parriae Aca- demiaeque nosrrae abunde praedicisfonr. Verum in tristibus istis, Auditores, quae iani multa meraoravi , haud reticenda funt nobis laeta et prospera, quae idem magistratus mci tempus cum fervavit nobis, tum attulir. la quibus cenfendum est fane, viguisfe fere et mente et corpore reliquos nobis cum Curato* res, tum Profesfores: et quamvis domi laren- tem fere, praeclare tamen Academiae prodesfe G per- C 34 ) perperuo infigne eius dcciis , Rhoerium nostrum : turn et iam Medicinae Profesforem nobis obtigisfe virum doctisfiinum , lanum Ifaacum Wol terbeekiu m , germanum Geunfii difcipulum. Annus esc, qiium Dy- liiim liigebamus , elegantem virnm et iirbanum, eundemque digniim, qui in raro Medicorum proventu, quern publice celebravit , principe loco cenferetnr; fed nobis, ebeu ! magis osten- funi, quam datum. Er prouti tunc optabamus, uc vacant! provinciae feliciter prospiceretur , gratum nobis deinceps accidie, Tibi earn man- dari , Vir clarislime , quern publice nunc licet collegam falucare. Profis porro medicinae flu- diofis , quibus a longo inde tempore iam eximie profuisti: et ccdant tibi deinceps prbspere oni* nia, uc e tua discipline quam plurimi proveni- anc ec Te digni ec fummo Doctore tuo. In ampliorem provinciam traduccus est hoc anno culcisfimus E w y c k i u s. Quod uc ipfius et rei literariae causfa iucundum nobis fuic : ira Academiae nostrae et Curatoribus gratulamur praeftantem praeftantis viri in munere graphia- rio fuccesforem, humanisfiinum Ackcrsdyc- k i u m. Pras* ( 35 5 Praeclara cum funt, mm esfe incipiunt doc- trinarum in hac Mafarum fede adminicula. Hoc autem anno. Regis Optirai munificencia, infig- niter Tunc ilia aucta et araplificaca. Sive en?m anatomiam refpicirans et phyfiolo- giam, peropporcunum accepic locum fupellex ilia nostra, hon minus Academiae ornanlentum ♦ quam Bleulandinae eruditionis industriae- que monumencura. Siv'e zoologiam' attendimus et mineralogiam : emta est, auctoricate Regia , maxima pars apparatus , quem in lectionum ufus collegerat fibi antea CI. de Fremer}^ et nu- mero fpecioiinum et praeftantia infignis. Sive phyHcam confideramus er ascronomiara , utrius- que^ disciplinae adminiculis cum alia accesfe- runt exquifitiora , turn ad Reiclienbachii reci- piendum astronomicum inilrumentum, praepa- rari iam omnia coeperunr. Sive etiam agitur egregium inprimis inflitutum, nofdcomium dico, hoc etiam gaudemus ei iam esfe condi- tibne, ut inlignem et aegrotantibus ec medici- nae ftudiolis praellare utilitatem posfit. Ec ve- ro aiictus est horrus Academiae cum plantis ali- unde translatis, turn exquiiitioribus plantarum feminibus, Parifiis hue transmisfis. Aucta Item C 2 B'l* C 3<5 ) Bibliotheca praeftantibus in omni doctrinarunl genere operibus, cui novum item amplumque deftinatum esc adaptariquecoepit aedificium. Li- brorum autem catalogus, praecedente anno fe- cundum licerarum ordinem confici coeptus, brevi, ut fperamus , abfolvetun . Nee vero lilentio praetermittendum ^ locu- pletatam esfe plantarum arefactarum thecani Co fere plantls Alpinis a viro docto in itinere per Helvetiam colleccis, et Academiae nostrae dono datis. Quas U£ graci accepimus, ica lu- benter etiam memoramus , eidem nos Viro pul- cram debere infeccorum lepidopterorum , item mineralium quorumdam Alpinorum fyllogen : tura aliorum etiam nostratium munificentia loeuple-- tari coepisfe mufea nostra^ Et prouti quae bactenus memoravi, eximie Valent ad nullas non doctrinas provehendas, ita gaudemus etiam, recentioribus literis fuum ha- beri honorem coepisfe, Italicae linguae Lee- tore create viro peritisiimo L u d o v i c o Pino. ^ Sed omnium maxime in prosperis Academiae rebus cenfenda funt optimarum artium ftudia, <3.uib«s in nuUo non doctrinae genere praeftite- runc c sr' ) runt hoc anno alumni noscri. Testes funt eo- rum fodalitia, communi literarum doctrinaeque amore coniuncca ec florentia: testes, dispurandi exercitia ad ingenium acuendum iudiciumque firmandum inftituca ; testes , disputationes pu- blice defenfae et gcnere variae et eruditione in- fignes, Sed quid plura memorem, Auditores? Noca Tunc nobis omnibus iuventutis nostrae Academicae decora, Et fponte iam convertitis oculos ad cxquifitam banc luvenum coronam» quos, age, donis iam ornemus quae merue- runt } Et fig tandem ad Vos accedens, praeflan- tisfimi iuvenes, in certamine nostro literario victores, moveor equidem hacce omnium, hoc loco praefentium , erga Vosmee voluntate , quam baud dubiis fane indiciis finguli demon- Urant; et nullis non gratisflmis fenfibus affici me fentio^ Vestrum ego nonnullos a tenera inde iuventute cognovi praeclara© fpei adolescentu- los , in Academiae nostrae decus fuccrescentes: univerfos Vos dQinceps expertus fum pulcri bo- ni* C 3S ; niqiie amore imbutos , discendi cnpiditate fla- grantes, germanae eruditionis appetences, et, quod addere licet, uc niihi amicisfimos, ica niei amantisfimos. Mihi vero iam publice le- genda funt clarisfimorum virorum de fcriptis Vestris bonorifica fane iudicia. Mihi iam Vo- bis tradenda Tunc, ipfo Regis nomine, indus- triae Vestrae virtutisque praemia. Fateor , pos- tremo hoc magistracus mei munere , nullum mihi esfe folemnius, nullum iucundius posfe. Ad propoficam Quaestionem : inflituatur He' hraicae poefeos et Graecae comparatio , ut^ quails utrique fuer'it indoles et vis propria , cddiictis exempUs ^ definiatur': unum duntaxac i: refponfum accepir Ordo Philofophiae theo- rcticae et Literarum humanioriim, his verbis inrcriprum : *, flant fuae culque laudes'''* : . unicum illud, fed inftar muhorum. Nam gravis- . fimo tractando argiimentoj probavit Ordini auc- tor non tantum fludium et iuduscriam , fed egre- gias quasque ingenii dotes, nee mediocrem fane cum doctrinae copiam , turn poefeos He- braicae et Graecae peritiam. Et vifi esc dispu- ta- C ?P ) tatio, qnamvis palmaria, tamen iuvenile refcrre JngeniLim; quod in huiusmodi fcriptis nemo fane non lubenter animadvertac. Nullus igicur in Judicibus fuic, quin prae- mio ornandam cenferec comniencationem banc- ce. Esfe aucem patuit comraentationis auctorem L a m b e r t u m D i b b i t s. Liti, hmn, et TheoL in hac Academia Cand, Ordo Mathefeos et Pbilofophiae Naturalis duas accepic disfercationes ad banc quaestionem : Explkentur methodl praeclpuae partiendae func- tionis fractae in alias functiones frcictas ^ qua- rum denominator es [int factored aut fimpUces aiit quadrati prioris functionis. Qtiae explicatio et perfpicuitate et accurata argument atione fe commendet. Haheatur etiam ratio adiumento* rum illorum^ quae aferat calculus differentia' lis. Quandoquidem aut em eiusmodi partitionis ufus maxime ohtinet in integrandis formulis differentialibus ^ quae implicatiores funt ^ reqni^ rltur praeterea ^ lit huius praecipue ufus ac- curata fiat et exempHs munita expofitio: qua- rum alteri adfcripca func verba ^, Edldi quae potul^ non quae; yolui'' : al. C 40 ) alteri haec H e n n. e r t i fcncentia : ,5 ad calculum Mathematkus ^ tit poet a ad can" „ turn non arte^fed enthufiasmo excitatur\ Prions dispucacionis auccor, in explicanda hac quaescione, non fads habuic, nicthodo^ quas alii invenerunc auc fecuti Tunc, cxpone- re.} verum etiam felici fuccesfu alias tentavit vias. Quare mcrito ex hoc opere efficitur, auctorem magnos fecisfe in arte inathcmacica progresfus, atque excellentisfimo ingtnio ad cam colendara praeditum esfe. Dispucationem iccirco dignisHmam cenfuic Ordo, uc praeniio prnarecur. Probavic fe aucem eximii rpeciminiH auccorem Renoldus Garolus Tuyll van Serooskerken. Math, et PhiL Nat, in hac Academia Cand. Victor ille in Leidenfi certamine praecedend^ anni , eoqiie magis nunq nobis hac altera victoria ^elebrandus. Ppsterioris disputationis fcriptor novas non ^entavic vias, fed iusto ordine, perfpiciie, accu- fata demonftrandi methodo id quod fibi fumfe* |-at, demonllravit atque explicuit. Nonnulla cdam fuiius expofuit, quam in altera fcripdone ex? ( 41 ) c^ftant, Quare non indignara earn cenfuit Fa^ cukas , quae Annalibus Academiae infererecur. Patuic autem commencadonis fuisfe auccoreni Aegidium De Wit, Phil. Th, et Litt, hum, in hac Academia Stud.. , cui iuveni, qnamvis cedi non potuerit praemi* um, favor tamen obcingic mverito omniuiTi, quip- pe hac aetate, e ram difficili cercamine, infignera bunc honorem reportanti. Idem ordo Mathefeos ec Philofophiae Natu- ralis quaescionem item propofuerac Botanicam 2 Ouum inter recentiores naturae fcrutatores non-' nulU cenfcant^ gas actdum carhonicum^ a plan* tis haustum^ ah lis ita decomponi^ ut illius ba* jls in ipfam tranfeat plant ae compofitionem ; ox'^^ geniiim autem , accedente luminis actione , in at^ mosphaeram iterum emittatur ; alii vera putent , illud gas , a plantis ahforptum , dein integrum et immutatum iterum ah Hits exhalari, at que mora fud in plantis ^ unice flimuli^ quo vegeta^ tio incitetur ^ vices agere: qiiaerit Facultas hre* vem atque distinctam utriusque opinionis ^ fuis argumentis adftructae , expofitionem , addita epi' crift^ qua declaretur ^ quid de alter ius utrius maiori probabilitate pt jiatuendum ? Quae unum C 4^ J tulic responfuiTi , fed eiusmodi illud , uc Ordini ve • hemencer placerec. Nam , five doctrinae copiam refpicis, arguincncum probe expofuic auccor, ec varias criiditorum de eo opiniones apte adduxir. Sive iudjcium quaeritur, opiniones hasce fubEili- ter diiudicavic, et quam ipfe probat fencenci- am, banc fumnia probabilitate , commendavic. Slve etiam oratio agicur, concinna esc en evi- dens , et pro argumcnci ratione , pura. Condecorandum igitur praemio baud dubitan- tcr exiscimavic Ordo disputationis auccorem, qui repercus est deinceps Richardus van Rees. 3^atk, et PhlL Nat, in hac Acackmia Cand. Quaestio ah ordine Tbeologorum propofita, fnit haec ; Lndenam oita et qiionam fundamento nix a est retus opinio de decern q, d* perfecutioni- bus? Oiiid cum ratione [iatuendum est de rexa* tionihus , qiias pas ft funt Chrifliani fuh Rofnano* rum imperio ante Conftantinum M,^ ut et de caups earum et effectibiis? Una Ordini oblaca esc diatribe, boc infignita fymbolo Paulino: In qua cam praeclara vidic ingenii , iudicii cc in- duS' c 43 ; dustriae documenta, uc uno omnium confenfa cius auctorem propoiico dignum praemio pro- niinciaret. Pacuic autera, fcidula aperca et in- Itituta disquifitione, auctorem diatribes esfe Pecriim Herm annum Hugenholtz, FhiL Th, et TheoL in hac Academia Qand, . Propofuerat Ordo lurisconfulcorum quaestio- nem banc: Quid alea, quis aleator est? An foi^ tis accurate distinctos fines haec nomina hahenty per quos a reliquis lufuum generihus aha distin-^ guatur ? An ista alea , uhi dolus aut metus ah- flinty ad delict a potest refer ri? Si non posfit ^ nonne tamen cur a honi puhlici inter dum relit ^ tit vitium istud , yel per ipfas leges , vel etiam per alia public ae disciplinae auxilia coerceatur ? Ouid de his conflituerunt leges veterum populo* rum^ inprimis Romanae? Quid recentiores y vel gentium Germanicarum ^ vel e arum etiam ^ quae cdhuc florent , Francicae e. g, Anglicae , aliae ? Ad quam Ordini contigit quatuor accipere res* ponfa. Primum eorum, cui hie adfcriptus esc Ovidii verfus : „ Talihus admisjls alea grandis inest''\ non C 44 ") lion omni disdcuta est diligcntiae laude , en auc- torem refer: nativa ingenii vi valentem ; veruni- tamen fingulas quaestionis partes ita breviter Eractavic, ut attigeric eas potius, (juara elabo* raverit. Altera disputatio, CatulJiano verfu infcripta, „ amat victoria curam''^ plus habet quo fe coinmendet. Aucror om- nia argumenni capita tractat: fubinde ex anti- quitate quaedarn illustrat : praefertim vero in exponendis aleae effectibus noxiis, et remediis quibus his obviam iri posfet indicandis, lau^ dabilem praeilitit diligentiam. Verum ad his- toricain disputationis partem non parem ad- hibuit fedulitatem. Nam lingula parum dis^ tincte propofuit, et fontes, unde fua hauGt* parclus indicavit. Magis etiam Ordini piacuit tertia commenta-p tio, cui hoc Ovidianum ndfcripruni est: „ Sic ne perdlderit^ non cesfat perdere lufor; „ Et revocat cupidas ale a bland a mamis^\ Sive enira ordinem fpectas, quo auctor res tractandas dispofui::, live rationem, qua fingu- las, quae argumento concinebantur, quaestio- nes elaboravic , five denique fontes , quos con- fu- C 45 ) fiilmt, et unde fententiaei fuae pasflm tiiio* toritatem conGi'Iiavit, diligeritiae^ ingeniiquS Jaudes fuo merito fibi deposcic: quapropter praeftancisfimum hunc fcripcorem non foliim- modo Jaudanduni , verum etiam ad qiiaevis nia- iora excirandum judicavic Ordo^ Narfl m primis quidem quaesEionis paitibus tanco in" genio tainque accurara diligcntia verfacus est^ lu forte ad praemium potuisfec adfpirare, fi eodeni, quo ceperat, modo perrexisfet. Verum et in Jure Romano exponendo^ et in legibus recerltiorum geiltium exGudendis, palmam om- nino eedic quart.ae disputationis auccori. Quarta haec disputatio, infignica Ciceroni^ verbis, „ Ita parce condkncla est vita ludo , ut [ale cihr\ non tantum egregia mulraque induscria fcrip- ta est, fed et elaborationis frudio et diccio- ne Latina et rerum copia ceteras longe fiipc- rat. Huius iuvenilis tentaminis auctor reli- quis concertantibus multuni excellit, turn nc- curat^ diligent!^, qua leges Romanas et Patrias de alea conditas investigavit , turn acumine iu- dicii;^ ;quo hasce leges ad examen vocavit, e% quid C 46 ) quid de Iiisce fentiendum fit, ad phiiofophici iuris praccepta perpendit. Iraqne omnium ia« dicio palmam praeripuic huius dispucationis auctor, quern refignata fchedula, esfe cognd- vimiis : H e n r i c u m Cock, Daventrlenfts dim Athefiad civem^ nunc in hac Academia Ph, Th, et Litt, hum, Cand. et Iuris Stud, QuaescioMedica: Quandoquidem in Gauhiana de morbis folidi vivi doctrina^ quamvis gravis^ fima , multaetiamnunc dejiderantur^ prouti ex oh" fervationihus patet ^ quae de vi vitali post eum inftitutae funt; quaeritur^ quid contulerint ha& chfervatlones ad doctrinam illam cum augendam , turn vero etiam perficiendam? duo tulic. re- fponfa, quorum alterum infcriptum est: 5, Dans les chofes grandes et belles , il fuffit „ d'' avoir entrepris^\ Arbitrata est Facultas, huius disfertationis auc- torem quaestionem non bene percepisfe : prd- pofuit cnim tantummodo Gaubii theoriam; ^Qd. omisfit prorfus omiies illas , quas dein de virae Auc* c 47 :> principio excogitaverunc phyfiologi et patho- logi. Huic longe praeilare vifa est disputatio alte- ra, hoc effiico Gaiibiano djstincta: 5, Otildni praseuntem fequamur Hippocratem ^ „ qni p meter contlnentla et c omenta^ etiam „ Tij opiJ.icvTx in homtne contemplarl iusfitT'' Auctor enim hiiiiis dispucacionis, quae oratio* nis elegantid atque ordints flmplicitate 'iQ.i^o. com- mendat, non folum thcoriam Gaubianani hQ.v\Q explicuic ; fed etiam de iis egregie philofopha- tiis esc, quae recentioram nonniilli ad amplifi- candam Gaubii doccrinam invenerunt. Qua- propter cum praecipua , quae in quaescione re- quirebantur 5 liac diatribe contineantur> n6n diibitavic Ordo pahnam tribiiere eius aiiccori, quern esfe pacait lacobum Cornelium Broers, Medicinae in hac Academia Cand, Et traditis ita Vobis, amicorum exoptatisfi- mi, triumphi Vestri monumentis, confpirare iam omnia videntur ad hunc criumphum fumma lionorandum rolemnitate. Adfunt commilitones vestri amicique , honorem hunc Vobis ex ^mmo C 48 ) gratiilantes. Adfunt Victores in pari certamine^ quos antecedens annus nobilitavit, et fuam repii- tantes victoriam et vestram cclebrantes. Adfunc affines vestri, cognati, parentes, gaudio Vestro ^ ut fuo plane, exfukances, Adfunc optiraarum ardum Profesfores, quibus uc feinper placere fluduistis, ita nunc praebeds exquifitam animi oblectadonem , qiiam vulcu oculisque prodant. Adfunc , pariterque in Vobis oculis inhaerenc Academiae nosrrae Curatores, ainplisflmique ia hac urbe et regione viri , praeclare iam de hac augurantes Academia, quippe quae tales nunc foveat alumnos. Alia Vobis, fpero, laeta dein» eeps evenienc tempora, ac huius horae foJemni- tate nil facile vobis obdngec ad gloriam magnt- ficendu^. Sed ad iinem vix perducta, Audirores, Co- kmni hac commisfione, ecce! novum apericur eertamen. Favete linguii; quicuraque in hoc Mufarum facrano folemne hoc Muflirum fescum celebrads! Favete linguis: indantis certaminis hae proponuntur quaesdones: QfJJES' C 49 ) Q^UJESTIO P HT S I C O-^ MATHEMJTIC A. Exponantur leges at que formulae^ quihis de» finiantur velocuas angular is ^ at que angtilus ro* tationls^ defer iptiis corpore rigido ^ five fystemats corporum rigidorum^ fi emsmodi corpus aut [ys* tema corporum^ viribus quihuscunque ^ quarum directiones parallelae funt ^ agltatum^ rotatur clrcum axem mohiiem aut hmnohilem, Osten- datur harum formularum ufus in motu pendulo" rum^ vectiumy alilsque motihus* Q^U AE ST 1 O C HT M I C J, Quum recentiorum Chymicorum plerique , du^ ce eximio H. Davy, acidum , quod hactenus muriaticum oxygenatum dici confueyerat^ fimplex esfe principium ^ Chloricum nuncupanduniy fla^ tuant ; nunnulli tarn en cum C/. B e r z e 1 i o , ve* terem Theoriam Bertholettianam , hie etiamnum esfe fequendam autument ; quaerit Facultas : quaenam harum doctrinarum , fi ipfa fpectentur experimental fi ad integrae theoriae Chymicae analogiam adtendatur , fi denique ratio hahcatur hafeos aoidi Fluorici (phchoricum principium D noU' c so y iwnnutli dlcunt') et haud ha pridem detecti prtri^ clpii lodici , praerogativam mereatur ? QUAESTIO THEOLOGICJ. Qtiibusnam e fontihus Lucas hanfit ^ quae in Actorum ApostoUcorum lihro tradidlt? Quapjani ei fides hahenda est , praefertim in refer en di,s ora^ iiomhus^ precibus et collocutionihus ^ iUlc ohyiisS'. Q^UAESTIO lUKIDICA. Quae videtur ratio fuisfe^ quod Romani itt mfantla lurisprudentiae jimpUeitatem iuris na* tiirae non aeque fervaverint in negotiis flrlcti iuris , at que in iis ♦ quae honae jidei dicuntur ? Qua ratione , falvo iuris principio , iniquitatem inde oriundam correxerunt Romani? An modus procedendi apud Romano s vim hahuit diver [am circa valorem negotiorum , circa petitionem acto- ris , ^emedia defenfiofm et officium iudicis , prout negotia erant honae fidei vel flricti Iuris? An miutato procedendi modo^ cesfavit etiam actionuni honae fidei et firicti iuris differentia? Q,U A E S T I O M E D I C A. Qiud est putredo animaUs? An locum hahet in C 51. ) in corpore himiam vivo ? Qua ratione expticdri debet actio remediofum^ quae dlcuntur^ antifep- ticorum ? QUAESTIO LITERARIA. Ex iis, quae in Hhcis Ciceronis de Oratort d Crasfo^ Antonio J Caefare ^ allis^ de eloquen- ft a disputantur ^ ipfius efficiatur Ciceronis d& perfecto Oratore fententia. ,Equidem vel fallor, vel recludens ica hoc no- vum cercaraen , ec oculos in omnes partes con- vertens, deprehendi iam, qui in illud defcen- dere gesciant: cognovi certe in hac iuvenum corona, qui baud frustra videantur certaturi. Agite vero, generofi iuvenes, quidni et Yos certecis? Audaces for tuna iuvat timidosque repellit, Vos autem, qui huius fuistis commisfionis Vic- tores , non esc quod moneain , uc de pari vic- toria contendatis denuo, Unus Vestrum fuo Vos exempio iam fpcJnce excitat, ec probavic idem , nulla fe indigere cobortatione. Nullo cohortance, fponte aemulabimini proavos nos- D 2 tros, ( 5^ ) cros , qui a paribus pro feed initiis , ad artiirm doctrinarumque principatum tetenderunc, et cut- lisfimis adeo Europae populis victoriae palmam praeripuerunr. Sed restac mihi, uc voca iliciam pro lalute Vestr3. l^axic Deus Optimiis Maxi^ mi^s, uc omnibus , quibuscari estis, diu fervcrtiini incolunies, fructusque capiatis e fludiis vestrrs cum ad laudem, lum inprimis ad veram vitae fi^ licitatem, uberriraos*- Peractis iam tandem folemnibus hisce , fuper- est , uc munus hocee Reccoris deponam , ec in Collegam e^niunccisfimum conferam G.e r a r- duni M alii urn, V. €h quern, Regia auc- toricace, Aeademiae Rheno-Traieccinae Recto- pern Magnificum , in proximum annum, dico, re- nuncio, proclamo. Occupesigicur, Vir nVagnifice; banc fcdem, cibi ia-ra deinceps propriam fucu* ram. Fateor equidem, curisnon vacare, quam nunc adiisti , provinciam. Hand enim leve est nego- tium , univerfae Aeademiae commodis rite pro- fpicere. Sed mutua collegarum coniunctione» dici Don potest, uc curae iliae fublevencur. Sen* ik C 53 ) fit hoc, publiceque profesfas est, rcrum nos- trarum difficillimis temporibus vindex ec ftator, fapientisfimus H e r i n g a , idemque ego , laeciore hac aecate, cum infigni volupcad»fructu expertus Aim, Hoc Tibi etiam eveniec , amicisfime M o 1 1 i , cui ex animo favemus onines. Et vero eius- modi est Tuus in rem nostram ardor , eiusmodi cua rel nostrae provehendae facultas , ut a tua Rectione optima quaeque expectemus. Ita tuis fub aufpiciis floreat hoc anno cum Curatoribus, Profesforibus et alumnis fuis Academia Rheno- Traiectina , eademque ad artes doctrinasque cun^ mendas turn amplificandas perpetuo proficiacJ BI ATT HI AS FAN -GEUNSy Ordini Leonis- Belgici adfcrlptus^ in Acad. Tr^iect, Bledkina^ et Botanke^ Profesfor , InflliuH Regit Belgki fodus , Kjrronirgaenatus est J, 1735. — i^^.^., Doctor i '4 4<:9d.y Ltigd. Bat. creatm //. 1761, Medicinam ^ Praxin^ Chymiam , Botanicen et Obfletricimn in Acad, Harde- roy. docuit ah A. 1776 ad J. 1791 , quo anno Me" dicifiae eimqiie inflitutionum et praxeos pnofesfirniemi^ Acad, Rheno - Traiect, adiit, Obiit p Dec, 1 8 17, ae-. tatis anno 82 (*)• Scripta ^ quae reliquit ^ _ haec funt : - Disquifttio phjfiologica de eo quod vitam conflitiiit in corpore animali, quanta praejide G, van Doeveren ^ publice examinandam propofuit M, van Geuns, Gro' ningae 14 lunii 1758. Bhfertatio pathologica de morte corporis et caufis moriendi , quam pro gradu doctoratus publice deferJit M, van Geur.s, Lttgd, Batiav, 14 lunii 1761, Bijzondere wanfchapenheid in het ontleden van ec-, ne vrugt gevonden. Eerfle Berigt , met eenige aan* merkingen over de Borstbreuk der ingewanden of her- nia (*) Vitaro Viri accurate elcganterque enarravit CI. Hcri nga in Ifun^io littrario, (yJlg, K'*>m' *« Letterboiie') a. 1819. 3D nia thoracica , door M. van Geuns , Med, Doct. Cron* Bee, 1762 , gephiaist in de Ferhand, der Holt, Maat* fchappij , nil. /). /. St, hi. 169 — 196. Tweede B^rigt , door denzelven^ Gron. 1^66, IX* D. ill, St, bl. 583-601. Geneeskundige Ferhandelir.g over de belette neer- zwelging , door M. van Geuns , Med, Doct, ten ant^ wnord op de vraag voorge field door de Boll, Maat* fchappij der Wetenfchappen , aan welke yerkandeling de prijs der Gouden Medaille is toegewezen , Mei i'/6Z* Academifche Redevoering van IF^ van Doeveren , Hoogl, te Gron. , uitgefproke.n bij het overdragen van zijn tweede Acad, Befluur ^ 3 Sept, 1770. Over de gunllige gelteldheid van Groningeiv- voor de gezond- hcid, afccleiden uic de Natuurlijke Historie der Stad , ' uit het LatiJTi vertaald ^ en met eene verhan^ delende Poorrede uitgegeyen door M, van Geuns, Gro* tiing, 1 77 1, Oratio y qua^ an expediac reipublicae Med'cfnain facientium opera, expenditure dicta publice cum in Acad. Hard, ordinariam fnedictnae , praxeos , chemiae , botanices et obfletriciae profcsjionem folemni xitu adi' ret, 5 lunii 1776. Oratiofjes duae de Civinm valetudine reipnblicaa rectoribiis in primis coramendanda, hahitae Harde* rov, 10, lun^ 1778, 13 lun, 1787, cum in agist ram in Academico , prima atque altera vice , abiret. ^>r- C 56 ) ' Vcrhandelihg over lict Weder, met berrekking: tot , dtjii Landbouw , door J. Toaldo , HoogL te Padua, Vit net Iratiaansch in het Nederdtiitsch ovcrgebragt, '^oorzien met eene Foorrede van M, van Geuns , HoogL te Hardei'W, Amft, 17/3. Kort Berigt van den Persloop , of Dyfenteria epi- dernicaj -welke in 1779 gunfliglijk heeft geheerscht te Hardeywijk, medagedeeld aan de uiigevers der Ge^ neeskundige Jaarboeken , Jan, 1780. Brief van den Hoogl, M, van Geuns aan eenen vriend over eenen verbeterden toeftel tot Dainpade- mliig, en de nurtigheid daarvan in Borst en Keel- ziekten , gcplaatst in de Geneesk. Jaarh. FL D. A St, bl, 73—82, gefchreven uit Hard. Dec, 178 1. Briefmsfelifig van M, van Geuns , Hoogl. te Hard, en A, Bonn , Hoogl, te ^mflerd. over eene binnen Aqw^ buik verflropte Darmbreuk, met Wacerbreuken vergezeld. Haarlem 1783 , ge^laatst in de Fern, der Holh Maatfch, XX, D, U, St. bl, 445-523. Voorbeeld van eene overtijdjge geboorte (partus feroti'riHs) medcgedeeld door' den Hoogl, M, vanCdins y geplaatst in de N, Get.eesk. Jaarb, II, D, L St, bl^ 22U 1783. Vergelijkende afbeeldingen en befchrijving der voor* nearnfle Roonluiizifclie Werkcnigen of Vroedkonftige Hcfboomen, door den Hoogl, M van duns ^ Hardp /■jpr, 1783, geplaatst in de Ferhand, van het Utr, Qen, II. D. bl, 3B5 — 417. C 57 : De heerfchende Persloop , die in de laatHe jaren, vooral in 1783 de Provincie van Gelderland fel g^ trofFen heeft , nagefpoord inzonderheid op het Quar» tier van Vdu'^en ^ en ten gemeenen nutte verhandeld door M, van Geuns, Hard, 1784. Oratio de Humanitate , virtute medici praeftan- tisfima, habita Hard. 16 Jun» ^79o y cum filium S.^ 1, van Geuns , publico et folemni riiu Med, Doct^ crearet, Oratio de providentia politica , uno nisximo adver- fae civium valetiidinis praefidio , habita 6 tun, 1791 ^ cum in J cad, Traiect, ordinariam Meaicinae eiusque infiitutionum et praxeos profesfionem folemni ritu au* Jjpicaretur. Berigt van den^ Hoogl, M. van Geuns , omtrent ee- ne gelukkig volvoerde Verlosfing, door de zoogen,. KeizerL Snede , in Utr, 7 Sept, 1792, g,eplaatst in No, 220 en 221 van den Algem, Konst- en Letter- bode^ Opgave van eenige inlptidfche voortbrengfelen des velds , ^i ileqae ufii quern afFerunc TUeologo linguarum peritoi puhltce habita , quum in Acad, P^keno - Trm, Lectoris Hit, Orient, miinus fotemni ritu adiret, a* imdccl, Disfertatio Philologico "Theologica de eo quod fidei merentur ludasorum monnmenta lacris inantiquicatibus et C) Res ipfe fuas breviier enarravic vir egregius in Orat. dc h»- ncficiis A JDeo 0. iJJ, ;» SIVE IN PAGO TrAIECTINO, SIVE IN HAC URBB, VEL RES PUBLICAS ADMINISTRATIS , VEL lUSTITIAE LEGES YINDICATIS, SUO QUIQUE LOCO HONO*. RANDI ! Magnifice Academiae Rector I ArTIUM ET DoCTRINARUM PROFESSOREal t^Ri Clarissisimi! E 2 Chi- C ^s ) Chirurgiae^ et Artis Obstetriciae Lec- tor experientlssimeI Doctrinae Christianae Intsrpretes et Praecones Doctissimi , Venerandi I Artium, etDoctrinarum Doctores, eru- DITIONIS FAMA CeLEBERRIMI ! Huius Acaoemiae alumni, Spes Patriae, Parentum , Humanitatis ! CivES, denique, et Hospites, qui ad HUNC LOCUM CONFLUXISTIS, SUO QUiqUE LOCO Venerabiles, Mini gratissimi! ' Quicumque, in hoc terrarum orbe, funtmi Numinis providcntia , et beneficentia colloca- tus, innuraera Tecum repucac Divini favoris fpecimina, tenerrimo grati animi fenfu affici. de- bet. Quod fi argumencis, aliunde petitis, con- firmare vclim, equidem verear, iie vobis acta agere videar. Ego falcem, coram hoc accep- dsfimo Audicomm conventu, publico fateri baud erubcsco , me a rcncris ad hunc usque vi- tac ( C^9 ) tae meae laetisfimum diem, numerofius a Dea beneficia accepisfe , uc hisce laudandis tota rnea vita defiicura fir. Inrer haec autem illud imprimis mihi conti- gisfe gaudeo, ut vestra, Ciiratores Amplisfimiv voluntace. Regis optirai auctoritate confirmata, profesforia in arte lalutari cathedra mihi aliata Hr. Quo honore cum frui mihi licet, qui laecum vitae futurae mihi pandit profpectum, atqui^ iuscam blandi gaudii caufam mihi praebet, esc tamen ah'quid, quod animum meuni agitat, concutit, imo fere proilernit. Ultra quatuor enim lustra, in hac urbe na- tali, mihique gratisfima, inter cives, qui fingu- lari fuerunt erga me voluntate et humanitate, Medici oBicium exercui, arque aegrorantium cura quotidiana occupatus, meis lludiis intra parieces, ita incubui, ut horum fructus ad me- am in arte exercenda utilitacem prodanc, ne^ que aliud quid mihi umquam propofai, quam in hoc opere, quamdui posfem, ad vitae meae metam pergere. Pergere autem in hoc opc- re difficillimo quidem, fed iucundis;[imo (imuU non fmit iVcaderaici muneris ratio , q'lam h'cet iu&- C 70 ) iustJini esfe arbitrer, ni camen animum meura moveat, ingratisfimura erga cives benevolos ha- beant me omnes boni. Accedit aiuem exacci temporis nostri ratio, quo magnam Europae partem invafit raorbofa quaedam aflfectio, cuius phaenomenon prae ce- teris notabile fuit omnium innovandorum pruri- tus, longe alienus a placida, et confiderata inge- iiii humani actione, quae nova veteribus perpe- tuo foedere iungit, neque tumulcuaria festinatio- iie ea repudiat, quae repudiari non debenr. <5uod quidem eo magis nociturum (latuo , quando 'accidisfe vidcas, non in fcientia concemplaciva , fed arte practica, cuius obiectum verfatur circa felicitatis huraanae per raorbos afHictae refticu- tionem , aut folamen. Etenim quis, nifi praefentis Medicinae con- ^itionis prorfus ignarus, non facile noveric^^ iTiultos dari, qui feliciora nostri aevi Phyfiolo- gorum tentamina, in explicandis vitae aninialis phaenominis, refpicientes , omnia ad folam vim corporis excitabilem (quam dicunt) eiusque va- Tiationem per flimulos referunt: alios vero ful- gentisfimam chemicorum Jucem fpectantes, ad ipfam materiara animalem, eiusque niixtionem can- C 7« ) tanquam principium omnium phaenomenorum in ftacu fano, ec raorbofo provocare. Neque defice- re, qui fapientiae fludium peculiare, quod fec- tantur, Medicinae applicantes, ad unum quod- dam principium univerfum, (quod dicunt aprlo* re) omnia reducere tentant , uc fie nos doceanc , non quid fiat, fed quomodo fieri debeac: ut profecto miraudum non fie , prudentiores diverr farum racionum fallacia fadgacos, non autem convictos , folam experientiam , ducem certisfi- mum, agnoscere et fequi. Neque taraen facilem hac tempestate esfe h- borem , certas in medendo regulas aliis traden- di, munus gravisfiinum fuscipere, quis non perfpexerit? Ac vero tan tarn, fententlaruni diverfitatem fae* pius perpendenci, illud tandem Baglivii CO efiiicum raihi incidic, fuo iam tempore fi:atuen- tis, „ Multi niraium rationi tribuunt, et nihil „ experientiae ; alii contra faciunt, utrique ae- 3, qualiter peccant. Uude tot inter Medicos „ coutentiones, tot inter praxin e,t theoriam „ morborum disfidia. Nos Jatet, aeternumque 5, latebic minima, acfubtilis, non folum a fenfi- „ bus , fed ab humana J, mora, Tolidarunn aeque ac fluidarum, cor- „ poris viventis partiiim textura, faJJax quoque „ ron raro expericntia: quapropter nifi mntu- „ am fibi lucem communicent, aequam crroris „ anfam praebcnt". • Cum vero de aliqua materia ex Medicinae ambitu hodie habenda fit Oratio, baud alie- num a muneris mei rarione vifum est, fi bre- viter dicam. De Natura ohfervanda^ et pru* denter imitanda^ fummo Medici officio, Vos autem , Auditores Honoratisfimi ! Si tria Oratoris Ciceroni memorata rrquifita , ^pt^ > distincte ^ ornateque dicendi, minus, quam par est, in hac mea qualicumque Oratione inve- niatis , meae in boc dicendi genere^ imperi- tiae et latinae rationis infuetudini ignoscatis quaefo* Scilicet: quo magis corpus humanum ob« fervat naturae fcrutacor fagacisCmus, eo minus fe tenere potest, quin Divini artificis fapientiam benignam admirari, et laudare debeat. Non folum enim finguJarum partium forma elcgans ocuios noscros prorfus deleccat, fed imprimis mu- ( /3 ) niuEua omnium partium harmonia, ec ad eum* dem finem confpiracio nos mover, quae quam- diu a norma non recedic, illaefam fanicatem pro* diicic, fi n^inus, morbum faciu Ut enim di- cendi inicium faciam a praeclaris illis vitae oc fanitads custodibus. Quid praeftancius Fifu ex- Gogirari potest, quo.aeque corporum caelesciuni a tellure nostra distantiam, ac fubdiisflmarum plantarum flibricani perfcrucamur ; Atiditu. quo fummi Numinis maiestas, ec benignitas fab to- nicru fragore, aeque mentem nostram feric, ac amatae coniugis, ec tenelii infantis nos blanda allocutro recreac>; Odor am ^ quo pkncarura fua- visfimi odores animum nostrum aeque exbila- ranc, ac eximio illo fanitads custode, a noxis exbalationnm admonemur; Gustu-, quo vini generofi potado aeque mentem curls afflictoruni excirat, ac a nocendum asfumtione natura duce abhorremus; Tactu denique, quo in tenebris verfantes aeque pericula avertere, ac organo vi- fus deflituri huius damnum quodammodo refarci- re posfumus. Quorum plura fi proferam, pose ea» quae edamnunc aures nostras delectant, ab eximio corporis humani, ec animalium fcrutatore, baud ita C 74 ) iui pridem , ex hoc ipfo loco in mediuiii prola- ta, Iliadem pose Ho me rum canere frustra tentcm (2). Frae caeteris vcro illud in corpore bumano pracclarum cenfeo , quod viribus fuis gaude- at, quibus feniec ipfum confervet, noxas llbi intentntas avertat, auc iam corpora fusceptas expellac aut midget* Quid dicam de miro ec prorfus non explica- bili naturae arcano, quo embryo in gremio snaterno formecur, propullulet* crescat, tandem maturus fe bo^minum focierati offerar. Quid narrem fublacura arcdsfimum illud com- commercium matrem inter ec foetum ^ quo uno temporis momento , fiat mutata fanguinis direc- tio, absque vjtae infantis periculo, cum eodem momento recens natus infans a neraine edoctus mox aerem , primum illud vitae pabulum, ad fe trahat , et reddac. Quanta porro naturae provi- dae folertia in eo confpicua est, quod molliora organa praeflantiori ufui dicata a periculo defen* dantur, ex praematiira intentione oriunda; fie muniendo oculi pupillam, ne vivida lux oculos nimis afficerec, eademque providentia audituni defendcns, ne infolitae aeris undae nervos audi- tui ( 75 ) tui deflinatos irmcrenc, et devascarenr. Ncque .neganduni videtur in oliactus officina, ferius demuni perficienda, providam naairam fpcctari facile posfe. Contra noxas imminentes raunitas novus hospes, mox illiici novum ec magnum ac-* cipic naturae beneficium, m omnium rerum ege- nus Hatim paracum invenlat nutrimenrum, ilmul et medicamencura blandislimum , ex eodem Jfan* guine paratum, quo antea fuerat nutricus, unde vel hac de caufa, (Cicer on is efhito uti mi- hi liceat) ,» dedecori esfe debet vel Rcginae^ „ cum in ventre novem menfibus nutriveric in- 5, fanculum , (i non lactaverit m?.cer". Teneritudini foetus maior feniim corporis fla- bilitas.fuccedic* Imminuuntur, ec induranturcar* tilaginesy augentur volumine osfa, et firmantur; caeteris eminent, quae praedantisfimum cerebri cpyavhy recondere debent, et citius ad perfec- tionis c!,z[j(Mv accedunt, Firmatis, quae corpus fustjnere debent, exrremitatibus , tandem homun** cio accedir ad fublimem iHam corporis flaturaiHy quae homini adeo naturaiis est, ut caeteris ani» niantibus .hac dote praecellar. Imminuicur cerebri et nervorum nimia mollicies, et flaidi- ditas, qua exiquis fortunis laetari, ec ad pr^r- vam ( 7^ ) vam iacturam plorare folebant, ct cum maiori horum firmitate rectior quoque mentis ullis iungi foler. Inter cmnes vero animi facukaces prima perfectionis fuaemetam attingere folec memoria, quae infantibns naturalis hos apcisfimos reddic addiscendis baud raro parum inteliectis gramma- tices regulis, fequitur ingemum, ec imnginatio iuvenis, quae Poetam format, cuius carmina hoc vitae termino edita, adeo caeteris provec- tioris aetatfs praeferri folent, ut Virgilii Geor- gica, quae iuvenis cecinisfe dicitur, a pericis barum rerum arbitris fummis extollantur laudi- bus. Ipfe H a 1 1 e r u s de fe ipfo fateri baud du- bitac, provectioris aetatis carniina, cum iuveni- libus fuis comparare non posfe. Ut vero me- nioria infantis, imaginatio iuvenis, fic tandem iu- dicium viri ulteriorem cerebri perfectionera fe- qui foler, Quanta vero in promovenda vegecatione, ec reproductione, naturae industrial Corporis in- crementum pleniore indigens nutritione, perfec- liore inaruendum esc organorum appanuu , uc ex alimentis diverfae licec naturae, aeque mi- nus! explicando ac imitando naturae mysterio, formetur matena anlmalis. Dentes incres- cunc, C -7 ) GUiit, decidunt , redintegrantur. Nutrimenta com- mjnuuncur, folvuntur, naturae animali fimilia redduntur, tardiore et tortuofo fuo motu perfi- ciuntur, tandem ne ullo modo corporis tran- quillitas turbetur, placido ftilllcidio fanguini ad* miscentur, ut partes corporis tarn folidae, quam ilnidae, continuo functionum exercitio detritae, cc confumtae reparentur. Neque illud filentio praetereundum , naturani huic reparacionis corporeae necesfltati infaper ad- didisfe gratum quemdam fenfum, qui omnium naturae necesiicatum tempestivara exercitationeni comitatur, et fponte fua nos impellic ad earum exercitium refumendum, Quotidiano hoc naturae miraculo per longam annorum feriem corpus humanura crescit, perfi- citur 5 et ad huius perfectionis metam adfcendit. At vero confervantis et reparantis naturae vi- res ab officio fuo corpus coafervandi, quod tamdiu, et tanta cum conftancia exercuerant, certo quodam vitae termino prorfus deilstunr, tardiores fenlim vitales functiones tandem defi- ciunt, pro ipfa partium llruccura,^ ec actione continuata detritae, et He necesfario ingruit car- da , et placida omnium vicae actionum quies> quae? C 73 > quae maxime naturalem ec inevitabilem reddit mortem fenilem, quam quo magis deliderant plurimi, eo minus attingere folenr; cuIujj egre» giam tabulam nobis reliquic Cicero C3) „ quid „ esc, inquity tarn fecundum naturam, quam ,» fenibus emori, quod idem contingit adoles- „ centibus adveiTante, ec repugnante natura. „ Itaque adolescences (ic mori videmus, uc cum „ aquae mahitudine vis flammaeopprimitur, fe- „ nes aucem (icuc fua fponce nulJaque adhibica „ vi confumtus ignis extinguitur, ec quafi po- „ ma ex arboribus, fi cruda Tunc, avelluncur, „ ^i matuia et cocta Tunc, decidunc".. At vero, Audirores Honoratisflmi! In tanta rerum nocivarum, quae nos ambiunc, muldtudi- ne, cum rari fine homines, qui fatis circum' fpecce vivanc, non tanta Temper esfe potest homi- num felicitas, quin faepius eciam morbis infes* tetur. Minime autem nos d^cet de fragilicate corpo- ris, auc virae brevitare queri; cum naturam Tem- per vigilantem potius admirari nos decet, quae innumcris modis vicae periculum inftans, omni ope i 79 :> bpe ayercic , aut iam praefentia fua molestum , ec fere funestum expellic, ec micigac* Licec enim racionis ufu praedita mens vicae futura pericula mox corpus raalignicate fua ag- gresfura et oppresfura , tempestive nonnunquara avercac, dantur taraen rauld cafus, quos eius- dem rationisufu ^ iieque praevidere, neque aver- tere posfimus- Cavearaus autem , uc vel his in cafibus po- tentiarura nocenciuiu vi iiiimicae ita prorfus fub* dicura cogitemus hominem „ quin deficiencc fae- pe rationis confilio , naturae ipflus impulfu in ea feracur, quae fanicatis ec vicae periculumavertanu Cuius rei exempla ii audire velicis , equidem habeo , quae banc baud dubiam reddere posfinc. Quoties enim videmlas nacuram ad foranolenco- rum , vel quavis de caufa torpencium , tarn fano- rum» quam valetudine laborantium, ignaviami excuciendara eciam apcis uci moliminibus oscica- tionis faepe vix coercendae, nee non pandicu- lationis, quibus nimirum musculorum distendo* iiibus efBcitur , uc parcim corpences fibrae egre- gie etiam nolentibus^ vellicentur, ec ad operam excicentur, parcira fanguini Jiberior per pulmo- ncs C 80 ) lies via , infpirandoque aeri vicali largior adieus paretur (4). Inprimis autem illius rei exempla lucalencis- fjma fpectare licet, quando in morbis appe- tentia qiiadam , etiubim, eciam nesqii feramur, et dirigamur, ad fumenda ea, quae falubria fimt^ ec horrore quodam repudianda nociva, qual is naturae impulfus in bestiis nianifescus, in hominibus aucem non prorfus abest, praefercim quo magis ad flatum uaturae fimplicem , minus- que cultum accedant. . Hinc utile potationis defiderium in morbis febrilibus, hinc ciborum animalium averfatio, hinc acidorum et vini filutaris appetitio, imo faepe inexplicabilis prorfus contrariorum effec- tus ad fanandas febres diuturnas. Talis esc furor, et ineluctabilis impetus, cui refistere vix posfe videntur homines mente cap- ti, fe in aquam proiiciendi, utpote in quibus miferis fpectare licet quafi naturae conamen ele- men^um fugiendi , in quo diras anxietates pror- fus non tolerandas experiancur , et in aliud fe transponendi , in quo maior lit potentia fe- dans (5). At C 8i ; • Ac vero praedandora Tunc egregia praefidia acj confervandam vicam ec fanitatem, quae menti noscrae infunt ; quae quidem iam augurari licec ex intiraa mentis et corporis coniuncdone , qua altera fine altera vix agere^ auc paci posfe vi- deatLir, fed per ipfam experiendam plenisfime confirmancur. Nam edamfi animi raocuum in- temperancer furendum, cam ad vitam ec fanita- tem, quam univerfamhominum feJicitatem cur- bandam efFeccus faepe tristisllmos habeac histo*^ ria medica, hos eosdeni tempestive excicarp, vel deprimere, qui noveric, uberrimum falucis foncem inveniec, nulli ards auxilio aequiparan* dumr ' lea animus fua force concencus, neque fortu- narum^ illecebris abreptus, neque aerumnaruiu damnis quasfatus, auc fraccus, fed in ucraque forcuna, divinam opdmi patris fapienciam cum veneradone agnoscens, opcimum in morbis esfe folet remedium , et horainibus fpem longaevita* tis recludere. Spes et fiducia in Medico , auc in remediis in fe vanis, quancos faepe ad vicam confervandam ec morborum fanadonem proraovendam produxisfc F vi' ( 8a ; vifae funt effectus, quibus exquifitisfimorum niedicamentorum copia frustra fuerat oppofica? Dnm animus abiectus, ec meticulofus , vim vi* tae frangit, quin ad ipfam lethalem pescem con- trahendam ducir. Intenfiori obiecti cuiusdam acqiiirendi defide- rio, quod in amore fpectatur, li dliqila fpes affulgcat illud confequendi, aeqiie pallentis et tremends puellae morbum fustulic, ac rigorem corporis in iuvene frustra amante , relaxavit , quamprimum amicus ipfi alta voce acclamave* rat, fe brevi voti fui futurum compotem. Illudautem, quod pose alios fummus Philo- fophus Kancius denuo urgere coeperat, de potentia animi humani tam efficaci, ut folo iir- tno fuo , et conilanti propofito omnem Tenfura morbofum vincere, ec invaflonem morborum praevertere posfec , licet nonnullis vix credibile videatur, et de vulgo hominum magis opcan- dum, quam cum ratione exfpecrandum fit, non defutura tamen exempla fausti eventus in mor* bis praefertim periodum quamdam tenentibus, aut ex genere nervolbrum noscri aevi , equidem eenfeam (6J). Quae C 83 > Quae omnia , fi ad vericatis normam func ac» commodata; proud vobis omnibas, edam me non monente, perfuafum esc, egregia com- moda Aiblimis iilius commercii, mencem incer €t corpus, luculencer demonliranc* Neque tamen minoris momend vires medi- cantes ipfi corpori humano divina manu impofi* tae funt. Non bruta enim homo machina esc, neque InerS ftimulos ab aliis rebus excipic, fed lacesfica vicisfim agic, ec vim vi reciprocac. Quod quidem anxie ex hiscoria Medica ex* plscari vix opus esc. Quanta iidelium illorum fanitacis noscrae cuscodum, fenfuum excernorum cura. Prae- Hancisfimo vifus organo, li force periculum immineac, mox nacura claufis palpebris illud averdt, li vero improvifum obrepferic, lar~ giore ea lacrymarum flumine illud obcundic, aut expel lie. Quanca inftrumend odoracus acies ! qua noxae parcicularura nocendum , quae aeri vicali im* mixcaefunc, avercuncur ! cuius autem fruccus non ad folam parcem afFeccam, fed ladus fe exten- F 2 die. C 84 ) dit, m concusllo ilia per artem excicata , pu^lte^ morci proxiniam, membrana fauces obturaiite^ fervasfe vifa fit! C7) Infenfibilis roris cutanei evacuacio irapedica, qua plures, Sydenhamo teste ^ perire. vide- mus homines, quam peste, gladio, aut fame univerfis, quanta mox in corpore aequilibritatis dedructae indicia proferc, fed quanta^ fmiulco- namina naturae propriam falutem propugnare tentantis, provocatJ Ipfius dirisfimi morbi, cuius utinara nomen ex folis fastis Medicorum fuperesfec, pestis va- riolofae minimam particulam , oculorum aciem effugientem , quanta infequuntur terribilia phae- nomena, ut naturam impetuofe infurgentem vi- deas, qua inter gravisfinias,; beneficas, fimul, musculorum agitationes ftimuli nqcituri molestia abigatur. Quic} plura! Omnia enira 11 enarrem, dies deficeret. In ipfo illo morbo, quo tot homi- num millia aetatis flore lente confumuntur , ec focietati eripiuntur, ne vel ilc tamen naturam defecisfe, fumrai Portal Hi industria nobis in- notuiti Deuique: tanta faepe esc potentiarum in no- cen- C 85 ) cendo vis et efficacia, ut partium in corpore humano habicum organicum deftruere, et cor- t-rumpere, baud raro deprehendancur. Tantum aiirem abesc, uc his in cafibus natu- rae vires prorfus deficianc, ut facukas eius, qua omnia informat, et redintegrat , nova maiestate appareat. Hacc enira, licet in plantis, et non- nullis animalium imperfections (quam dicunt) vitae formis, fere liberalior esfe videatur, in ipfo homine pluribus fpeciminibus benefica ap- paret. Eadem , quae dentes deciduos aliis repa- rat, quae pilos delapfos, quae epidermidem de- triram inftaurat, quae vulnera tegit, nova carne implet, cicatrice claudit, osfa fracta coniungit, e fede fua remota articulo recens nato fuffuJcit , haec denique integrarum partium a corpore fere avulfarum, fuisque locis appofitarura , brevem et cum redeuntis vitae pristinae indiciis fanatio- nem ipfa efFecit. Hinc illi eximii conatus artis , nacuram imitantis, quae vitiis forraam humanara foedantibus medetur, miferisque illis fuccurrir, qui minus cultisin regionibus, crudeli fupplicio, partibus utilisfimis privantur (8}. Ac C 85 ) At vero videor mihi audire interpel lantern. ,, Icane tu vetercm recoquis crambein , De- „ unique ex machina nobis proponis". An vero fabulam nominemus, cuius veriratem ratio nos augurari licet, eamque in ipfius corporis nostri fabrica fundatam, quam optimi naturae obfervatores exemplis hnud dubiis confirmarunt, primum quidem pro Umplicitate fua propoficis , nt eo ipfo pulcrioribus, postea magis orna* tis, at ipfo ornatu magis deform ibus , ab aliis autem neglectis , quando naturae obfcrvatio f^^stematum figmentis obruta iacuit. Nonne peregrinantium omni fide dignorum testimoniis conflat, maximam telluris habitatae partem vera cognitlone Medica hucusque desti- tutam esfe, et nacuram tanien hoc damnum re farcire , quae fimplicislima ratlone raorbos gra- visfimos fuperet (9). An vero artem magno en- comio extolleraus , quando tristem conditionem Icgimus hominis in Arabiae defertis per ince- gros novem dies peste Tub dio laborantis, om- nique auxilio, folum fi aquae hauflum excipi- as , deflituti , non obliantibus his fanationis repngulis, dirisfimum morbum felicicer fuperan- tis? (10) Quod- Quodfi de fontibus quaeratis, ex quibus can- ta in corpus nostrum redundare foleant com- moda, ica qnidem mihi refpondendum esfe cen^ feo, ur, quamvis iilos in tanta cognitionis na- turae obfcuritace, quae tanquam benefica mateu nobis egregie profpicic, fontes autem fuos ocu* lis noscris operic, penicus perfpicere non licet at, eo3 tamen nullo modo pendere dicam a folo mentis nostrae imperio , quae tanqiiam A r- c h a e u s corpus iners giibernec , et moderecur , fed unice quaerendam esfe in ilia vicae corpo- reae propriecate , qua haec fe fenfibus noscris ofFert, ut partes hac imbutae non tantum a re- bus tarn extra, quam intra corpus litis, agician- tur, illisque refistant, fed etiam formam ec mix- tionem talem continenter confervent, qualis in iingulis requiricur , uc ad ofiicia fua promtae maneant, et paratae. Iluic aeque plantarum vegecacio, ac vigor aniraalis adfcribendus. Haec omnibus partibus intertexta, et per omnes fuo quaeque modo disperfa , format procesfum ilium ^, nulli aequiparandum , mere vjcaiem quo inde a primo vitae tempore , ad extremum eius terminum, formentur, fervemur, detritae refarciantur » Hi- wu« C 88 ) mull obtnndantur, vel abigantur nocentes, Hnec placide agens in ftatu fano, lacesfita in morbo- fo, motus fortioresprovocac, fenfiiicatem aciiit, fecreciones naturales auget, novas addic, ec ami- co parcium , et viriiim confenfu , quae officiofo «uxiIio fibi rautuo falutarem opem ferunt , hos- ,tem oppugnat , et fuperac. Inesc igitur corpori huinano indefesfa fui de* fenfio. Ec profecco recce fecisfe mecum con- fentiecis egregios obfervacores , quos Medicina habuic innumerabiles, qui cancam efficaciam in corpore noscro decegentes, illam omni fua at- tencione dignam cenfuerinc, quae canquam la- bile arcis fundamentum agnofci debear. Quod uc pateat, levicer modo nos pervagari hiscoriam medicinae anciquara , ec recenciorem oporcec. Antiquitas aucem, licec alcisfiinis cenebris in- voluca fic, id camen docuic fdentiam Medicinae inicio fere fuisfe nullam. Simplices enim homines, minusque cuici , neque luxu, neque moribus depravati , fimul eci- am morbis horura pedisfequis non laborabanr. Sen- ( 39 ) Senfjm autcm cum magis deprav^ti csfcnc, rns- tis quoqiie necesfitas eos cogere incipiebac nior- bis opponendi reinedia, quae, vel ab acqualibus rerum peritis, vel a Deorum auxilio exfpecca^ bant. Itaque vel ad vias publicas exponebanmf aegri, ubi quisque quid ipfe experms fuerac, cum aliis communicabat, vel ad templa Deo- rum confugiebanc, atque praeparati precibus ec facrificils, vel fomniances, adrnonebantur , quid ad falutemconferret, vel e facerdotum ore man- data divina de faluce accipiebant, quae fi pro- desfent, tabulis infcripta in memoriam posterita- tis confervabantur , quibus fimul experientia fa- cerdotum Medicinam facientium infigniter aucta fuit. lliud autem quisque rerum pericus facile intelligic, has fanationes, quotquot fueiunt , pociu^ boni regiminis, et ardentioris (p^'jT,.qu)[ ad natu- l^e obfervationem penicus informatus, mira in- genii acricate praeditus^ et quod omnibus prae* ferri meretur, vera animi pjetate, et candore, excellens^ optimi Medici laudabile exemplum nobis reliquit. Hie enim fepofitis variorum Me* dicorum fi?i temporis theoriis, eodem, quo Hippocrates coeperat, tramite perrexit, at- que C 94 ) que iic naturam ipfam obfervando, egregias no-, bis reliqiiic notationcs morborum tanta cum fide defcripcorum , uc nosrro etiam tempore omncs advertere debeant. Quis enim pestis horrores, variorarum, et inorbillorum , aeque benignicatem , ac furore m , hysrericarum anxiecates, podagricorum crucia- tus, niaiore cum folercia defcripflc, an vera de- pinxic? quis in defcribendis morbis popularibus H i p p o c r a t e m , B a 1 1 o n i u m , ipfam poti- us naturam accuracius fecutus esc? uc in- "eius fcriptis, ioco et falibus praecerea piacenribusv ipfius Medicinae parentis praecepca, fed S y- d e n h a m i commencatione aucta inveniantur. Neque dubico, quin omnes eius piecacem ve-i nerenuir, qui ulcra triginca atmos dolorum cru* ciatibus ipfe 'vexatus , ucriusque fortunae in hoc mundo, fapienter a Creatore ftacutam variacio- nem, verae hominum faluti magis prodesfe, quam nocere, fcribac. Qui, quod in Medicina utile inveneric , benignisfimo Deo accepcum re- ferae. Qui fuprerao vitae die, ilium fibi futurum in praecordiis tesrem, confidac, fe omnium fliae curae commisforum falucem fumma fide ec dili* gientia curasfe. Ec C 95 J Ec ramen fuerunt inter Medicos invidentes,i qui magnam iudicandi libertatem , cum vana, quadam confidentia, coniungentes, fummuiti; hunc virura, torpencis naturae fpectatoris igno-. niinia afficere , non dubitarent. Quis vero accurata morborum obfervatione edoctus, im- pedimenta naturae tollere, adhibere ea, quae eius conamina adiuvent, vitare, quae impediant» accuratius docuit? quis corticis peruviani ufum. audacius tentavit, non decerritus Gaknicorum oblocudone, qui acriter cavillantes de principio huius remedii calido vel frigido, ipfos aegrotan- tes interim diem fupremum obire patiebantur? Quis denique opii praeflantisfirai in manu perici organi, laudes plenius celebravic , et fua expe-^ rientia docuit , prudenti huius adhibitione teme- rarium hostem faepe vinei posfe? Jgnoscatis quaefo, Auditores! nimiae forte » in celebrandis egregii huius naturae obfervatoris jaudibus, prolixitati. Quod eo maiore iure a me factum flatuo, quo fructuofius eius obfervatio-< nes quotidie confulendas esfc perfpexerim. Neque tamen negligendi Tunc eximii in' re nos- tra cbnatus acutisfimi Scahlii, quiproillo, quo vivebat jfecuIo,Jonge maiorPhilorophus, fjngu- lari C 9 qur fanam raEionem non ultra limites experiei^f tiae per repecitas naturae obfervationes acquiii- tas extendebant, posEeritati, dicamne aeternicati facrata manebunt. ,, Natura enim ftacis a crea« „ tore legibus finita , omni tempore Tub iisdetn „ condicionibus, eodem femper rnodo agic, ac „ patitur. 'Solafuis viribus plerorunique tuetur. „ fanicatem, atque morbis medecur. Qua defi*^ „ cicnce, aut repugnante, irrita artis conamina. 5, Cuius obfervacio, i mi ratio , uc priraam arti, „ orjginem, ita ijncrementa dedic, d^bitque „ porro" (15). Multa enim fecerunc, qui ante nos fuerum,, fed non peregerunt, multuni adhuc restac ope- rae, neque ulli mortalium post mulca feculs^ praecidetur occafio , liquid adiiciendi. Sed faris me dixisfe puto , uc eo veniam * quo me huius diei folennitas, et vera animi va- luptas vocat. Ita munus meum aufpicaturus, postulat a me pietas vobis debita, Curatores fidelisfimi I Viri amplisfimi! ut vobis maxiqiaSj quas posfum, gr^- C i02 ) gratms agam pro benigna de me opinione, qua Regi Optimo me inter candidatos referre , baud dedignati escis. Fareor me , tenuitatis meae confciura , vescra indulgentiaet facilitate iridigere* Ac vero volentibus ec laborantibus nihil ar- duum esfe pucans, illud fancce poiliceor, .nihil mihi antiquius futurum, quam huius Acade* miae commoda, pro viribus promovere. Caetemm, De.um apprecor, qui vestris an- nuat conatibus , quibus huius Acadcmiae decus nulli fecundum promoveatur. Ad vos autem cum accedo Profesfpres^ Claris- iimi, nefcioqua animi perturbationeafficiar: vix enim repetere audeo iustam moeroriscaufam, nu* perrime hocipfo anno, ordini vestro, et Aca- demiae illatam , morte immatura Clarisfimi D y lii, viri furama erudidone, neque minore hu* manitate de meliorc nota .omnibus accepti. Cu- ius merica mca laudo^ fuperiora disclpulorum ani- mis infcuJpca , huraan.tatis aucem cestimouia vo-' bis omnibus diucisfime probacy manebunr. Tanti ergo viri partes in docendo fusceptu- rus, ita velira fentiatis, me ad vos accede- ^ re, non tanquam doctum, fed docendura, non tanquara amicum probatum , fed probandum. Ac vero me vestram, et benevolentiam , et amici*^- tiam officiofe flagitare, Vos autem ams falutaris Profesfores cla- risfiiBi , quibuscum muneris fodalitii honore me iunctum video , ita me accipiacis , m qui discipuli venerationem tibi Bleu land e debitam, cum araicitiae candore erga omijes, perpetuo foedere iungere conaturusfim. Illud autem oro, et obtes- tor, utvos, qui diutius in arte docendi verfati es- tis , mihi confilio vestro deesfe baud velitis. Sic unanirai confilio munita facultas Medica floreat, atque peracti laboris laeti fuccesfus in ferani fcnectutem nos fequantur. Utinam vero ilia mihi contigisfetfdicitas, an- s, norum et meritorum principi Medico, nunc vero m.unere Academico honorifice foluto , G e u n f i o, ex hoc loco grati animi testimonia exhibere. Cuius Tub aufpiciis in hac Academia ftudiorum meorum curriculum inchoare, et periicere, mi- hi hi liciiit, a cuius ore pendere per tnultds &nnos mihi fummus fuic honon Qui me ad lectu- Jos aegrotantium adduxic, uc nacuram tam agentem, quam padentetn^ etiam in ufum hu- ius Academiae obfervarem. Cuius in domo utri- usque fortunae testis faepe fui* Cuius vitaei cnrriculiim ad metam properan<5 quamvis fum- jiiopere doleo, fic tamen cum omnibus bonis ^ummo viro apprecariliceac^ ut fuperfl-es, quam- diu Deo placueric , pfofpera valetudine uti per- gat, arque tandem adveniat beattis ille dies, quo absque dolore^ praefentis vicae termino ab-* foluto, ad illud divinum animorum concilium < coetumque placida morte migrare ipfi conceda- tur, quo futurus (it aetemus. Caeterum, quam^ diu aura frui mihi mihi liceat C^O* Haec mihi femper erunt imis inftxd medutlisi Perpetuusque animi debitor huiiis ero, Spiritus et vacuas prius hie tenuandus in aurctsl Ihit^ et in tepido defer et osfa rogo. Quam fubeant animo meritoriim ohlivia nostra Et longa pietas excidat ilia die. Vos Vos autei-n, huiiis Acadcmiae alumni ! Tumitiit animi voluptate confpicio. Profecto non line iusra caufa liceramm lamo- re imbuti estis: hae enim futit, quae udo* lescentiam alunt^ f^ectutem obkctanc, fc* cundas res ornaric , adverfis perFiigiiira , et fola- tium praebent , domi delectanc, non impediunc foras, nobiscum peregrinancur ^ ruscicantur. Pergice vobis ipfis ^ praeceptoribus , confangui- neis, patriae, prodesfe, et placere. Et fi vobis ullo modo equidem prodesfe posflm, femper me paratum inveniecis. Vobis imprimis, qui Medicinae addiscendae operam datis , iuvenes eximii ! totum me devo- veo , tanquam amicum vestrum in arte obfervan- di diutius verfatum. Ita naturam humanara obfervabimus a tramite fuo aberrantem, fed quae nobis ipfis attenden- tibus viam faepe monilrat, quae ad fanationem tendir. Sic Deus annuat vestris conatibus, uc olini patriae et humanitati prodesfe posfitis, atque iusta parentqm, et praeceptorum gloria, ec vo- luptas vestra asllduicate augeatun H Sic C io6 ) Sk ♦ faveas nostris , precor , Pater optime ! voth Et llceat patriae usque quiete fruL tjniat ! fiabili nexu concordia elves , Et patriae Regem imiat ilia plum. Sic noster valido fummi tut amine nixusj ToUat in aeternum libera eolla Leo! A N N Q T A T J O. CO Baglivii, Prax^o^ Medklnae^ Libr, I. cap. 2. S 5. (O I. Bleulandi, Oracio deVitaefmctUy quo animaUhus praeflant homines ecc Traiecc, ad Rh. 1817, Cs) Cicero, da Senectute^i cap. 19. (4) Conf. Henslerus, inHufeiandi Z)4- arioy Tom, 8, part. 3. pag. i. C5) Vid. Hufelandus, S'^stem der praku Heilk* Tom. I. pag. 43. Aliae obfervaclones aegrotantium Typho laboranrium legantur in Bi" ark-i Tom. 38. parr. 4. pag. 6i^. (6} I. Kant, von den Macht des gemutSy durck den hlosfen vorfdtz feiner krankhaft, ge* fuhl meister zu feyn etc. (7) Legator obfervatio in Dlario vermaculo Komt^ en Letterbode y 1816. N^. 17. (8^ Vid. inter veteres Casparus Tali a* cotius. Prof. Anatomiae m Gymnafio Bonien* fi, 'de Ctirtorum chirurgia p^r infitionem 1597. inter recentiores I. C. Carpue, An ao^ ^unt of two operations for restoring a lost nofe » H a Load. C io8 ) Loncl tS\6. Carl Ferdinand Graefc* Rhinoplastlk^ oder die Kuiist den Verlust dei' nafe organUch zu erfifze/r^ Berol, 1818, eodem siiino in linguam Latinam translat. ab I. F. C; Heckero. (9) M n n c ! ri g h e , Gefchiedenis der -Mmsch- heid^ ade-Deel pag. 260. (10) Auszuge cms den Tagehuche eines reifenden nach Apen , ex quo cafum retullt H u fe I andu s System der prakt. hellkunde^ Tom. i. pa'g* 14. C 1 P a r a d i f ii , Oratio de Cogmti&ne kls- toriae Medicinae ^ Lugd. Bar. 1790. pag. y, (12) H a 1 1 e r u s , in Btdioth, Med. Praet. Vol. IVi pag. 142. (13) Legatur lauctatio B e r h it v j i , quant dedit Eques Alibercus, Nofologie natureUe ^ Toin. 1. pag. 5!* Ci 4} H u f e 1 a n d u s System ,Toiti. i. pag. 14, Fleckers Therapia gemralis ^ Tom. i. i^^^^ Sprcnglii, Inpit, Med. Tom. IV. {Terap. g^netalls) cap. IV. pag. 2S. (15^ Gaubii, Pathologia §18,20, (16) Ovidii, Trlstium^ Libr. i. eJeg. 4. LAMBERTI DI &BIT S, L I T T. HUM. E T T H E O L. C A N D,; IN. ACADEMIA RH E N O-TRA J ECT I N A ^ RESPONSIO A D QUAESTIONEM LITERARIAM a b o r d i n e piiilosophiae theor.eticab et literarum humaniorum propositam: Inflituatur Hehratcae et Graecae Poefios com- paratio^ at , quails utrique fuerit indoles et vis propria , adductis exempli s , defimatur* QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT CONSPECTUS^ DISQIlISITIONiS, Introitus. < . « . Pagi 2 fARSFRIOR. DE PROPRIA CUM HEBRAEORUM , TtJM GRAECO* RUM, INDOLE, HABITA INPRIMIS POE- TICAE FAGULTATIS RATIONE, 1 1 e b r a e f. Ut pertlnuerunt Hehraei ad popidos Orient ales y it a horum retulerunt ra^ tionem, - , » . . * .- ''7^. Hebraeorum praeftantia prae caeie- ris populis Orient alihtis. 244 Poefeos fludium et opportunitates apud Hebraeos. . * . . . 2^k § 11. G r a e c i\ Graecl mult a nova pepererunt in ge- fiere hiimano^ ... 46. Provectior humanitatis fenfus. . • 47* Socletatls et aequalitatis (tudia, » 49^ Hilar itas. ... 51* De ratione qua Graecl artes et lite- rUs excoluerunt, . . * , 55. % Mu^ EI Miiftca Craecortm. I i Pag. $6, Graecorum Philofophla, • , 59. Poefeos opportunitatcs aptid Graecos. , ^2, PARS POSTERIOR. PE PROPRIA CUM HEBRAICAE, TUM GRAECA^ POESEOS VI ET INDOLE, EX IPSIS UTRI- USQUE OENTIS POETICIS 'MONUMEN- TIS DEDUCTA, S I. Propria Hebraicae Poefeos ratio. X)e carminum Hehraeorum forma et hahitu , five de verfuum compofitione ^ metro poetico et fentantiarum paralle- Usmo* . , . » . • C6^ J)e Poefeos Hebraicae indole et vi propria , quae univerfa dictione , fenfi- htiSt affectihus y cogitandique rations cernitur, • • > « . to, Rudior et minus citUa dicendi ratio , aii» dacia et tumor, . • . » . 80, Naturae obfervatio in Hehraeorum P^eji, %•/• j^ffectu% vehementiores in Hehraeorum Totfi, .... . p6. Vis religionis , gravitas , castifas , Veri- tas , in Hehraeorum Poefi, . . • 1 61. Summa , cum part fimpUcttate coniuncia , fublimitas in Hehraeorum. Poefu , . io8« tit $ ir. Propria Graecae Poefeos ratio. De carminum Craecorum aruficio foh'tico Pag. 117' De dictione^ fenjlhus^ ajfectlhus^ co- git audi rations^ quae univerfe domi- ^ fiantiir in Graeca Poefi, . . . 122. Jn Poeji Graeca obfervatur cult us pro^ vectior. . , ... . 123, De fludio kilaritatiSy item calliditatis in Graeca Poeji, . • . . 1 31. jifftcUis lenioires , amicitiae ^ caritatis et fiemtis fe-nfm in Qraeoorum Polsfi* * * 1 40. De vera pulcri fenfu , qui dominatur in Poeji Graecorum, . . » • 151, Philofophiae vis in Graeca PoeJi, 1 67^ Disquifitionis Conclufio. . ; i/p. H e fi o d u s. i N f R 6 t f 17 S. j\_lira iibivis in renini iinivefficate d^prebendi- titr varietas , quae non potest non grata afficere Toluptate qiiemvis naturae fpectatorem. Ad. rniramur fane naturam , infinitis modis variam , atcamen legibus aeternis fubiectam, et, in ipfa varietate , unam atque integram. Non mirum igicur, praeclartm banc rerum creacarum dorem quam maxime obfervari in homine, praedantisli- mo naturae opere. Humana natura ubique. a caeteris animantibus distinguitur propriis praedantiae fuae notis ; fuis continetur fini- bus, ultra quos nusquam progreditur. Sin- guli homines funt veluti fpecula, In quibus to* tius generis humani rationem adfpicere liceac. Hanc fcilicec naturae humanae rationem eo ma- gis quisque cognoscet, quo magis in interiore» animi fui recesfus penetraveric. Esc haecce tomonia humanicatis vinculum, quod omnes A 2 om* C 4 ) ^trinirio fiomines complectitur, cuiuscunque fine temporis, loci ec condicioiiis. Sed vero eadem ilia naturae humanae conflantia , tanca tamque egregia cernirur variecace, at hie etiam commil- hem univerfae naturae normam facile agnosca- iiius.- Singuli non tancum homines , fed ec in- tegrae naciones, externa condicionc, forma, ha- bitu, vultu, voce, a fe invicem distinguuntur. Sedmaiora funt confideranda. Ipfum ihgenium humanum, hommem inceriorem adfpiciamus, ee fpectaeulum nobis oiFertur, quo nullum jucun- dius, pi'aeclarius aut dignius nullum. Quanta facultatum, fludiorum, affectionum, appetituunv varietas! Suis quisque gaudet dotibus, fuo quis- que niodo exferit: animi faculcates. Diverfa- prorfus est infantis, pueri, a;dolescentis, viri ec feriis ratio : fingulis aetatibus propriae func no- tae ec iigna. Ec hac etiam ill caufa univerfum genus humanum esc inflaf (ingulorum homi- iium. Singulis generis humani portioiiibus fiiae func dotes , fuae facultates et ftudia : quae qui- dci^ d'iverfitas fingulis peculiarem characcerem ec imiverfo generi humano varias actates as- fignat. . Hanc vero diverfitatem obfervare, cognosce- r^, .rite aestiraare, hominis non tantum decus ^scet pfficium, fed dulce etiam oblectamentum. Quid enim magis homine dignum , quam ipfam - hii- C 5 X iunianam fpectare naturani ? Nee fane exigua est voluptas, quam ex obfervanda gentium diverfi- tare percipimus. Qiiis non cbleccatur legendia vel audiendis peregrinacorum relacionibus , e qui^ bus pernoscainus, quaenciin fit generis humani, in variis locis, conditio? Ea verp Histpriae poi tisfinnim ians est , quod in praetorita etiani fe-r cula nos traduciit nobisque remotisfimae aetatia rationem commonllret. Haec nobis hominem fua ratione agentem ostendit, yariam varioruin hominum populorumque indolenii patefaqit, at-» que ita nos ducic ad ipfum gognoscendum inge- nium humanum. Hac igimr via infistentibus contemplari nobis licet artium et doctrinarum^ ortum non modo et progresfum , fed etiam di- verfani , qua excultae fuerunt , rationera , di^ verfum, quern induerunt, habitum. Turn vera ulterius posfumus progr^di , et diverfam banc diverfarum artium et c(octrinarum rationem ob- fervando ec comparando, eo pervenimus, ut, quid in fingulis praeiliterint variae gentes , diiur dicare, veram fingularum indolem quavis aeta-^ £e definire, pretiuraque lingulis ftatqendtun rica ^eilimare posfimus, Quam dulce fit in his latisfimis comparaiiio-^ num campis exfpatiari , uno omnium tescimoniQ conftat, qui artium doctrinarumque liiscoriam vd Q limine fajutaverlnu. Cuni, ve^o ejusmcid^ comparacio eo maioris momenci fie habenda, quo niaiorem utilitacis ec iucundicatis comni^n- datiooeni prae fe feranc res comparacae , ecqui^. jnficias iveric hisce nominibus fumniopere com- mendari Poefin? Qna quideai arce nulla antique or, nulla udlicads ec obleccationis plenior. Poe-f ils enim omnium artium eiegantiorum veluri Chorum duxii, omnisque acvi moriales gratia' fua ec venustace allicuic , ardore fuo imbuic, acj magna ec egregia quaeque yi fua excicavic, Haec esc ea ars , omni laude maior, quae oJim exfticic Dei ad homines, hominumque ad ipfum De- ura internuntia; quae, inde a liiis nacalibus, naturae fuic incerpres, vitae niagiscra, magna- rum vircucum^ aJtrix, arciumque reliquarum om^ nium adiutrix, Haec esc germana ipfius nacurae proles, fuam praeftanciam , quocunque proce-^ dac, manifescans, fua gravicate ec venuscaie fui amorem cufvis iniiciens, qui non plane obdu- nieric- omnique pulcri fenfu fie descitutus, Glo- riatur profecco Poefis, prae omnibus humanica* tis artibus, eafacultace, qua ad animi vigoreai excit^ndum, fovendum, fustencandam', minike valeat, qua grata nobis obleccamenta parec, mencemque nostram ad pulcra , decora , hones- ta, erigac acque extollac. iiaec vero nacurae quafi filia nequaquam om- ?iibus in logis eod^m habifu esc confpicua. Hie enim C 7 ) l^nim procedit gravi et magnifico vestitu; illic concinno, venustOt formofo ornatu ipfis Gra* tiis Cmilis apparec. Hie naturae fimplicitatem ; illic artis et cultiis indicia prae fe fert. Imo iionnunquam luxuriofe compta, fplendec moni- lium et gemmarum copia, qua oneratur magis quam ornatur. Parem igitur fortem, cum caeteris artibus , nacta est Poelis , varieque fuic excuita, pro varia ipforum, qui earn excole- rent, populorum indole et ratione. Quae cum ita fint, nemini mirum accide- re potest Ordinis Literarum Humaniorum ec Philofophiae Theoreticae , in Academia Rheno- Traiectina, decretum, ut latisfimi illius argu- menti pars quaedam gravisfima Itudiofis iuveni- bus tractanda traderetur, propofita quaestione de Hebraic a Weft cum Graeca cofnparata^ ut quails utrlque fuerit Indoles' et vis propria , ad-*, ductls exemplh , definlatur. Mihi cerce quaes- tio haecce, ut prodiit, ita mox placuit, utpoce a Hudiorum mreorum ratione nequaquam alient. Arridebat contJnuo arguraenti iucunditas; atvero fimul/deterrebat fumma eius probabiliter tractan- di difficultas. Dubius ita diu haeii , tantae moils opus, meisque viribus maius, aggredi non au* fus* Argument! tamen dignitate magis magis- que pellectus, fponte mea, in anioenisfinios Poefeos campos faepiu5 me conve;:cebara ec ita CO C « ) •^eo adducebar, lit in tractandis HebracorUni Graecoriinique Poetarum canninibus , ducibus optJmis ec carisfimis Praeccpcoribus , diligentius obfervajem propriam utriusque Poefeos indolcni. Sic igiciir inagis inagisque variae illius, at in ipfa varietate praellantisflmae Poefeos imago animo obverfabatur , quam, ndnam , ea, qua par esc, ratione, aliis proponere posfem. Pro- -be enim novi, rem esfe eiusmodi, ut faciiius fcnfibus perdpiacur, quam verbis exprimatur- /inhno autem continuo haefitanti. vires addidic cogiratio, quaestioncni esfe propofiram adoles- cencibus, propter ipfam aetatem iuvenilem pa- rum excrcitatis, qui ftudiorum mecam nondum 'tittigerunt, at eo pervenire omnibus viribus •enituntur* Ah his autetn exfpectari non posfe, in re pulcra quidem , fed et ardua , accuramm omnibusque partibus abfolutam disquifitioncm ; hoc vero iis fuisfe impofitum, ut fpecimine qiiodam , non plane fpernendo , humanisi^mis iudicibus probarent, fe baud frustra omnino in iludio antiquiracis verfari. Quapropter , fpe ilia crectus> colligere inltitui, quas in Hebraeorum Graecorumque carminibus animadverteram di- 'verfitatis notas, adicctis praecipuis nonnullis, quae hue referenda videbantur, exeinplis, ut ita veram utrUisque Poefeos imaginem menre coni- plecterer, et, dii-ctis quibusdam lineanienrii^, quod- C 9 ) quodammodo adumbrarem, Uccunque vero conatus mei ceciderinc, hoc mihi perfuafum ha- beo , licen praemio ornetur alius , in me tameri redandataros esfe fruccus uberrimos , ex hisce iludiis percipiendos. Hoc igicur mihi opus, hie labor erit. In an- tecesfum vero nonnulla func moneuda, quae ai ipfum argumentum eiusque tractandi raodam percincanc. Scilicet, quo minus per amba- ges oberremus, ipfms quaesdonis ratio et am- plitudo rite definiatur, necesfe est. Quo magis etiam disputar'o nostra, iusto ordine, tendat ad linem nobis propofituni, fuis limitibus, quoad eius fieri posfit , accurate est circumfcribenda. Ac primum quidem obfervanda est ipfius quaestionis propoiitae vis. Requiritur enim , non Hebraicorum Graecorumque Poetarum , ^<^6i Hebraicae Graecaeque Poefeos comparatio. Si prior comparatio Qski inftituenda, iinguJi, quotquot in utroque populo inclaruerunt, Poe- tae esfent recenfendi, ut de variis variorum do- tibus et poetica facultate iudicaremus. lobaei- dis auctor cum Homero , Mofes et Davides cum Pindaro, Salomo cum Anacreonte, alii cum aliis, in certamen esfent vocandi de ingenii principatu. Cuiusmodi quidem disquiiitio, li- cet rite inHitui posfet , ab inflituti tamen nosh'i ratione alicna videtur. Lowthus quidem, in ope- opepe fuo praeclaro de Hehraea Poejiy id egic, ut varia Hcbraeorum carmiiia in genera quaedam discribuerec , a4 , Graecam Latinamque rationem accomniodara. . Qtiod ygro ec parum referrc, ec minus commode fieri p'dsfe exiscimo. Igno« rarimc iiii;Tirum . {iebntei » uti niox videbinnis, illam poeniacum diviilcnem, qiiaai Graeci ec Lacirii obfervarunc^ Sic vana mihi videtur quaestio de poemate lobaeo, epico vel drajiia- tico? quandoquidem carmen bocce, omni arte poecica antiquius, cwn iiullo Graeco Latinove poti'mate lie comparandiim (i> • Nobis vero id agcndiim esi^iii ipfiiis Poefeos vim propri- am crveram indolcra aicendamus., Univerjl He- bjaei cum umverfis Graecis funt conferendi, uc, Gualis utrique gend .fueric poecica . feciiJtas, nobis apparent, Obfcrvanda esc ratio, quam, fpiran u.tirumque Poefeos genus, qj^ae dominatur nnherfe m Ilebraeis Graecisqn^. eaf minibus ^ ec qiiam confricuic diverfa iplaru^:! gentium : indoles €iativa.. Hoe aujtem' agentes; characcerem nobis informabi.nus ucrique Fv^^^efeos generi proprium, iif ita aiierum ao aliero tiiciliime dignoscere pos- feius. Mine (i)"Conf. Hcrderus In Bpiltolis , germ, fcriptis , II Hinc etiam incelligicur quaiBobrem cxempla ,> quae adducenda esfenc, non nifi e praecipais. quibusdam Poetis petenda esfe exiscimavcrim. Quod enim in quacunqiie genie culdori accide* re folec, iit innumeri''quideni^ prodeanc fcripto- res, paiaci vero adeo cognic^m habeanc gea- tis fuae rationem , m exprimanc earn ec nati- vis depinganc coloribus; id inprimis de Poeas valer, Non njli paucis tarn felicibus esfe licec,. lie a popularibns probentur ec Poecae vere ger^ man! agnoscantur. Hos igitiir adeat , qui gen-^^ tiura indolem cognoscere fluden, hos adeae Poetas, quos ipfe popultis ceu fuos agnovic, quos favore flio condecoravit , quorumque ex- empla imitati fiiernnc caeteri, Ecquis aucem iii? Graecis vacibus ilium honorem denegabic Ho- iTiero, qui unus habendus esu inilar caenei:oram: omnium, cui una omnium Graecoriim vox vig- toriae paimam tribuii:? Hie fuic vaces vere Grae-. cus, auctor Graecorum clasficus , Gruccoruiii fenfibus, afTeccibus ec lludiis imbacus, . perfect tisfimum Poefeos exemplar, quod iibi imiti>n- dum proponerenc fubfequenre^ onmes,. ica ue» dcperditis caeterorurn Poetarum^ Graecorum mo*, numends, vel unus.Komerus nob's fufilcerer ad; cognoscendani Graecae Poefeos indolem, Knnc igitur foniem iignificamus praecipuum, upde. la Graecae Poefeos notitia hauriatur. Nee tamen caeteri ncgligendi funt principes Poetae, qui aurea Graecorum aecace, aevum Alexandrinum antecedence, floruerunt, inprimis. Dramatici, quorum fumma fuic vis in Graecos. Qj-h verp in Graccis Pootis feleccus esc infticucndus, is pauIo facilior ec expediiior esc in Hebraeorum vatibus. Horura enim , quae fuperfunc, manu* menta poetica, cominentur omnia facris nqscri^ V. F. libris. Plura .olim exftitisfe , nuili dubita- mus, imo credere nos iubec ipfuoi Hebraeorum ingenium, ad Poefin raaxirae accommodatum , frequens Poefeos ufus, ipfaque carininum, quae fuperfunc, copla ct praellancia. Quamvis vero mulca nobis abflulerit cemporum invidia, non defunc tamen egregiae ec germanae Hebraicae Poefeos reliquiae, quas nobis confervaWc ipfius Poefeos cum Religfone coniunctio. Quo magis tmtem ex illis reliquiis in rem nostram profici^- mus, ea praefertim actendenda esc aetas, in qua pura ec integra apparuic Hebraeorum ratio; con- ftac enim, pose exillum Babylonicura, popult vim fuisfe fraccam , multa peregrina iis accesiisfe ec fubinde ad Chaldaeorum radonem compofi- cam fuisfe Hebraeorum PocGn. Neque eciara ea esc comparationis inflituendae vis, uc Gngulae ucriusque Poefeos vircuces accu- ( ,13 ) race notentur. Habec nimiram omne PoeTegfs genus, ubicunque terrarum vigeac, quacunque . forma fefe prodeat, communes dofres^ quae tolli non posfunn, nifi fublata ipfa Poeii. Omnes omnino Poerae , quibus nomen hoc gloriofunl merko compedc, quamquam coelo ec aerate, ingenio et moribus, quam inaxime diverfi, in eo convenlunc, quod vulgo audaciora tenrenr, akioresque aninii raocus fentiant.. Disfoluds rerum praefencium vinculis, pbantafiae ec fenii- bus unice indulgenr. Quae ipfi ita perceperinc vel etiam creaverinC, mulds modis augsnc ec exornanc. Intimos animi fenfus concitaca , nu- iTierofa, figuris referca oratione exprlmunc. Esc quaedam conllans Poefeosrado, oriunda e com- inuni pulcricudin'"s ec harmoniae fenfu ♦ quern ip- fe naturae condicor mortalium pectoribus infixir. Senfu illo eladore imbuti faerunc, igne illo di- vino incaluerunc, quotquoc unquam exfliterunc veri nominis poetae, five calidisfimam feu fri- gidisfimam regionem incoluerinc, five in cuica focietate feu inter Nomades ec Venacores verfari fuerinc. Inde communis enascitur Poetarum lingua, non frigida ilia ec fedaca, fed niagnifi- ca, fed venusca, fed affecdbus plena, quam fponte fuppeditac fenfuum ec phaniafiae vis. Sci- licet, non ex arbitrariis inilicutisp hominumve con- ( 14 ) convGtitibns tepctcnria ftint Poefeos ornaments ^ fed ipfam nnturam habcnt anccorcm, cuius vi impellkur verus Poeca^ cuius pulcritudlnem ^ fimplicitatem 4 fublimitateni , harmoniam, qua ipfe totus afficitur, carminibus^ veluc colon- bus^ dcpingic, oliisque^ iic testibus, fpeccan- dam praebec. Fieri igicur noti potest, quin et Hebraei et Graeci nuilta habeant commu- nia, quippe communcin niagiscrani , nam- ram, fecuti. Singulas autem virtutes entiniera^ re, quae veram conilituunt Poefeos naturam^ a propofico noscro alienum duxinms, ne id de- monilrare videremur, de quo nemo, nostra laltem aetate^ dubitaverit^ Orientales regiones niinirum aeque ac Graeciam germanos protulisfe Poetas. ItaquCj ne modum excedac disputatio haecce, abftinemus ordine fyscematico, 2.^Aes- thetkae praecepta exacto, quo fingulae, quae in utraque 'Poefi elucent, dotes indicentur ec acstimentur. Alia prorfus nobis videtur inlliai- cnda comparationis ratio. Obfervandae funt dotes alterurri propriae, ut cognoscamus, qui- biTs in caufis a fe invicem diverfa fine utraque Poefeos genera. Videndum est quanam ex par- te alterum cedac alteri. Verbo, id efficere (lu- denius ex Hebraicae Graecaeque Poefeos monu- inentis , uc uno quad adfpectu diiadicare posfi* mus , ( ^5 > mns, qiiatenus Hebraei Graecos, hi vero Ulo^ fuperaverint , ec im de utrinsqiie Poefeos indofe et vi propria quam cercisfime nobis conH'ei. Quo melius vero eiusinodi disquificio de Poe- fi inftituatur, mulmm conducic ipfarum genn> tim, quae earn excoluerunr, notida. Varie enim fingulae genres arces excolere folcnc , pro Varia ipfarum indole ec ratione. flac an tern propria gentis indole univerfe perfp-^tta, adieus iiiunicur ad fingularum arti^m vim et rationem accuratius investigandam. Icaque , ab co eti- am nobis ordiendum esc, ne temere pronuncic' mus de propofita quaescione. Antequam ad ip- fa nos conferamus poerica monumenta , ipfi He- braei et Graeci Tunc cognosccndi , ipfaque inci- tamenta et opportunitates , qilibus apud utrum- que populum adiuta ac provecta fueric Poefls , aestimanda func. Haec igicur univerfae disputationis distribu- tio fit. Primtim ipfos Hebraeos et Graecos, tamquam diverfas generis humani partes^ con- fiderabimus, ut, qualis iis fueric indoles ec in» genium, univerfe aestimare, et de origine ec opportunitatibus utriusque Poefeos iudicare pos- fimus. Deinde concinuo nos conferemus ad utriusque Poefeos monumenta, ut, quae ex univerfa gentium ratione effccerimus , his con- fir- C 1^ ). firmari videamus. Sic igitur eo pervenerimus » quo toti haec disputatio tendic, ut, qualis utrique PoeTeos generi fueric indoles et vi5 propria, comparando asfequamur, et ita, neu- tri nimis favences, fuum cuique pretium ex ae. quo ilacuamu3» P^RS P J R S PRIOR, DE PROPRIA Hebraeorum racionem cognoscamus , eaqiie con- Cderemus , quibiis propriam fibi formain nacta esc Hebraica Pocfis. Vidcannis igitur, qua ra- tionc Hebraei Poefin tractaverinc , qualesquc iis, fuerinc opporcunicates ad earn felicicer tractai^r Hebraeorum pracjlantla pras caeterh ppulk Orient allhiis* In tora fere gentium historia nullus occurrie populus, de quo tam perperam faepc cxistirna-r turn fuic, quam de Hebraeis. Ec apud antir quos, et apud recentiores, male facpe audie- runt Hebraei, tamquam perdicum hom^lnum ge- nus, cui vel minimum artium auc doctrinarum iludium esfec denegandum. Qui in cxtoliendis caeterarum gentium laudibus omne (ludium founi collocabanc, abiecdus fencirc folebant de He- braeis illis fimplicibus, uti videbanrur, rudibus ac barbaris, nullis fenfibus Jenioribus, nulla li- beralipre indole commcndatis* Hos caeteris om- nibus , qui fapientiae vel elegantiae laude incJarue- runt , postponcndos cenfebanc. Hos igicur aho defpiciebanc fupercilio, ingenium obmrani ec sgreste morumquerudicatem iisexprobrabanc, ac- que adeo nihil , nil! quod abfonum , exile ct minu* Wm esfet, ab iis exfpectari posfe, libi aliisque per- C =5 ) perfiiadere conabantur. Cuius quidem concern* tus caufae in promptu ftint. Scilicet, nihil ma-i gis nocer hisEoriae rite tractandae, quam, uti folent ifiilti , fuam rationeni transferre in tem-» pora praetcrita. Hoc vitium faepe gravinm er- rorum fons exflitit. Graeci autem et Romani , qui bus non nifl recentior eademque abiecnor Hebraeorum conditio, et fata eorum recentiora jnnotucranc, pristinum ignorabant gentis florem et prneflanriam. Hcbraeos cum Phoenicibus coniunctos ejc commixcos putabanr, nequc adco peculiarem iilorum racionem habebant. Deerac praercrea Hebraeis ingens iile Deorum nume-» rus, tantaque ilia fescorum , voluptatis ct luxus inagnifieencia, qua Graeci et Romani ab omni- bus appetebantur omniumque ociiios ad fe tra- bebant; fed, tamqnam homines limpHces, qui fuis fe finibus conrinerent, ab omnibus fere ne- gligebantur. Recenriores prnefercim in id vi- tium inciderunc, quod ex hodierna Hebraeorum ratione flatum eorum pristinum diiudicarenc, ne- que temporisintervallum animadverterent. Gen- tern 5 qualem nunc adfpicinius, fcrvitfo depres- fam , exilio quaquaverfum disperfam , variis ca* lanntatibus afflictam , confuderunt cum german-'s Hebraeis, ingenii vigore arciumque lludjo flo- rentibus. Acccsfit eciam coniunctio , quae gen- tis fcriptis et vicisficudinibus cum reiigione in- ter- ( »5 ) tercedki Qui enim rebus Hebraeoruni explU candis operam dar.ent, plerumque unice Theo- Jogica, non vero fimul Historica racione eos confiderabanr. Quaecunque innotuenmc de He- braefs, ea omnia pcciiliari religiQnis et regimi^ nis forniae tribuebant. Quae aucem hac racione apparebac praeflantia , reiigionis, concemcoribus ne praedancia qnidem vifa fui^. Haud pauci quoque fcripta Hebraeoruni, y.el neglexerunc, vel ir.ale adhibuerunc, cum in ea verfarencur opinione, volumina facra unice reiigionis cauf^ perluscranda, vel rudipribus cantum ingeniis re-^ linquenda esfe, Veruntamen , quam iniqua et iniuriofa fit ilia multorum de Hebraei:i fencentia, quemvis doce» re porest accuratior huius gencis confideracio ec cum aiiis populis Orienralibus hiscorica compa- ratio. Cum populis Orientalibus dico ; nam He- braei fuerunt Orientales atque horum adeo cul- tus non aestimandus est e racione Graecorum auE gentium Germanicarum. Tanta aucem est He- bracorum praeflantia , ur, fi cum caeteris genti- bus Orientalibus, de vero ingenii animique cuIt tu-, in cerramen vocentur, hau4 dubia fit illo- rum victoria. Cuius quidem, praeilantiac tol tancaque exdant documenra , ut fingulorum com- memoraiio hie loci longior esfet. Pauca me* morasfe fufliciat. (^uancopere Ucbraei caeteris Ori- C ^7 ) Orientalibus antecelluerint religionis forma, cul- qiie in ocLilos incurrit, qui animadvercac, He- braeos coluisfe unum tancum Deiini , coluisfe. eum fine iinaginibus , dum caecerae genres De» OS fuos line imaginibiis fibi repraefentare noil posfenc. Pluriinis anibus, mn belli quani pads, adea excelliierunc, uc miremur eci- aninunc earnm indicia, quae in fcripris l-Je- braeoruin exflanr, Ipfam fcribcndi arceni , fl non invenerinc, vetuscisfimo certe tempore in ufus fuos ccntulerunc, et fcripta rcliquerun5 tancac antiquicatis, e qua nihil quidquam aptid eaeceras genres iiceris niandarum occurric (i)^ Soli fuerunc Hebraei , qui leges fcripras habe- rent , quo tempore caereri popnii , ipiT eriani Graeci , p-^rpxTg tanrum et fentenciis quibusdam ore prolaris , ucebanrur. Er , fi harum legura argu- mentum artendimus , tanta earum apparet praeftan'' tia , ut, quae a nonnullisinflirutafuic fumuii He- braeorum legislatoris , cum primariis et maxima celebratis ex anriquitate legnm conditoribus com- paratio, haec non nifi in laudem illius cedere potuerit(2}. Quamvis regibus, Orienraiium mo- re , (i) Conf. I. H. Pareaii, v. cl. Jnf. Hcbr. l\ IV, C. V. § 5-15. (2) Conf. H. Muncinghe, v. cl. in CJtui Humani Historia 'P. iV. pag. 310 fqq. H. v. AI- C 28 ) re, aliquamdiu fubiecti , propius tamen, qiiam caeccri Oricnrales, a vera fociecate abfuernnc, doccntibus praeclaris Samuelis conatibus, qua aucrore , ad Reipublicae fere rationem adducti fuerunr. In ipfli rcgia regiminis forma mau;na inter ipfos cives obtinebac aequalitas. Vcruin omnibus omnino Oi'ienralibus anteceliuerunc He- braei humanicate. Quae apud caeteros Orienta- ]es obfervatur morum ferocia et ricuum crudeli- tas, ea apud Hebraeos fapiencisfimis et huma- nisfimis inilitutis fiiit micigaca. Nulla apud He- braeos habebantur facriricia humana, nulla fdU' guinolcnta fpectacula pubiica; fed, ex lege hu- manisfima , fcrvos mannmutebant , peregrinos quoque, Ihturis temporibus, a labore quiescere finebanr, ipfis animalihus bene confulebanc, ac- q;^e rot alia humanitatis praebebanc exempla, uc ex hac et'am parte proxiine accesferiqt ad ratio- nem cultii>fimoruni populorum. Poe'^ Alphen, in Operibus Societ. Theol. Teylerianne, torn. IX. I. H. Pareau , v. cl. Orac, dj amlco atqm utili Graecanim Latinarumqite Literal um cum Orientalibui tonfortiOy pag. ip fqq. r I Pocftos Jludium et opportunltates apud Hehraeos. Qui autem rantis dotibus clari erant Ilebra^U lideni ad Poefin valde erancapti, ineamque fum- mo incumbebanc fludio. Testis fit ingens poe- matuin nuraerus, qui facris illorum volumini* bus continetur. Quae enim iam apud gentis conditores, Patriarchas, nata fuerac Poefis(i), ea cum ipfa gente adolevic nulloque tempore ei defuit. Mofes, praeclarus Hebraeorum dux ec legislator, idemque fcripcor eorum clasficus, non minus Poefi, quam legibus ec fapientia invalu* it (2}. Fescis inprimis temporibus, vel victo- ria reportata , univerfus populus earminibus ee- lebrabat magna , quae perpetrata eranr , facino- ^^ (3> Q"^^ ^^ ^P^^^ mulieres Poefeos Hudio erant imbutae (4^, Samuelis praefertim tempo- ribus ostenderunt Hebraei, quantopere ad Poe- fin esfenc proni, Eo enim auctore condicae fuere Scholae PropHetarum, quibus plurimi Poctae, artis exercendae caufa, coniungeban- tur (5). Quodcunque enim proprium fuerit ha- (i) Cniiis reliquiae exftant Gen. XXVII: 27 -sp, 39, 40. Cap. XLIX. (2) Exod. XV. Dent. XXXII et XXIIT. Pf. XC. (3) Num. XXI: 18 fqq. (4) Ind. V, i Sara. V. (5) I Sam. XIX: 20 Riq, C 30 ) harum focietatum infl:itutum,conl[lat, Poefihaud infiinas partes in iis tribiuas fuisfe (^i). Neque ullum est dubium, quin ipfae hae fcholae maxi- mopere valuerint ad poecicam Hebraeorura fa- cultatem acuendam et provehendarn (2). Sole-, banc plerique extraordinarii religionis doctores , in proferendis oraculis, fermone ligacouci, quo maiorem vim haberent in popukrium aniraos. Ec tantum abest, ut hoc ftudium deinceps de- ferbuerit, uc potius, Davide et Salomone regi- bus, tota natio ad Poefin accommodata videre- tur. Maxima pars Anthologiae Hebraicae , a vari- is auctoribus profectae , quaePfalmis continetur, publico populi ufui erat destinata (^3). Imo , post jnfaustum exilium Babylonicum, non exflinctum fuisfe Poefeos fludium , docent Propherarum vaticinia, et carmina nonnulJa, quae in Pfalmo- rum collecrione exdant C4}- Ex his igicur effice- re (O I Chroo. XXV. i-"^^. I Sam. X: 5^ (2) CI. Muntinglie, Introductio in Belgicam Pfal- viorum verfionem ^ pn^. 3 1. CI. Pareau , Ant* Heht\ P. I. S. III. C. V. § 5 — 7. Lowth, 1. 1. prael. XVIII. Herder, de indole Poefeos Hebraicae verf. Belg. torn. IV. pag. 100 fqq. (3) Conf. Pf. XXIV. XLVlir. LXVIII. al. C4) Uti Pf. XLIV. et LXXIX ex quorundara opf- nione. Conf. CI. Muntinghe , Ititrod, in Pfalmorum vcrfionev.i Belgicam^ pag, 6i« I. H. Pareau, Ant^ Hehr, P. IV. C. V. S 21. C 3» 3 re posfitmus, quanta fueric apuJ Hebraeos Poe- feas cxiscimatio. „ Nulla profecco, (verbis „ utor cl. Wilmetti) (i) nulla luic in tbro cer- 5, rarum orbe gens, apud quam tani mature „ cuica fueric, cam laete fuccreveric cc tain din „ fiorueric Poeds, quam apud Hebraeos, apud „ qiios, tamquam e proprio folo, enaca fuisfe^ 5, dicenda est* Maximam cuique admiracionsni ,, movet raagnus ille poecarum numerus, quo ,, fuo iure fuperbic haec natio; non per unum ;,, aherumve , fed per plurima fecula confpicu- 5, us; utriusque fexus et cuiuscunque tandem 3, ordinis. Hie Noniades videmus ec pastores^ J, carminibus claros; hie univerfl popiili du- 5, cem, heroem et poetam ; hie mulieres ec vi- 5, ros, hie Prophetas ec reges, quibus a poti- „ macibus nomen fit; quin tanto in honore Poe- 5, fis apud Hebraeos fuic, ut, una forte inter j,, omnes, haec natio tribus regibus, hoc etiam 5, nomine magnis, glorlari pucuerit: et, vcl 3, tanta fuit Poi^feos exiscimatio, tantum ikudU 5, urn, uc neque ullis calamitatibus vel dirisfi- „ mis, nee captivitate quidem Babylonica po- j, tueric excingui". Quod quidem Hebraeorani in* (i) In Oratione de ingenio Hebraeorum ad Poejiii maxime accommodata ^ p^g. 41 fq. C 3^ D ingeniiim, ad Pocfm adeo accommodatum , noil poresc non benigiium praeiudicium cxcicare de ipfiiis PocTeos , ab iilis excukae, praclhntia ac perfectione* Quo niagis autem Hebraicae Poefcos rationem cognoscanius, age, videamus quaenam fuerinc illi popiilo PoeTeos tractandae opportnnitates. Mitto niinc coeli aerisque vim in honiinuin in- gcnia, vivcndi rationem j aliaque, quae vulgo totidem eaufae habenrur^ quibus ingenia for- nVentur. His enim, J ice: non omnis cffi- caciras fie deneganda, fliepe tamen nimia tri- bui folec. Me quidem iudice, ipfaiii ingenium hiimanum esc fons primarius, e quo omnia pro- fluant , quae homo cupiat agatve , atquc haec tancum esc caufarum nacuralium vis, uc infi- tani homini indolem provehanr. Ac vel fie tamen eaufae huiusmodi proximae^ five pocius opporcunicates, minime func negligendae* Apud Hebraeos certc plurimum valuerunc ad PoeTeos culcum iuvandunij ec peculiarem ei eontraxe- runc formam ec habitum, Quum igicur apud gences omnes PoeTeos ra- tio nuilcum pendeac e linguarum, quibus utun-^ tur, condicione, animadvercere liceac, Hebrai- cam linguam ad Poefin quam maxime accommo- dacam fuisfe. Quod enim de quorumvis popu-» lorum linguis conltac^ eas initio, nondum in* va- (33 ) -Valescence Philofophia, valde faisfe figuratas cc poedcas (i)j, id inprimis vaiec de antiquisli* mo rernion2 Hebraeow Hanc dicisfimum fuisfe ec copiolisfimum , neque eius amplinidineni esfe dimeciendam ex paucis i quae fuperfunCj reliqiii* is, vel docere potest cognata dialectus Arabicai quae, ex eruditorum testimonio, luxuriofa ver- borum copia ipfam linguam Graeeam nifi fupe- rac, certe aequaf. Cum vero carerec fere ver- bis , ad notiores abflraccas exprimendas aptis ^ quas accuratior cogitandi ratio ec maius iudicii acumen in llnguas Europaeas in(^xit; omnia fub fenfus revocabantur^ omnes res animatae vi- debantur et veluti perfonae agen^-es animo re* praefentabantur. Hinc ingens enascebatur jma» ginum , comparationum , exclamationum , Trpotr* KTTOTTouccv Humerus, et ita lingua evadebat vii vida, magnifica 4 poetica et ad dram a ti cam ra- tionem conformara. Accedebac magna copia verborum ad fonum factorum. Et, quamvis longe abesfec a culca ilia concinnitate, qua Graeca et Romana lingua est confpicua, mini- me tamen deterrebac ruditate ilia et verborurri- duritie, quae in iinguis fepcentrionalibus folet nd" (i) Conf. cl. Mvim'inghe , Introd, laud, pag. ii fqq^ H. vaTi Alphen , Introitus ad Difputt, Belgicas Foe fin fpectantes^ pag. p fqq. c C 34 5 totiri Ci). Haec ighur linguae Hebfaeae in- doles, qua omnia, quae mence tantum concipi- untur, quafi in facta convertebantur , res etiam itianimatae ad bumanae actionis ac loquelae mo- dum informabantur , et quae animum vehemen- tius afficerent, verbis magnificis vividisque efFe- febancur , haec igitur indoles exfpectationem mover Poefeos maxime figuratae* floridae, im- petuofae et in funima limplicitate ac brevitate « elatae ec magnificae. Caeterum obfervari mere- tur, Hebraeum fermonem nequaquam, ad alia- rura linguarim exemplura , poecicuni ilium ha"- bitum amifisfc, fed, Orientalium more, per va« rias temporum vicisfitudines, perparum iramu- tatam , fui manfisfe fimillimam (a). Cum porro Poelis arcr.isfima et quafi fororia neccsfitudine cum MiHica fit coniuncta, mirum non est, Hebraeos huic* etiamfiiuduisfe, ad eam- que Poefin accommodasfOv Et fane dici vix po* (i) Hebraeornm fermonem ad Poefin valde fuisfe accommodatum , fufius demonftrar "ftnt , inter alios. Herder, 1. 1. P. I. pag. lo fqq. cl. Muntfnghe, jB/^/,' Cult. Hum. Hifi. T. I. pag. 38 fqq. 11, pag. 129' fqq. Introd, in Pf, p. 13 fqq. cl. Pareau , ill DifpiU* de Mythica Sacrorum Scriptorum interpretatime , pag. 103, 108- 115. (2) Conf. cl. Pareau , in Orat. de Conftanti Orient falium indole. C S5 ) potest, qnanto Hebraei dncti fiierint Mufices fludio. Hanc enim ante diluvium iam in- ventam ("i^ continuo' in ufus fuos contule- runt. Quos patriarchae, pro fua hospita* litate, laute et benigne excipiebant, eosdenl cantu et vario coricentii muficd honorari cura- bant C^). Nullus agebatur dies festus, do- niesticus, civilis aut religiofus, quitl continud chori cantorum adesfent, qui et carminibus, ec grata quadam faltatione ^ et vero etiam vario- rum iriftrumentorum rnodulatione^ animos de- mulcerent inficosque fenfus paldm dfemondrarent. Divino miraculo a faeva Aegyptiorum tyrannide liberati et grato huius liberationis fenfu afFecti , magnifico carmine victoriam celebrant^ comi- tancibus foeminis, tympana pulfantibus clioreas- que dueentibus (3)0- Noverat Mofes banc Mu- fices vim in populares fuos, cum illam ad mi- lites excitandos animique hilaritatem festis tem- ^oribus provehendam, publice inflicueret C4), Idem mirabile prorfus Mufices ftudium egre- gie probatur Sauli et Davidis exemplo: quorum ille, animi moerore afflictus, non nifi Mufices ope ad faniorera mentem redire posfe vi- (0 Gen. I^f: 2t. (2) Gen. XXXI: 2/. ' (3) Exod. XV: 20 fqq. (4) Num. X: 2, 10. XXXl: S^ C a I ( 3^ ) videbntur (i); hie vero in folenni Arc^e de- duccione, cancantium choris inceresfc, arque^ neglecta uxoris reprehenfione , mulicum magis quam regem agere gestiebat (<2)» Cas- cae facerdotali , quae Levicis concinebatur , praeter alia negotin, cultum religiofum fpec- tamia, ^mprimis cara erat dcmandata Mufices publieae administrandae. Auccore Davide re- ge, 4000 Levitae^ in 24 clasfes divifi , con- Itituebantnr , qui in facro tabernaculo hymnos cantarcnt ec cuiuscunque generis inilrumentis accinerent (3^. Qaum igitur tanto Mufices amore omni aevo capti fuerint Hebraei, quis non prae- dara omnia de Poefi Hebraica auguretur? Quis vanam dixerit fpem , quam fovemus, de fructi- bus uberrimis, ex bac PoeTeos cum ?vJa(ica con- iunctione in illam redundantibus ? 4) Mirifice profecto valec Mufica ad augendam phantaliae vim, affectus excuandos et carminis modulatio- nem (i) 1 Sam. XVI: 14- 23:. (2) a, Sam. Vh 12-22. (3) I Chron. XVI: 5. XXIII: 4, 5. XXV. alibf. Conf, Herder, 1. I. torn. IV. pag. 200 fqq. Pa« reau, Jnf. Hebr. P. IV. C. V. g 25-29. lahn, 1.1. §92,96. el. Muntinghe, Hifi, laud. torn. II. pag, 113 fqq. Blair, in Lectionibus de Literis et Artibus Elegantiorihus verf. Beig. torn. III. p. 16^. (4) Conf. Herder, 1. 1. torn. IV. pag. 47 fqq. uhi multa hac de re egregie obfervata exflant. < 37 ) nem regiuidam. Eo perfectior evadere folet poeca , quo maiori Mulicps fludio et facuitace fit praedicus. Quid igicur valuisfe cenfenda est Mufica in Poeiin Hebra^oium, quibus ipfa na- tura finxcrat pbantanam vividara, affectus ve» hementes fenfusque fublimes? Hymni fane Da- vidis , quibus nomina inllruraentorum praefigun- •tur , niaius quid per amicam Mufices opem Ju- crati fuerunt, quam nomina tancum inflrumento- rum, quibus accomniodabancur. Chori ratio, ad quam concentus muficus apud Hebraeos in- flicuebatur, non pocuic nop fui reJinquere vesti- gia in ipfo carminum hablcu et forma. ; In odis praefercim ec hymnis , qui , ipfo vocabulo a IVJuficadefumto, carmina Lyrica diqunmr, haec Mufices vis non elucere non pocuic, Hisce omnibus, e quibus iara quodammodo de Poefeos Hebraicae vi ec indole iudicare pos- fe nobis. videmur, accedic peculiaris argumen- torum tractandorum ratio, ver^ fublimitas e,c plane divina maiestas. Non folent vates He- braei alienam fustinere perfonam, aut in logis abditisfiaiis vagari, ut inde argumentum eiusque colorem depromanc, et ita ipfis popularibus fi* ant obfcuriores Sed in patria verfantur regione, depingunt res vere Hebraicas, quibus ipfi fpec- tatores interfuerant , quarum vim ipfi animo Ten- ferant* Qr^uonis cum argumenta, turn etiam or* C 38 ) ornamenta, ipfis continuo fuppeditabat placida naturae contemplatio , rerum pristinarum recor- datio ipfiusque religionis maiestas. Naturae contemplatio quancam habet vim in poetam , magna fenfuum mobilitate et phantafia luxuriante inftructumi Quantopere inflammatur pectus y cum rerum creatarum integritatem , pulcritudinem et magnificentiam percipit! Tes^ tis fit indar multprum 0§fiatius, quern cum legimus, videmiir nobis in ipfa poetae regione verfari , fylvas adfpicere denfisfimis tenebris hor- rendas, fluctuqmquead rupes refonantium ftrepi- tum audire, Contemplemnr autem antiquos He- braeorum prpavos, Arabum Beduinorum fimil- limos, vitam degenccs pascoritiam aut agricultu- rae deditam , morum fimplicitate et integritate infignes,- quibus asfiduo frui licet naturae con- fpectu. Profecto, quicunque non ignorat effica- eem naturae vim, fponte intelligft, quantopere fimplices iUi mortales hnius mundi fpeciaculo, tanta et pulcritudine ec fublimitate confpicuo, fuerinc raoti et percelfl, quam multum naturae debuerint, quam parum vero disciplinae. Con- templemur porro Hebraeos ad gentis numerum auctos, mare transgresfos , per deferta oberran- tes; deinde vero in foecunda Palaestinae regione habitantes incolumes. Quidni a Poecis illis> prope Libanum et Carmelum, inter fyJvas cc tor- C 39 ) torrentes, montcs et valles, prata et pecort yerdincibus vicaeqiie ruralis fuavitatem quotidie percipiencibus ; quidni ab illis cxfpeccaremus PQcfin , minus quidem culcam et politam ^ fed iii.jiimplicicace ec yeritate placam, grandetn ae fplendentem ? ("i) Aliam , eamque baud levem , Poefi He- braicae opponunicatem praebuerunc populi fa» ta, tam profpera, quam adverfa. Ea fernper tempora viribus animi exferendis maxime idonea fuere, quae folenni rerum praeclare gestarum herouiTive celebration! erant dicata, Apud He" braeos autem Poelis tota ad Historiam refereba- tur, rerum pristinarum memoria per illam pro- pagabamr, et praeclare gesta, carminibus com- prehenfa, continuo cantabantur. Et haec ipfa Historia tarn aniplam, tam gravem vatibus materiam praebebat, ut ex hoc etiam fonte Poefin' mukum lucratam fuisfe, hand temere opinemur. Quodfi Poeca Hebraeus muhiplices gentis fuae vieisfitfldmes in memoriam revoca- ret, non poterat non gravisfimarum rerum co- gitatio eius animum (libire. Quam digna, quam fublimia exltabant argumenta apud popu' lum, faeva Aegypciorum tyrannide oppresfum; mox (0 Conf. Blair, 1. I. torn. IIL peg. i(5p fq. Muminghe, K L som, II. pag. u/« C 4P ) mox vero per Unpenda miracula liberatum , pef deferta Arabiae oberrantcni . continuis fummi Dei eiusdemqiie fummi regis beneficiis bea- tum ; tandem, hostibus devictis, in parriara ppoavorum regionera feiicit^r reducem f . -Quae alibi conficta fucre piodigia, his ip(i Hebraeo- rum vates testes inrerfueranc, his omnem inco- lumitatem fiiam debebant, h;s totam hiscoriam ritusque publicos fuperilruebant. Ubicunque pedem figerent, erecta intuebanrur miraculorum monumenca, ad quorum adipectum grata rerum heroumque iJlustrium recordatione afficiebantur, altJoresque furgebant in pectore motus. Sed, quod maximum esc, Poefis Hebraeo-? rum arciisfime cum religione fuit iuncta, ex ear que vifam duxic ec colorcm. Ex hac autem parr te Poefis Hebraea vere fingularis est diceiida, Gum nuIJa aliarum gentium Poefi comparanda. Antiquisfimo iam aevo exflitit Poefis rehgioni^ internunria- et interpres, quae doctrinam coe- lescem , figuraco fuo fermonfe propofitam , cun; honiinibus communicaret. Aptislima fane moti-. bus animi con itandis erac cogitacio iJla, qua; homines Deum refpicerent totins naturae aucco- rem et rectorem , onmium bonorum, quae mor-? taJibus contingunt, fontem et largicorem be- nignisfimum, eundemque omnis veritacis, pulr cricudinis ec fublimitacis aeternum perfectuniqup ex« ( 41 > exemplar, Opcims iguur Mofes ()e; Poefi esc merftiis, cum cam indisfolubili yinqqlp cum re-p Jigione copularet, et commercium inter ucram- que indicueret, cuius vis canca esfec in Poifin,^. quanta religlonis, ,ah ipfo conditae, praeilan- tia. EfFecic hoc .Mofes, ep fuo ipfe exempla ac- rebus gestis, (?^ legibus initicucisque fancitis-,, (?^ theocracica, quam. inllitqic, regiminis fop-, ma Ci)* Summi Y^Qi^ cuius ft legatum, ftupendis prodigiis demondrabac , intimo ufus commercio, banc habuic vim iq fuos popula* res, ut, qqidquid iis inerat poedcae facukatis, hoc omne referrecur ad culcum Dei unius; quo iubente llstuntur r^^s creacae; e cuius nutu om- nia^ res etiam humanae, pendent; qui probis favet perpetuo, improbos vero ec fuperbos ad inferos deirudic; qui, quamvis mortalium ocu^ lis non adfpiciendus, populi Israelitici fiipra'! mus est rex ec dominus, ah omnibus pia icgiiiu obfervatione colendus, Auccore igitur Mofe, Poelis Hebraeorum , in templum deducta, cum rebus omnibus facris coniungebatur atqiie idolo- rum quorumcunque , utpote rerurm creatarum,. cuicui opponebacur, Jca Poefis^ quo magis ^q^q- Eani (i3 Fufius et decanter hoc demon flrnrnnt Ifer^ der, ]. 1. torn. II. pag. 22arqq. d. Muncinghe, I^trod, m Pfalm* pag. 24 fqq. C 4a ; tam gravf mnnere digpam praeflaret, ipfa vene- rabilem quandara fanccicatem ec castitacem fil^i contrahebat, qua tuta manebac ab aliarum gen- tium impudentia et lascivia. Quod ica inehoa- vit Mofes, perfeceruiK Samuel, Davides, Sa-^ JoniQ, Esra, Neheniia, caeterique religionis vJndices ec doctores. ^o melius religioni fe ConfuJere existimabanc pmnes, quo arctiore fo* cietare cum ea conipngerent Poefin. Irao ni- hiJ dignius habebanc , quod Deo ofFerrent , quam , quae ipfi e pleno pectpre profunderent carmina , labium quafi victimas , opcimis facrificiis melio- ra ipfis vifa (i). Sic igitur generis humani pue«» ritia, quae minus argumentorum vi ec ratiocina-r tionum ambagibqs poterat moveri , Poefeos ef- iicacitate ad veraui vircutem ec felicitatem duce- batur. Hinc autem iudicare posfumus de Poe- feos Hebraicae vi, Apud ompes genres reli- gioni celebrandae inde a fuis liatalibus dicaca fuic PpeOs. Pendet igitur Poefeos praeftancia magnam partem ex ipfius religionis praeflantia. ^ Illius vis et indoles varia esc pro variis de natura divina notionibus, pro varia ratione, qua Deos heroesque fibi informabant mortales. Qualis igitur cogitanda esc Poefis Hebraica cum reli- gione, cam praeftanci, cam fancta, cam fublimj, CO Conf. Lovvth, I. I. prael.. XVIII, ( 43 ^ ^rctisfime coniuncta? Nonne et ipfa fefe cpm- mendabic veritate, castitate, dignitace ec incom- parabiii prorfus fublimitate? - Ipa fane carminir bus Hebraicis divinitas quaedam est conciliata y qua nulla alia Poefis gloriari, q^am nulla alia ne imitando quideni asfequi pQtuerit. Hinc esc quod mulci recentiqres in rebus divinis ec fubli- niibus depingeqdis, ex iih Poefi imagines ec colores jpucuati fuerinc (i). Vares nimirum Hebraei, ipfius lehovae nomine locuti, illQ agicante .calescebant, atque adeo, five divina^ poenas intencarenc impiis religionis concemtori- bus , ftu fucurae felicitatis amplicudinem decia? rarent, feu Dei regnands aut tonantis maiestar tern depingerent, gravisfimis continuo carmioi- bus utebantur, quibus ipfius Religionis fublimir tatem et gravitatem vindicarent. Poefis Hcbrai- ca (verba funt cl. Ravii in elegantisfima Orado-; ne ^e Poefeos Hebrakae prae Arahum Poefi fraefiantld) ,, Poelis Hebraica, in to to fuQ „ habitu totaque radone, in forma » in verbis,^ 5, in ardficio poedco, commercii inter Deum j, hominesque fpeciem habet, nee nifi ad hoc „ attenderis, omnino potest intelligi aut cogica- 5, ri. Npdo autem Dei, qua udtur^ esc fanc- (i) Exemplo fint Racinins , Tri cli'(?ns Estherae ci Athaliae ^ Vgudelius upscer , iu luclfcro caet. C 44 ) 9; tfsfima. Est enim hoc proprium privumqufr ,9 fundamentum, est hie primus fons Poefeos „ apud Mebraeos, unde omnem vitam fuam, 99 omnes colores traxit, quod Deum rerum om- p, nium, coeli terraeque auccorem , dominum , ,5 rcctorcm fibi proponat. Huic omnia, quae „ hie geruntur, , fubiecta esfe, hunc fuperbos ,y et coeJo minantes tyrannos, ipfumque Luci* ,P ferum ad inferos decrudere, fpretos humiles- „ que in eorum Jocrm evehere, denique res ,9 omnes, praefertim humanas, perpetuo fluxu „ ^et vicisfjti dine miscere et teniperare , en ve^ ,, rum fontem omnis poetici argumenti apud „ Hebraeos", Quodfi, quae hactenus obfervavimus, pan- els complectamur, Poefeos Hebraicae imago nobis informatur , cuius propriae dotes facillime agnoscimtiir, eaque baud temere colonbus alie- nis depicta, fed. deducta ex ipfa gentis ratione et indole nativa. Siquidem puerilem Hebraeo- rum rationem rite teneamus, deiiderari baud mi- rabimur cultam et poliram dictionem , accura^ tarn, quae disciplinae debetur, partium dispofi^ tioneni , artis univerfe et philofophiae efficacita- tern. Defiderabimus item verborum elegantias et lepores, excultum pulcri vcnustique fenfum, quo univerfae orationi gran'a quaedam ac fuavicas afFuudatur, ad deleccandum quarn ad mo- ven- ( 45 ) vendum aptior. Sed vero admirabimitr ubivif germanam naturae vim , baud facaca (implicicace confpicuam; dictionis pondiis ac fplendorein; imaginum figiirarumque copiam, variecacem ec audaciam fummam ; cum cascitate Goniuiictani gravitarem ec maiestacem ; fenfuum elationem eC fublimicacem ; afTeccuum vehementiam, imperuiii et fervorem. Elucere videbimus pbantafiae vim, quae non iiudiofe fectatur animi oblectamenra , fed quae fibi fufficiens^ fibi unice indulgens, in fublimia quaeque rapicur, quae non frigide de* fcribic, f^d res omnes praefences fistic; quae vi- vida, foecunda^ gravi, fervenci oratione movec ec percellic. Verbo, Poefis Hebraica esc afFec- tuum fermo et prodic ubivis animi, fubliinibus conceptibus agicaci, elTufionemrf Hunc aucem, quern ex Hebraeorum indole et ingenio univerfe efFecimus, PoeTeos Mebrai-' cae characcerem, ad vivum esfe expresfum , lu- eulentius patebic, quando mox eum, exemplis allatis, per partes fumus comprobaturi. Ordi- nis ratio postulat, ut nunc cMem, qua bactenus ufi fuimus, ratione videamus, quid de Graeca Poeli conicccando asfequi posfiraus. tt 5 II. S n. G r a e c ii* Cr^eci mutta twva pepererunt in generic humanoi ^Tovum prorfus fpectaculum nobis ofTerturv turn ex Orienralibus terris in Gracciam nos con- vercimus. Gonfideranda est qtiafi altera generis hu- mani pars , quae nova quaeque protulit , quae pro- priisdotibus et ftudiisclara, tantum ab Orientali- bus drstat, quantum a puero adoleseens. Multa quidem debuerunc Graeci Orientalibus ; fed fua ratione omnia elaborarunx. Plurimi eoloni ex Orientalibus gentibus erant j^rofecti, qui Grae- cis adhue rudibus primordia rerum traderent. Cecrops Aegyptius Atheniehfes ad humanita- tem adduxisfe fertur. Eodem propofito Da- naus, Cadmus^ Pelops, alii Orientales, in Graeciam pervenerunt. Videri igitur posfenc Graeci fuum cukum Orientalibus debuisfe , atque adeo Poefis quoque illorum ad Orientalium ra- tionem valde fuisfe conformata. Ne vero quis ita existimet. Propria fuit Graecis indoles, propria lludia, ec quae a colonis acceperint, fuerunc tantum initia quaedam , quae ipfi ad in-' genium fuum ita informabanc, uc prorfus nova ap- I C 47 5 tipparerenf. Ipfi fe/e finxerutiit draeci, fuam perfonam fustinuerunc , et in omnibus omnino , quae aliunde adfciverant, fuam femper cogitandi agendique rationem fervarunc^ Xpfa lingua » quae veluti pictura, variam gentium indolem optime exhibere folec, a Graecis ica est infor- mata, ut habeat quidem pauca imitationis vesti- gia, fed toca tsmen ad indolem Graecorum fit accommodata. Graeci tiempe longins quam Oriencales progresfi, mulca nova pepercrunt in genere humana, provecdoris indolis fludia fo- verunt, fludia humanitatis^ focietatis, festivita- tis, elegantiae, cultus ortlnino vere humani. Prouti Orientales externis, ita Graeci internis valuerunt fenfibus. Illi affectibus veheraenti- bus continuo inflammati , ad quodvis fuscipien- dum flagranti ardore ferebantur^ ad fublimia qnaeque rapiebantur: hi omnia ratione tempera- bant. Orientales magis fentiebant ♦ Graeci ma* gis cogitabant. Illi externum cultum fpecta- bant: hi cultum internum, interiorem hominis indolem, fenfum pulcri , venusti ec decori, ^ Froyectior humanitatis fenfus. Fueruffc Graeci provectiore humanitatis fenfu imbuti. Alia prorfus lis videbatur naturae hu* inanae praeftantia quam Orientalibus, Ipfi fe fen- feinkhzht Gracci, atque adeo, tamqiiam homi- nes agcre^ jpfi fe moveres iniitas facuJtatcsexfe- rcre liiidebant. Omnia rcferebanc ad ipfam inentem hiimanam , ad internam hominis indo- Jcm. Hinc est quod maior fuerit in Graeeia focniinaruiti existimatioi Jn Oriente mulieres a viris fecJufse vivebant, tarnquani res pretiofae unice e praeftantia externa, et fenruum ratione iiestimabantur. Iti Graeeia vero abrogata Tunc gynaecea, polygamia in inonogamiam abiir, foeminae tamqiiam hoinines confiderari coepe- runtrf -ibi demum verum confortium inter urrumque fexum obtinuir, INon tantiim Dii* fed et Deae colebantur, in quarum honorem^ uti Dianae et Ccreris, festa publica celebrari folebant. Ft^eitiinis quoqiie licebac Judis pubJi- cis interesfe, fiiaeque cercaminum partes tribue* bantur. Apud Graecos exftitit eiusmodi My- tbologia, cuius ne urhbra quidem apud Orien- tales reperitur. Quamvis facra Graecorum, ha-* bita divinitatis ratione, cum Hebraeorum fatris comparari haudposfint, maxime tamen excellunt humanitatis fenlibus. Mythologia Graeca fpirac Ubivis fenfus leniores et humaniores , fcnfus pulcri i honesti et decori , refert ubivis ipfam Graecorum indolem. Sic Dii Deaeque omnes in Olympo habitantes, ad familiae rationem funt compofiti,- fecum invicem vivunc, mutuo fruun-^ tur ( 49 ) twr confortio. Sic Hercules fuinnium liribebi* tLir fortitudinis exemplar, fed cJava un'cnr , nc perdat iniustos, idemque esc nobilisfimum ex* emplar /irciiim tractandarum, quippe qui Mnlis operani daret maximam. Senfibiis honcsti , ins- ti et aequi niritur univerfa doctrina de orco^ d0 llatu inferorura et indicibus infernis* Socletatis et aeqtialitatis fludld. Appanierunt in Graecis verae fociccaris hi ae- t[iialitatis ftudia. In Oriente pendent oinnes e iusfu fuperioris, qiiem patris loco colunt; Graeci vero quidqiiid despoticam esfet^ reiicie- bant; fui iuris, inter fe aeqiiales esfe Ihide- bant. Dominatur in omnibus Graecorum rebu?? mirabib's prorfus amicitiae vis. Celebrantur continuo Orestes cum Pylade, Achilles cum Patrocio, pastor cum Pollnce et multa alia amicorum p^ria. Gernitur idem coniunctionis' Hudium in Airjphictyanibus, in facris communi- bus, in festis^ in ludis, in quibuscumque tan- dem inftitutis. \Abhorrebanr Graeci a folitaria' Vivendi rationeAfed Tecum invicem ludentes, luctantes, degent&js, omnia coniunctim agentes, mutuo omnes teneWntur vinculo. Hoc (tudia ducti pervenerunt Graeci ad veram focietatemv Abrogata Orientalium tribuuni et cascarum ra«< ^D tid- C 50 ) done, exditerunt ubivis respublicae, quae ve- rne esfent xotvavlai, quae rejn omnibus commu' fiem fpectarenc, omnes eodem patriae vinculo coniungerenr. Sic condicae fucrunc innumerae civitatcs, quae fui esfepc iuris, quae ita in fe invicem agerent ac fl esfent regna extenfisfima, Univerfa regiminis forma nitebatur civium ae- qualitate. Omnibus civibus fuae eranc partes in ReipubJicae gubernatione , omnium fufFragiis creabantur magistratus, omnibus commune erac patrimonium , ipfa focietas. Hanc omnes de- fendere, augere, ad fummum florem evehere conabantur. Omnia indituta, non ad fubditos, fed ad cives referebantur, qui non urbibus auc moenibus, fed fraterna omnium coniunctione tenebantur. Ita, Athenienfibus a Perils devic- tis et urbe relicta, fuperftes tamen manebac Respublica, in ipfa nempe clasfe, in quam pro- fugerant cives, civitatem fuam in Icaliam trans- Jaturi. Hinc intelligitur, quare in civitatibus Graecis tanta fortis ratio habebatur, quippequae una inter aequales decernere potest. Hinc eti- am est quod concio res esfet omnium gravisfima, utpote ipfius populi Hv^Kvi^lo^^ in qua ipfi cives fe fentiebant, cuique ius erat vota fua proferen- di et omnes ita de rebus communibus agebant. Nullum igitur dubium est, quin liberiores ec humaniores Graecorum fcnfus ipfi Poefi quam maxi" ( 5^ ) niaxime proftierint, ec haec vlciuim animis le- iiicndis, hunianicace imbueiidis vel ad libertatem viudicandam excitandis infervierit. Poeiis fa- ne, a Graecis excnlta, non potuii: non contra- hcre iJIum hiimanirads ec libercatis colorcn, qui omnibus omnino Graecorum rebus adfperfus esc. Hilaritas. Conipofiti non erant Graeci ad Orientalium fe- veritatem ec niorum conftantiam, quae puerici- am referunt, deditam illam prorfus fuperio- rum veneratioili. Adolescentiae fpirances ala- cricatem , in omnibus omnino rebus unice fpeccabant delectationem. Itaque nil ab iis adhibitum videitius, quod non esfet accommo- datum ad hiiaricatem fummamque laeritiam augendam vel excitandam. Eo confpirabanc omnia inftituta; eo tendebat etiam univerfa arci- urn ec disciplinarum tractandarum racio. Grae- ci illud hilaritatis (ludium quoquoverfus eraircc- br.nc, elegantiam ec graciam nullis non negotiis affnndcbanc. Ingenio ec voluptacibus unice in- dulgences, nil non arripiebant, quod animum posfec delectare, mulcere, hilarem ec alacrem reddere. Quicuuque Graecis placere cupiebac, eos dcbebac deleccare, omnia removere, quae tristiciae auc moeroris fpeciem haberenc, Festa D a pu- C 52 ) ■pliblica in Deorum honorem proprie inflituta^ magis etiam ipforum Graecorum delectationerri fpeccabant; ec tantus erat festoriim numerus, tantum ftudium , uc Graecorum vita esfet fere' festorum cominuatio. Pertinebant ea magnam partem ad Bacchi landes celebrandas, ideoque, hilaritacis caufa, vinum novum in iis adhiberi iblebac, quod Baceho deberl credebacur. Ludt praefertim toci ad animos exbilarandos erantcon- formacio Hisce omnes coniiingebanmr, uc pu- blicis certaminibus ec fabuh's feenicis de- kccarentur. Tanta erac Judorum Olympico- rum existimatio, uc ab iis rempus computa- recur. Egregie illud hilariiatis iludium ipfa lingua exprimicur. Plurium hominum conven- tus, Romanis convhium^ Graecis (rviJ^Trocnov dicebacur, vocabulo a Uhendo defumto. Con- fueca falutandi formula erac x(x.lps , qua animi Jaeciciam fibi invicem apprecarencur. Caeterum hinc factum esc , quod Graeci magna etiam fa^ cinora, dummodo deleccationis fpeciem habe- renc, fummopere celebrarenc, eaque negocia maxime approbarenc , quae callidicate, asrucia- cernerentur ec rifuni excicarenc. Unde eti* am nocacur Graecorum vanicas, levicas, mira credulitas ec fabularum iludium. Scilicet inge- nio unice- indulgences ec nullis non volupcatibus abrepci, fubinde in vitia eranc proni ec in ceme- ra" C 53 ) rariam dilabebantur volupratum difFufionem. Is* tiusmodi igitur Poefis Graecis demum placerepo- tuic, quae dulce esfet animiobleccamencum; quao ipfli esfer hilaris ec ad hilaritareni duceret; quae circa fontes et rivos iucundisfimqs degerec ipfisque ludendbus Graecis alludere yiderecur (i). De ratione qua Graeci artes et Uteras ^xcoluerunt. $Q^^ quod gravisflmum est, in Graecia ex- flirerunc arces en licerae, atque ica exftiterunt, uc non fantum femina apparerenc, fed fummus illarum vigor et flos. Graecia nempe, teste Cicerone , tocius fere policioris humanitacis pa* I'ens, altrix, patria dicenda est. Graeci non eo-* dem, quo Orientales, lludio ducebantur in re- bus externis explorandis, in omnibus ad ratio«f nem externam accommodandis , augendis ec ex-^ aggcrandis ; fed maius quid adfpirarunc , ad ve- rum pulcrl et venusti fenfum pervenerunt. Hoc fenfu imbuti, caeterarum gentium, ipforum Romanorum, magistri evaferunc, ica uc etiam- nunc (0 Conf. p.. G. vanHensde, v. cl. m Orat. de> antiqua eloquentia qum receraiore comparata. k^ 'an Goudoever, v. cl. in Orat. de antiques Hhtari^s \fs cum reQentioribus comparatis ^ pag. 2§-So. ( 54 ) nunc in artfbns hoc demiim vere pulcrum, cle- gans et venuscum habeacur, quod Graecum lie. Spirac et dominatur hie pulcri venustique amor per omnia florentis Graeciae monuinenta. Nil tolerare poterant Graeci quod inconcinnum , quod abfonum esfec, quod non ipfius naturae pulcritudinem et perfeccionem exprimerec. Ita omnibus artis operibus eum colorem adfperfe- runt, eum habirum concijiarunt , qui nihil ha- beret, quod oifenderet, nUiil quod displiceret, fed qui (ingularum partium nitore omniumque apta confpiratione plane refponderet incimo pul- cri fenfui. Omnes omnino arces, quae ab hu- nianirate nomen habent atque ab ingenii vigore proficiscuntur , in Graecia, tamqiiani in pacrio folo , e quo Aiccum traherenc uberrimum , laere excreverunt et fummo fplenduerunc nitore. Ex ingenio Graecorum fponte prodierunt , vekui ilores verno tempore, eiusmodi Archicectura, Statuaria, Pictura, Eloquentia, Historia, qua clegantius , pulcrius, venustius nihil excogicari posfit. In Graecia demum Jupiter exhiberi po- tuit, prouti a Phidia fculptusest; ibi demum istiusmodi Deorum limulacra exiscere potuerunr, quae vere esfent aya^KfzsiToc^ quae a fplendore iiomen haberent. Iliic ipfae Gratiae ad Deos rcferebantur, quarum vis, per totam naturam difFufa, in artis operibus non potuit defidciari. Ea C 55 ) Ea praefertim Graecine pars, quae orbe lonico concinetur, vero ingenii cultu, prae caetcris omnibus, quotquoc unquani fuerunc, gendbus Jonge praedicic. Athenae , quae ab ipfa fapien- tiae Dea('A^j}:^;;} nomen traxerunt, totius Crae- ciae receptaculiim fuerunc, quod omnes aliqua arte infignes in fe reciperet. Fuic haecce urbs , ex ipfius Apoliinis oraculo, Jg-t/^, focus omni- um Graecorum, e quo arcium ec disciplinarum iludia, veluti radii lucis, quoquovcrfus emicce- rencur. Ex Euihthii fentencia Athenae confide- randae Tunc tamquam Upvrci.yslGv totius Hella- dis (i). Cum igitur Gracci tarn alacri, tarn efficaci puicri fenfu esfenc imbuti, cumque om- nes artes , quae ad humanicatem pertinent, ha- beant quoddam commune vinculum ec quad cognatione quadam inter fe contineantur, Poe- fis fane Graecorum quam maxime retulic puicri ilium amorera , atque ornacus elegantia cognatis fororibus nequaquam cedere debuit. Profecto, ab ingenio adeo exculto , ec q'uidquid esfet KoiXov in artibus unice fpirance, nulla Poefis exfpectari potest, nifi quae ipfa fit culta, exquifita , ad omne pulcritudinis genus conformata. Spirant om- CO Conf. Ifelin, 1. 1. P. II. pag. verf. belg. 144 fqq. CI. Muiuinghe , Hhtor, laud. com. VII. pag. 330- C 5^ ) pmnes artes propriam illam Graccorum indolcm \ guidni earn fpirec Poefis? Mufica Graecorum. Quo magis vero illam Graeconim indolem penicus cognoscamus, inprimis atcendenda est IMuficae vis in animos Graeconim eiusque arc- dsfima cum Poefi coniunctio. Supra iam uni- verfe obfervavimus, quam eflkax lit Muficae vis et quam fruccuofuni illius cum Poed confortium. Nusquam verotanta fuit Mufices exisdmatio , tan- tum fludium, cam peculiaris omnino ratio, quam apud Graecps. Toegs nos infinuare de- bemus in Craecorum rationem , ut rice perci- piamus P-^^ufices Graecae efficacicacera. Scilicec noscrae Muficae, a caeceris artibus disiunctae, fuo loco pofitae, non aliud fere propoficum esc, quam quatenus cenfetur inter vitae ornamenca ec obkctamenta. Graeci vero aliter de Mufica cxiscimare folebant. Ea compleccebancur om- nia , quae ad Mudirum cultum pertinent. Earn uaducebanc in artes ec disciplinas omnes, in mo- res eciam fuos ipfamque mentem humanam. Mu- fica a ceneris inde annis imbuendi eranc puero- xam animi, qui ica ad eleganciae cuiuscunque, jid rythmi ec harmoniae fenfum informarentur. Uniycrfa Graecorum inlHcudo continebacur iuiiua Mu- C sr ) Muficae et Gymnafticae coniunctione, quarutti haec TO uyocUv^ forticudinem , temperantiam , conflantiam ec firmam valecudinem fpectabat; iJla vero, ro zx^ov , humanitaiem, urbanitatem , ingenii liberalicatem, moriimque elegantiam. Ita denium existere pocerat vir omnibus partibus iibfolutus, qui vere esfec xxKox^r^^iSog, Ea propofico inftituta erant apud Graecos puerorum certaniina, in quibus optimorum poecarum. Homed inprimis, carmina ad cicharae modula- tionem cantarenc. Dominabatur Mufica in nullis non festis , cuiuscunque tandem gene- ris. Publicis certaminibus muficis omnes inte- rerant, principes etiam viri, qui invicem de victoria aemulabantur, et itadivinae artis (ludium alebant en provehebant. Non mirum igitur, Graecos tarn praeclare de Mufica existimasfe , in ab huius efficacia cultus ipforum initia repe- terenc et mira quaevis de Mufis, de Apolline, Orpheo, Amphione aliisque tradcrent. Pyrha- gorei praefertim mirabili Mulices amore capie- bantur. Eam dominari Ilatuebant in tota rerum univerfitate, eam transferebant ad ipfum astro*? rum motum, ita uc mundi harm on am quan- dam fingerent. Graeci jgitur, nil non Miir fices ope effici posfe arbitrati. vimmaximemo- ralem ei tribuebant ad animum excolendun^ fenfumque pulcri q% harmonia$ in nuliis non re- ( 53 ) rebus acuendum. Sic ipfi ficbant f^,ov(nxuTSiToi , eamque Muficae perfectionem et harmoniam continue intuenres et exprimere conati, disci- plinas fere omnes , arcesque elegantiores , ipfam praefercim Poefin ad fuam 0t?.of^ovo-iciy accom- inodabanc Ci). Hanc Muficae vim mirifice re- ferc ipfa Graecoruni lingua, Omnis confenfus, pulcritudo, perfecdo , fignificari folec vocabii- lis a Mufica deductis. Sic amid dicuntur eruf^,^ cpcc-jo) , qui asfentitur dicitur 'KgotK^^&iv , puU crtpn quodcunque esc dp,uoTToy ez e[j(.^£Tpov ^ mperltla ec negligentia esc oc^iiodcfU, Reruni univeiiitatein , in qua fumma perfectio, pulcri- tudo ec harmonia est confpicua, Graeci Kooj^ dixerunt. Imo univerfa lingua Graeca, toco fuo habicu et conforniatione est gerniana Grae- coruiD effigies. In fingulis vocibus et in uni- verfa oracionis conllruccione fponre nos advercit mira funvitas et dulcedo, qua Graeci in pro- fam eriaiT) orationem tancam harmoniam indu- cere potiierunc, uc haec fane lingua una om- nium fuavislima ec perfeccislima dlcenda fit (2). (t) Conf. P. G. V. Heusde, v. cl. in Orat. land, p. 63 66. (2; Conf. id. ib. p. 55 et 75. R. Feith , Brieven tver vcvfcheiden onderwerpen ^ torn. I. pag. 22. Tqq, Herder, 1. 1. torn. IV. pag. 208. De toco hoc af« C 59 ) Graecorum Philofophla, Denique, in Graecia exflidc Philofophia, unde item nova forma acceslk Graecae Poefi. Orientales omnia ad fenfiim externum referen- tes non magnopere valebant exploranda inte- riore rernm indole ec eventuum caufis inda- gandis. Graeci vero eo p^rvenerunt, ut veram Philofophiam excolerent, isciusmodi earn, quae non nnice verfaretur in rebus phyficis ob^ fervandis 5 fed quaerationis cultu cerneretur, ip- fumque fpectaret hominem. Ardenti cognoscen- di lludio ducti, in res omnes inquirere, de nullis non negotiis et placitis philofophari , fe- cura invicem disputare , eventuum rationes red- dere conabancur. Pervenerunt Graeci ad fen- fum moralem , ad fenfum iusti et iniusti, boni et mali. Ira moralem hominis condicionem , hominis virtutes et officia ulterius explorare coeperunt. Diverfos homines non tantum ex- terna forma, fed ipiis etiam moribus distingue- re didicerunt. Athenis inprimis, auccore So- cra- gumento inprimis conferatur doct. C. A. den Tex Dispute de yi Mitjices ad cxcolcnchim hominem e fen- tentia Platonis ; iibi variae ctiam varjornm de vi Mufices fencentiae recenfenrnr , vid. inipr. pag, loS-iii. ( 60 ) crate, Philofophia vere moralis prodiit, et^ tamquam c coelo decracta , in hominum domos inducta esc. Hinc ingens ille Humerus fecta- nim philofophicarum , quae nil non arripie- bant, quo fuuin fciscitandi ardorem evolverenc, quae continue fjbi invicem erant oppofitae , fecum invicem disputabanc et ipfae cogitare ma* lebant, quam in verba magistri iurare. Domi- natur hoc lludium in toca Graecorum Mytho- logia , quae plena esc legum , iudicum ec nocio- num egregiarum de iusto et aequo. Retulerunc Graeci fcnfus hosce ec Philofophiani fuam ad res civiles, et Reipublicae gubei'nationem ; un» de tot exfticerunc praeclari legislatores et tanta legum ratio habebatur in civicatibus Graecis. Quamquam non pervenerint Graeci ad earn iu- dicandi follerti^m vifaeque prudentiam, quae Romanis et recentioribus populis fuic propria, fed in agendo esfenc leyiores^; in fumma tanien levitate animi vires exreret>ant et de placicis ip- lis agcbant philofophica et politica racione. Graeci igitur ad Philofophiam adeo accommo- dati in Poefi quoque philofophari non define- banr. Autiquisfimi iam Graecorum Poecae (imul erant Philofophi ec Policici (i). Homerus diu fue- (j) Conf. cl, Muntinghe, I. I. Tom, VII. pag. 33U C 6i ) fnerat peregrinatus , ut popnlos mulcos vifitaret multoruinque hominum mores explorarec. In fepteiTij qui dicuntur, fapiendbus , Solon, uc legibus , ica et Poefi , caeteris antecelluir. Py- thagorae non feruntur libri doctrinariim , fed (turea carmina ^ qiiibus placica fua proponerer, Parmenides ec Epicharnius cclebranmr tamquani Poetae, qui fententjas fuas verilbus exprimerent. Hefiodns, Simonides, Phocylides, Alcaeus, alii, poccica fac^kate infignes, (imul crane Phi - lofophi. Plurimi Poecae Lyrici, ob policicani faculrarem , qua in tyrannos invehebantur, ^/^ coTup^vvoi died , maxime celebranrur. — Sic 5gicur coniunccini colebatur Philofophia ec Poe- lis. Per banc aucem coniuncdonem Poeils cul- dor et rempcrantior evade, philofophicum quen- dam babicum induic ec ica philofophicum Grae- corum ingenium rcLulic. Huic coniunctioni quam maxime favebac Graecorum vivendi ratio cc Reipublicae conditio. Scilicet, Graeci Poetae erant eives, in libera patria verfantes, ubi nul- lae non controverfiae et lites fummo animoru ni rnotu continue agitabantur, nulli non affectus libere erumpebant. Sic via pacebac ad interio- rem hominis indolem plenius cognoscendam. Poetae fie affectuum et cupiditacum qiiarum* cunque vim et rationem quotidie poterant ob- fervare ec in ufum fuura conferre, quippe qui. C C2 ) qui, non in pahciis aiic locis remods fibi relic- li , fed in ipfa hominum frequencia degebunc , ipfisqiie incereranc publicis populi conventi- bus (i). Poefeos opportunitates apucl Graecos, Caetcrum obfervari ineretnr, apnd Graecos maxima fuisfe Poefeos incicanienta ec aditiir.en- ta. In civitatibus illis, ubi ad tantum florcni adductus fuerac omnium arciuni culms, Poetae filere non poterant. Ubique confpiciebantur magnorum virorum exempJa, vel rerum pul- ere gesrarum monumenta , vel proavorum glo- riae vestigia , ita uc vel Cicero , ipfo testante , raaxime moveretur, cum Athenis toe fummo- rum virorum indicia adfpiceret. Quocunque fe cogitatione conferrenc vel pedem figerent, oculis aut animo obverfabantur magnifica fpec- taenia, quae pectus inflammarent, Quis Ther- mopylas cogirare posfet et non admirari Leoni* dam? Quis Delphos atque Epbefum, et noii Apollinis oracula, Dianae templum fufpicere? Eccui confpiciebatur Salamis, nifi fimul Salanii- nia pugna? Eccui Thefpia, absque immorcali Praxicelis opere? My. (0 Conf. R. Feith, 1. 1. Tom. II. pag. 123. fqq. ( <53 > Mythologia praefertim ingenio Poetariim am- plisfimum praebebat exCpatiandi campiim. Proa- ti vis reliinonis Hebraeos ad fummam fiiblimita- o teir. ec fenfuum elacionem addiixic, ita Graeco- rum religio minfice inferviebac flngendi , ornaii- di, delecrandi (hidio. Apud Hebraeos Poefis relig'oni erac fiibiecta , ad huius dignitatem ac- commodari, hiiius fublimitatem referre debcbat. Apud Graecos vero ipfa religio fubiiciebacur Poeli , ita uc Poecis quasvis fabulas fingere, oriiare, amplificare liceret. Quidquidipfis mag- num , pulcrum , praedans videbatur, id omne in Dcos Deasque fponre traducebant. Sic Olympus omnium fere Deorum, Pindus Apol- linis, Parnasfus et Helicon Mufarum fedes fin- ^ebantur. Sic pulcrae ec venustae defcriptiones , fabulae, transhtiones fponce exiscere poce- ranc (i). Po^icis Graecis id unice erat fpectandum uc popliJares delectarent. Quod 11 facerenc , cerca patebac ad gloriam via. Festa ec ludi Graeco- rum, uc anium caecerarum, ica ec Poefeoseranc fpectacula. Hisce coniungebantur quicunque arte quadam valereilc; in his vires fuas expan- debanc artisque fuae opera populo ipcccanda prae- (i) Conf. cl. Willmet , in Orat^ de fenfu fulcri Arab urn , pag. 25 fqq. C '<4 ^ praebebant; Ita quoqiie Poecae eo convert ie-" banc, uc carniinafua canerenc pro pracmio publi- ce reporcando. Acerrime ita fecum invicem ae- mulati ad viccoriam obtinendam , eo conferebant quidqiiid incus esfec animi efficacicacis. Honor ille inlligabac omnes; ad hunc publice obtinen- dum , quo nihil maius videbacur ^ omnibus viri- bus contendebanc, Ec honor ille non cancum ip* fos viccores fpeccabac, fed cum patriae honore coniungebacur. Non cancum diverforum civi- iim, fed diverfarum eciam civicacum ratio habe- bacur ec caufa agebacur. Hinc publica ilia cer- tamina can am vim habere pocuerunc in res ec fludia Graecorum. Sic igitur univerfe adumbrasfe nobis videmur Graecorum rationem peculiarem ec propriam in- dolem. Confideravimus diverfas dotes, fludia €C fenfus, quibus ab Hebraeis diiFerant Graeci ; diverfas item PoeTeos apud ucramque genteni opporcunitaces ec incicamenca. Sic igitur quo- dam modo iudicare; posfumus de diverfa ucrius- que Poefeos forma, habitu, indole ec vi pro- pria. Ad hanc autem , quam ex ipfa gentium racione nobis infofmavimus , Hebraicae Grae- caeque Poefeos imaginem, nunc concinuo exl- gamus ipfa poecica monuraenca. P^RS PARS POSTER I OR. t)E PROPRIA CUM HEBRAICAE, TUM GRAECAE POESEOS VI E T INDOLE, EX IP SIS UTRIUSQUE GENTIS POETICIS MONU MENTIS D E D U C T A, A^ .ccedimus igiciir ad eum locum , qui in pro. pofica quaesrione inprimis videcLir fpectari , qui nempe non coniecturis, fed demonllracionibus , ex ipfis pocTeos monuniencis peticis, abfolvi- tur. Eadem autem traccandi ratio, quam in priori Parce fecuti fumus, eciam hie recinenda videmr, ne faepius repetitus cransicus ex Oriea- te in Graeciam molestus fiac, rosque impediat, quominus uno quafi adfpoccu utriusque Poefeos habicum ec colorern concueri posfimus. lea* que, propoiitis nonnullis obfervadonibus , ex- emplisque iis fubiunctis, videbimus, primuni^ quid Hebraeis , deinde vero quid Graecis maxime fueric proprium. Quod dum agimus, distincce E esc C 66 ) est diccndum 9 cum de externa carminum forms ec poecico arcificio , turn de ipfa PoeTeos indole et natiira. § 1. Propria Hebraicae PoeTeos racio^ De carminum Hehraeorum forma et hahltUj five de verfuum compofitlone , metro poe* tko et fententiarum parallelismo. Distinguirur Poefis ab alia quaciinqne ora- done , non tantiim propria e: figurata dicendi ratione , fed etiam pecniiari quodam poen.atum arcificio, quo oratio, menfurae cuidam adllric- ta, Ugata existir. Quod quidem artificiuin poecicum, cum partim a nacura poficiscarur, parcim vero artem habeat auctorem , apud vari- es populos admbdum varium esfe potest ; qua- propter apud alios certo quodam fyllabarum et verborum numera ec dimenfione, apud alios vero rythmo quodam verborum, in eundem To- fium deiinentiura, continerur. Quod autem Poefin Hebraeam atcinet, continuo hie nobis occurrit quaestio, de qua admodum variae Tunc eruditorum fententiae. Disputacur enim , utrum Poefis Hebraica metro cuidam , five numeris poeticis , ad maiorem minoremve ■ fyllabarum ion- C ^; J Jongitudinem coinparatis, adilricta fueric, tied ne. Fucrunc, qui eiusmodi menricam racionem invenisfe fibi viderencur , quamquam alii alia pror-* fusratione ac modo , Lowchus quidcni curof.ffir- mari posfe iudicac, PoeOn Hebraeam metricam esfe ; liniul vero non diffiteciir, veros carminuiti Hebraeorum numeroSi ryrhmum ec modulacio- iiem , cum antiqua ec vera Hcbiaica pronunci- andi ratio penitus fir ignoca^ nulla umquani ar- te aut industria hiimana investigari posfe; ica ut^ qui metricam Hebraeorum racionem, veram illam ec germanam , inftaurare conatur ^ aedifici- Um exllriiac, ciii fundamentuni , in quo nitacur, plane deest (i). lonefius atitem, propter a re ram linguae Hebraeae cum Arabica cognationem, fibi perfuadeCj metra etiam Hebraea fuisfe Arabicis perfimilia, nill quod Arabum verficuli fimilicer de^ linanc, veterum Hebraeorum non item. Itaque nonnullas PoeTeos Hebraic ae regulas , ut probabi- les, proponit; verum idem qiroque coram hanC disquifitionem erroris plenam esfe iudicac (2). Inprimis vero Grevius noster, v. cl. huic quaes- tioni dirimendae operam dedir , edito Tractatu de metris Hebraeorum , praefertim lohaels (3 ) , in (i) Conf. Prael. III. (2) Commentar. pag. 61-66. (3) Q^ii adiectus ^%i illustraiioni ultimorum librs lobaei capitum , Davenir. i7 28. E 3 C 58 ) in quo cum magno doctrinae npparatu, e fuin- iiio PoeTcos apud Ilcbmeos honore, ex ufii pd- f ulorum Hebraeis vicinorum , uc ec ex anciqui- ratis corifenfu ec dociorum ludaicorum conati- bus, demonllare inflituic, Poefin Hebraeo* rum , aeque ac caecerorum populoram , ad arcis iiietricae radonem fuisfe conformatam. Adiecic fpecimina nonnulla ex lobi, lefaiae ec Pfalnio- rum Jibris defumta, quibus fuam , de carminum HcbraQorum giianmaie q. d. (Iractura ec gene'- ribus, fentenciani defenderet: quam eciam in icriptis postea edicis probare tencavic. Quid vero horum aliorumque virorum eruditorum la- boribus efFeccum fir, alii diiodicenc ec dies do- cebir. Equidem tarn obfcurae ec impedicae rei diri'mendae imparem nie fateor. Quodfi vero rneum qualecunque iudicium interponcre liceac, videntur Hebraei non earn pedum ec qucntlta' iis q. d. menfuram habuisfe, quails in ufu fuit apud Graecos, Romanos ec recentiores Arabes ^ atque adeo verum merrum , fuis numeris con- flans, in illoruni carminibus frustra quaeri. Is- tiusmodi nimimni accurata arCis ratio nimis alie- na videcur ab Hebraeorum, fi cum gentibus re- cencioribus conferantur, minus cuira racione ec naciva limplicitate. Habuisfe tanien eos (lacue- rem aliquam vciTuum menfuram rudiorem , five numerum quendam fonorum , unde grata quae- daiii C 6p ) dam existeret carnr'nis modulatio, auribus hand difficiilter percipienda, fed ad nullas leges uix- quam exigenda (i). Adhibuerunt etiara Ilcbraeorum vatcs quod- dam carminls artificium , quo verfus nd alpha* heticum literanim ordinem compoiierencur , et fenreni:lae, Tua naciira en dispofiiione minus ' co- haerences, ita expriraerenrur, ut finguli, vel verfus, vel llrophae. Uteris primoribus Alpha- heti ductum fequerentur. Exftanc huiusmodi carmina, Pf. XXV, XXXIV. XXX Vlf. CXT. CXII. CXIX. CXLV. Prov. XXXI. vs. lo. us» que ad finera. Thren. I — IV. Cum vero haec disponendi ratio magi§ memoriae iuvandae , quam ornatus caufa inventa videatur, fimulque liberio- rem mentis impetum cohiberet, inde potest ex- plicari , quod plerumque in eiusmodi carminibus 3ninor , quam in aliis , deprehendatur vis et con* citatio poetica (^a). Ignorarunt vero Hebraei accuratam illam Poe* feos in varia genera distributionem, quae, quam* vis naturae confilio confentattea, e provectiori tamea ingenii cultu originem traxit. Vatcs He- brae o^ CO Conf. cl. Pareau Antiq. Hebr. P. IV. C. V. S 23. (2) Conf. Michaeiis in nota ^6 adiecta ad Lowtlil P^ael. XX 1 1.- C 7« ) braeorum non habendi funt anis magistri, qui Lyrica, Didaccica, Epica, Draniacica folIiciEe discingucrenc, fuosque fingulis ^eneribiis termi- nos conftituerent. Sed naturam fecuti magis- tram, eo ucebancur carminis genere , quod fen- iibus ec afFectibus aptisfime exprimendis maxima accommodncum videbatqr, Quamvis igitur ar^ tis nominibus carerenc, ipfam tanien rem quo- dammodo habuerunt; quarcnus nempe ipfa na» tura propriam fingulis alfectibus dictionem con- ilicuic. Animus iriagnarum rerum cogicatione in admirationem raptus, dictione uticur disfiniili prorfus eius, quae Jenionibus afFectibus mollicer exprimendis infervie, Hinc esc quod in Threnis leremiae fingulorum verfuum membra folico Tunc producciora, utpote aptiora animo patriae cala- micatem lugenti (i). Quod luculcncer patec cuique qui vel unicum verfum e Threnis de- fumcum, cum Pfalmorum aliorumve carminum forma comparaveric. Quis v. c. non animad-r vertin divcrfa haec Poefeos genera in exemplis 'fubiunctis? Thre- (O Conf. I. H. Parean, v. d. in Threnrs lere- piiae , pag. 35 fqq. 51 fqq. Lowchus , I. 1. Prael, XXII. C 7.1 ) Thren. I: 20. niD3 n^M Tm rii::^^ yr]o Fide , lehova ! ar.gustmn mihi at ; aeftuani mea viscera. Cor meum conquasfatur intus : equidem rebellavi valde, foris orbat gladius : domi mors est, Pf. XCVI: 4. 5. ^am wagnus est lehova ac valde laudandus , Fenerandus est ille fupra omnes Deos, Nam omnium gentium Dii inera funt figmenta ; Sed lehova condidii' coehs, Pendec fere univerfum artificium poeticum a voluntate Poecae , fed tali ea , quae naturae quo- dam imperio regicur, quae non patitur vagam, folutam, concinnitatis legibus repugnantem car- minis compofitionem, Ita in plerisque odis ec bymnis dominatur nativa quaedam elegantia, ex ipfa natura hausca. Poema lobaeum , quamvis cum nullo Graeco Latinove carmine comparan- dum^ cgrcgie tamen commendatur fummajquae cum c 7^ :> fum fimplicirate cpniungirnr, conclnnicate et prdine omniumqiie parcium aduiirabili confenfa. Neque etiam confugere folencHebraei ad ar- Itificium ilJud, quod cernitiir in o,(^oT£?.6UTo7g ^ H* ve id Ycrfuuip cjaufulis finiiiicer definentibus, uc jnde.eiusdem foni j biis faepiusve repetiti , ryAr jnus quidam existac. Huiu§modi quidem imius foni per longam fcrjem continuarione , vehe- rnenter delectari folenc Arabcs., infolentiores car- minum artifices. Hebraeos" vero, non arcificio- fa et impedita quaevis feccatos , fed naturae fim- plicitafe captos ,. illud artificium , ad Graecorum et Romanonim exemplum, prorfus repudfasfe, patet ex ipfa carminum Hebraeoruni contempla* Itione (i ). Est tanien in Hebraea Poeii peculiaris fenten- fiarum compofitio, qua efficirur, ut carminum pcrjodiet fententiae fua fponte dividantur in fu^ OS verficulos. Ipfae fententiae aequaliter cum yerfibus procedunt, ira ut nusquam fere m media fententia verfus Hebraici finis fit faciendus, et fenccntiarum cJaufuIae debitis intervalJis accura- te cadant. Proprio hoc charactere difFert He- braea ■ CO Conf. cl. S. F. I. Ran, in Ornt. de prc^eflan^ tia Poefeas Hebraicae , pag, 12. Lowthus , n^- Me- tricae Harianae brevi confutatisne^ pag. 742, ., Eich • horn, in nota adiecta ad lonefii Comment, pag. 61. C 73 ) braea- Poefis a Graeca, in qua faepisfime im icnrentia pinribus yerfibus condnetur, vel nova incipic fententia in fine vj^rfus. Mine vero nia- ior exiscic carminnin Gr^ecorum varietas; quae ranien non nocec metro, cum pedum et nurna- rorum inipresfion quae hip nqtancjla e^sc, cernitur quodam fenten- tiarum rythiiiQ, five parailelismp, qui oritur ex peculiar] quadam pracipnj^ firi|Gtura rencentiarum- qq^, confonnatione* • Quap conHruendi ratio peculiarem conllituit Poefeos Hebraicae indq- lem, quam ppmus rfcrte expofuisfevidetur Low- thus , qui fufe de ea egit in Praelectionibus fills (2). Est auteniparalleJismus ille' univerfe ita cdiiforniatus , ut finguJi verfus in membra maiora auc minora dividantur, quae fibi invi- cem ita rcfpondeant, uc fententia quacdani ice- recur, varietur vel augearur. Cernitur nimirum ea conilruendi racfo, vel unius rei mulctplicatio- ne per alia verba idem figniiicantia, j'^/ diver- farum rerum oppolltione, vel plurium coniunc* tio- (i) Lowth. 1. 1. Prael, ITF. (2) Inprimis Praei; XIX. et pbef. in lefniam. Conf. etiam, Blair,.!. 1. torn. UI. pag. l6^, lalia, JrchaeoL pag. 144, C 74 3 tione; adeo m totum carmen dimenfum fit fen- tenciis parallelis , quae, fyntaxi vel fenfu , fyno^ nimae auc ancitheticae , fibi refpondenc. Tri- plex ita cenfetur parallelism! forma: fynoni* ma, antichetica, fynthedca. Parallelismus /y;?^;;/;;;^^, qui maxime esc fre- quens, oritur quando div^rfa unius verfus mem? bra eandem fententiam verbis fynonimis expri* munc, eandemque adeo rem iterant cc varie exornant. Huius generis rationem quam fa- cillime perfpiciet, qui in his exemplis diverfa eiusdem verfus niepibra fecum invicem concu- lerit. Deuter. XXXII: i, 2, /ludite coeli et fermonem habebo ; jic terra audiat quae os meum eloquetur* , , Dejlillet pluviae injlar ntea doctrina ; Defluat , ficut rOi , meum eloquium ; Ut derfas guttae fuper tenerum gramen ; Uti imbres copioji fuper herbam, Perfpicuum est in his fermonem habere et eloqui; doctrina ec eloquium; denfcie guttae ec imbres copioji caec, fibi invicem, uc fynonima, refpondere, Pf, CXXXIX: a, 3- # lehova / Tu me exploras et perfpicis ; Tu perfpicis , five fedeam , f^u fugam j iVos- C 75 ) Vosti meas cogitatlor.es nondum mihi ohlatai» — — Tu probe fcis , five incedam feu requiescam ; Mque meas vias habes in promptu, Antlthetlcits dicicur Parallelismus, quando ^\* verfa eiusdem verfus membra fencentias exhi- benc fibi inviccm, oppoficas., ina uc res quae- dam propofua alius contrariae oppofuiQne, Hin- gis fiat perfpicua, Ita I Sam. II: 4, 5, yirorum fortium franguntur arcus; Dum debiles inftruuntur robore, Oiii fuerant faturi ob victum fe eloc^nt l Dum famelici fiunt obefi^ Ipfa etiam fierilii feptie% parit ; Dum foecunda redditiir liberis efoeta. Hoc genus maxime convenic fencentiis acutis et yvccfz^Jg quibus antiques fapientes valde de- Jectatos fuisfe novimus ; etenim cum duo oppo- Cm iuxta fe invicem pofita magis eluceant, ita mirificc augetur diccorum vis, l\Y:\[\Q\\smo /yritketka continentur fententiae , quae Tola condructionis forma fibi invicem re- fpondenr, ita ut, non iteratio, vcl oppofitio, led fimilitudo quaedam in diverfis verfus mem" bris obfervetur, Exempla fine; Pf. C ?5 3 Pf. CXVIH: as, 23, L^pis , ^w^a;; fpr ever tint architecti , Factiis est lapis angularis. Hoc ipfum hhovam hdhet auctorem : Idque mirac\ili irflar nobis apparet. Pr. CIV: 25. Qjiam magna fur.t , quae facts , # Tehova / £<« omnia fapientcr fecisti I Impleta est terra t^iis divitiis I ConRat autem parallelismus plerumque qui- dem foils duobus niembris ; interdum vero ter- tio qii&que menibro imparl ("i} ; vel qiianuor niembris, quorum primum tertio ec fecundum quarto refpondet (O^ vel etiam quinque mem- bris, quorum duo prima ec duo ultima fibi paral- lel Tunc ec medium esc impar (^3); vel primum tertio ec fecundum quarto refpondet ec quintum esr impar (4). Ex lis, quae attulimus , exemplis, fimul ap- paret, banc Ilebraicae Poefeos proprietacem mi- nime esfe confundendam cum molesta TOiujoKo- yic^^ quae naufcam movcat, Ignorantia etiam in hac re diiudicanda mulcos peperic errores, qui- bus muki induGci fuerunc, uc Poefm Hebraeorum ca- Ci) Ut Hof. VT: I , 2. (2) Uc pr. XXXIH: 13. (3) Ut lef. XXXt: 4. (4) Ut Pf, XIX; 8-10. C 77 5 caiumriiarentUf. Contra vero, paraHelisinus fern- per vim addit baud cxigiiam, en facpe ad res iimplificandas valcc quani plurimum. Sacra poe- hiata^ quod recte obfervavk Lowchiis (i^, nci faepe ex hoc fonre eximiam eleganciam , duice- dinem ec nicorem diicunt ; ica in niukis eidem fuam debcn'c fublimitacem ec pondus: crebrae fibique inilantes fcntentiae^ vel maxime conci- fam , gravem ec incitacam faeiunc orationem; ncrvis earn quibusdam incendic ipdi brevicas concractamque in aredsfimum fpacium acriiis concorquet, Caecenim^ in tota hac carminum condnicdo- ne neminem fagere potesc, quae in ea doniiiia- 6ur, mufices et caucus vis. Dcducicur enini baud difiieuker ex ufu, quern apud Hebracos acque arque alios populos antiquos obtinuisfe con- llac, facros hj^mnos akernis choris invicem can- tandi. Cuius rei et faepius d ferca fie mcncio(a), ec exempla exllanc baud dubia in hymnis nort- nullis, qui Pfalmorum libro- condnencur (3). Ica e. g. Pf. XXiV. hac racione in choros dis- tribui ; posfe , ex ipla poemacis conc:?nipladone pro- (0 Prael. IV. (2) Uti Neh. XII: 31 , 38, 40. E^r. 111: n. (3) Pr. XXiV. LXVIIf. CXXXV. Conf. Lou- thus, Prael. XiX init. Blair, 1. 1. jcm. II!. paj. 16^. c 78 :) probnbile He. Hoc exempio eo lubentius utor, quo maiorera firaul prodic fublimitatem et tarn argumenti , quam dictionis vim ec fplendorem, Celebrac enim poeca follennem pompam et po- puli frequentiani , qua fancra lehovae Area in monteni Sionem, publici cultus fedeni^ transfe- rebacun Carminis exordium , a tota can corn m curba cantatum, contineturuniverfa Jaudum divinarum celebratione. lehovae est teltui et (Imdiluid ea continet ^ Orbis terrarum et qui habitant in eo, Jlle enim est , qui eamfundavit iit fupra maria eriiineret. Qiii earn jlabilivit ut fe ( ferret fuper fiumina, Deinde, area magis magisquc ad montem fa- crum appropinquatite , quaeric prior chorus: Qtiis confcendat montem lehovae? Quis , inqiiam , fubjlstat in fede eitts fancta P .Refpondec alter chorus: Man! bus in fans et arJmo pur us ; Qiii wentem non effert ad var.a idola} Nee iurat fraudiilenicr, Jlle a lehova obtinebit beneficia ^ Jlc benignitatem a Deo fibi propitio* WIox ipfe, Ut videtur, Davides , populum in monte congregacum adfpiciens, Haec est, in- quit, Haec C 79 ) Haec est ilia gens ipfiim co lent hint, Te venerari cupientiiim , o Deus lacohitarum ! Poscquam area ad ipfa^ Sionis portas advene- tat, tota cantancium cohors, cum fimplici et incomparabili diccionis fublimicate, ipfas has portas hortatur, ut altius fe efFeranc lehovae, ad palacium fuum redituro. Attollits , portae I capita i^astra* Attollite VGS , fores antiquisflmae i Nam advent at Rex gloriofus, Rogat prior chorus; Quis est Rex ilk gloriofus? Rerpo;ider alcer: lehova est fortisftmus ac heros invictm, lehova heros invictus in bello, Deinde oranes cantores iterum exclamant: Attollite , portae ! capita vestra, Attollite vos , fores antiquisfimae ! Nam adventat Rex gloriofus. Turn prior chorus repetic: Quis est Rex tile gloriofus ? Re^fpondec denuo alter: lehova bellator est Rex ille gloriofus. Dt C ^^. ) Be Pocfeos Hcbrdicae hidoh et vi propria j^ quae unlverfa cUctione , fenjihus , affcctlbiis cogitandlque rations cermtun Pervenimus nunc ad amoenisfinuim ipfius PoeTcos campiim , in quo inceriorem illiiis indo- lem propius adfpicere nobis iicebit. In hoc ve- ro argnmenro, a mulcis accurate expoOco, ita fumus verdituri, lit res tantum praecipuas, ex- tremis quad digitis attingamus , propodtis obfcr-- vationibus nonnuUis , e qaibus facillime perci- piantur diverficatis notae, quae Hebraicae Po^-i fees propria m conditiiunn indole m. Rudior et minus culta dicendi ratio , atdacia et tumor. Quod facile praeternricti potuisfet , fi tantum-* tnodo PoeTeos Hebraicae praeconia agere inili* tuerem , in comparatione inllicuenda non esc negligendum, fcilicec rudior ilia et incukior di- cendi ratio , quae ex indomita Orientalium phan- tafia et minus culto ingenio fporite fluxic. Cei'^ nitur haec incukior Poefeos Hebraicae ratio ni- mio quodam tumore, diccionibus infolentioribus imaginibusque audacioribus, adco ur turgidi quid fonet interdum Hebraeorum Poefls. Quoi tamen non eo valet, uc agrestis ct barbara ilia ficdicenda; fed hoc tantum volumus, deliderari in C 81 J in ea cnltam illam ratiotiem, quae ingenium ar- guit pulcri venustique fenfu totum inibucum, atque ad artis praecepta esc accommodaca ; qua praeclara dore nierico gloriatur omnibusque CqCq coinmendac Graecorum Poefis. Sed vero in- cultior ilia ratio quae {irnpliciorem prodic He- braeorum conditionem , habet plerumque mirani quandam efficacicacem^ Tumoris exemplum Elihuus praebec, qui lo- bum reprehenfurus 5 ita exorditur, fe fuosque fermones pracdicans (i): y^u^i , quaefo , o lobe ! meos fermones , Omniaque mea verba auribus accipe* Ecce vero iam aperio mcum o$ ! lam lingua mea in palato loquitur! Animi met prohitatem fapient mea dicta aeque ac fcien-* tiam j Labia mea illud eloquent ur ^ quod vitio carets Me quoque fecit fpiritus divinus: Et ajflatum omnipotentis vitam mihi dedit, Qiio^fi potes ^ refuta me; jiciem ft rue cotitra me , fiste te firmitef, (u) Eadem fere radone incipic auccor Pfalmi XLIX. Audite hoc , homines qualescunque ! Attendite^ quotquot hoc vivitis aevof Pie- (i) lob. XXXIH: 1 -5, (2) In h^c exemplo , ut et in caeteris plurimis » fecutus fum verfionem cl, I. H. Pareau. F C 8a ) Pleheii ittxta et nohiles / Divites aeque ac pauperes ! Os meu?n loquetur inpgnem fapientiam , Meumque pectin eximiam intelligcntiam exprotHeti lam aurem ir.clino ad carmen fentcntiofum , Aenigma expofiturus ^ dum cithara car am, Utuntur faepe Vates Hebfaei dicdone minus exquifita et comparationibus a vera pnlcri ec decori fenfu alienis, quae vero^ prouti Momc- ro facile conceduntur, 6b temporis rationem, ica etiam illorum fimpliciori condiciorii Tunc tri- buendae. Sic in lobi poemate, Zopharus pin* git improbum infelicisfimum , ufus imagine, a ciborum decociione in corporis humani visceri* bus defumta. lob. XX: 12-1^. Cum ori eius blaridita fuerit iniquitas f Cum earn fua fub lingua occultaverit ; Cum ei indulferit neque miferit earn , Sed earn retinuerit in palato, Iste ei cibus in visceribus pervertittir ^ Firus aspidum fit in eius intestinis. Opes deglutiit , fed evomit easdem : lllas ex eius ventre Numen expellit* Ex eadem incultiore cogitandi ratione ducen- dae funt imagines infolentiores et liberiores, quae rem nimis augent, vel eo proponunt mo- do , ut fponce aniraadvercas indomicam phantadae vim ( S3 ) vim et fenfuum externorum efficaciam* Sic pas- fim occufric imago, nobis non admodum ex- quifita, a mulieribuS meretricibus defumca, ad fjgnificandam turpem Ij^raelitarum ab iinius Dei cuku defectionem ec deccstandam idololatriae Jabem (^i). ConveniiinE autem eiusmodi dicdo- nes Ofiencalium moribus , qui in renmi magni- tudine et fplendore excerno praecipuam piilcri- tudinem pofitam esfe exiscimabanc, et fenlibus externis vebementiiis moci, in defcribcnda exter- na rerum forma, plus fibi licere pucabant. In- de explicandiim, quod Hebraei in praedicandis foeminarum laudibus, corporis magis quam ani- nii rationem habebant. Canticum Salomonis refert ubivis illam fenfaum externorum vim , atque in defcribenda corporis pulcricudine luxa- ricm prodit Orientalem. Quae in eo exflant foe- minae defcriptiones , fpectanc fere omnes pul- crura externum , in quo celebrando magna de- prehenditur licentia, quae nobis vix placeat- Sic nafus comparatur cum tiirri celfisfima, irt monce Libano erecta (2). Colli forma, pro- cericas et ornatus comparantur cum armentario, in quo fufpenfi erant heroura clypei (3). Ve- (O Exempla fint Ezechielis Capita XVI et XXIII , ad quae conf. Michaelis in nota 130, ad Lowthi Prael. XXXF. CO Cap. VII: 4. C.q) Cap. IV: 4. F ft C §4 ) Vernmtamen animadverti hoc Joco mcretur, PoeTiii Ilcbraicam, licet diccione compta, ex- quifica ec- ad pulcri fenfLiiTi excuka, proci^l du- bio cedat Graecis carminibus, ex hac eciani parre longe praedare caetcrorum Oriental ium Poe(i , ipfamque Arabicam Jonga post fe inter- valio relinquere. Arabum Poelis jinaginibus ar- gute quaelicis, iniplcxisque figuraruni nexibus repleta , difficlia quaeque et impedi:a fcctarur, et ita adulterinis delectatur ornamentis, He- braca vero, in ipfa imaginum audacia, magis aequabilis est et nitida, neque oncratitr imagi- nibus frudiofe qnaeHtis. Haec igitur mediam tenet viam inter Arabum luxuriem et cukum Graecorum (i}. Imo vero, quis non videt Hebraeorum Poe- lin, per bane ipfa ra minus cultam rationem, mi- ram faepe habere efficaciam? Scilicet vates Hebraei uti folo^m fentcntiis et eomparationibus brevioribus matisque eoarctatis , atque adco magis inrenfis. j Graeci et recentiores folent pleruraque laborare in fimilitudine explicanda, atque adeo comparationes latius extendunt , per piura adiuncta diffundunt et culta quadam va- rietate distinguunt: qua in re neminem fugic ar- (i) Egregle hoc deiVonftravit S. F. I. Rau , in Orat. de Poefeos Hebr^ prne Arabum Poeji praeftantia. ( 85 ) artis efficacia et progresfus. Hebraei vero ma- gi's id curanc, uc fenfa fua, adhibita apra ec brevi comparatione, exprimanc, quam ut dictio- ncm per multorum epifodiorum ufum et varie- tatem exornent. PJeriimqiie fubfistunt in uno qiiodam fimilicudinis adiiincto notando; caetera fere ncgligunc. Sunt omnino copiofi in imagi- nibiis adhibcndis, fed copiam iJlam brevicate compenfant et fimplicitate. Hebraeorum phan- tafia, artem repudians, quaquaverfbm rapitur, ut imagines congerac; non aequabili daccu pro- cedit, fed fulminis inflar, veluc in transitu tan- git, ferit et celerrimis ictibus contorquet (O. Quanta autem fit huius brevi tatis et denfitaiis vis , haec docent exempla : lef. XVU: 12, 13, Pingicur Ichova defpi- cjens populos tumultuantes eorumque potenciaiii pro lubitu frangens : O tumultum popuforum fnu7torum ! Inflar tumultus marium tumult uantuvm fremitum nationum ! Inflar fr emit us aquarum mult arum confremunt, Sed illo incrcpmite procul fugient ; Et agerJur ut flipiila momimn vento correpta , Utque glum a rot at a turbine, Pf. (O Conf. Lowthns, Prael. XII. ad fin. Blair, tom. II1« pp-g. 167 ct 174, C 86 ) Vr. XVIIT: 2 , 3. Pingic Davides fiduciam fuam in Deo coilocatam, muicis ufus iniagi- nibus: Fa/de te amo , lehova ! meum robur ! lehova est mea rupes , mea arx , rneus^ liberator. Me us est Deus , mea petra , ad quam tutus refugio , Meus clypeus , cornu meum falutare , locus mens excel jus ! Pf. LXXXIII: 14-16. Implorat Poeta auxi- lium omnipocencis contra Israeiicarum hosces: Mi Deus ! Redde eos fimiks ftipulae , Paleae a vento disiectae, Vii ignis fylvas incendit , Vti flamma mantes facit ardere} Sic tua procella eos profequere , Tuoque titrbine eos pjocelle, Eximia ec brevisfimis coraparationibiis plena ^sc crocodiii defcripcio lob. XL ec XLL In qua defcripcione nefcio quid magis nos alliciac , univerfae tabulae copla ec ubertas , an verp fin- gularum partium denlicas. lea, e. c. ^d eius proflatum cfulget lumen ; Dum eius oculi rutilant injiar orientis aurorae% Ex faucibiis eius prodeunt faces , ScirJillae ignis erumpunt celerrime, — • JDurum ei cor , faxo pmillimum , JOurum , uti mola inferior, — . Ferrum ae film at ut ft r amen i Aes^ ut putridum lignum, II- C 87 ) Ilia vero fententiarum denfitas vix e verfione atis cognofcitur ; ea enim esc linguae Hebraicae in- oles, ut uno tantum vocabuloexprimatur, quod alia lingua non nifi pluribus enuntiari posfit. inc eciam accidere folec, quodequidem exper- s fum, ut qui in profa Ilebraeorum oratione aliquanidiu iam verfatus est, moxvaldefe impe- ditum fentiat, cum ad carmina tractanda acces- ferit, Recte igitur Lowchus (^i): „ Hebraei, „ inquic, fi univerfa fpectes, funtlargi, copio- „ fi, uberes; fi fingula, parci, reftricci pres- „ fique; variando, repetendo, fubinde adden-* ,, -do, amplificant: tota quidem res fufe inter- 5, dura tractatur, fed ireratis crebrisque ec per „ omnia brevibus et nervofis fencentiisi ica ut „ nee copia nee vis defic". Naturae ohfervatio in Hebraeorum Poeji, In legendis Hebraeorum carminibus continuo animadvertimus in tegram naturae rationem, quae fpectatur in eximia rerum naturalium defcriptio- ne, et comparationum , ab iis defumtarum, ufii frequenti. Hebraei fenfibus valebant externis, in iisque negotiis obfervandis, quae hos fenfus afficiunc , quam maxime eranc occupad. Vutes igi^ (0 Prael. XXYII. C 88 ) Igitnr Hebraei funt naturae pictores , cuius pul- critudinem , varictatem ec iiiagnincentiam , et ipfi toto percipiebanc anirao, ec carnunibus, ad himc fenfum plane conformatis, aliis fpectan- dam praebebant. Ex hoc fonte continue hau- riunt ex eaque petunr oracionis argumentum ec lumina. Mofes, in poemate eximio, quod, morti proximus, in folemni conv^ntu, popula- ribus tradidic, lehovam celebrat , Deum Israeli- tarum tutelarem, qui fingulari eos benevolencia fuerat compiexus, quem igitur toto animo ve- nerari eos quam maxime decebat. Deut. XXXII: Sic autem recenfet benificia, quae largitus fue-* rat lehova genti Israeliticae ; Cinoifit earn curamque eius ges/it : Ctistodivit earn , uti ocuU fui pupillam, Vti aquila fervet pro fuo nido , Suis pullis molliter incubat ^ Suas alas expandit , eos capU , Eos gestat fuis pennis tectos. Sic fohis earn duxit hkova, — * Vexit earn per alta teliui\s , Vt vesper etur agri proventibus ; Ac de pftra mel ei praehuit fugendum , Oleumque de durisjimo filiee, Cremorem bqum et ovium lac y Cum adipe agnorum arietumque ^ Cum pastis Bafane et hircis ; Si am Iq tie cum eximio trilico , Et fuccum dedit uvarum , viniim quod bibe^^e^. Ex C 8? ) Ex Ipfis naturae fpectaculis petita est compa- racio, qua lobus amicos fuos impios, qui pe- iiitus ipfum deftituunt, ac vol leve commifera- tionis officium ipfi denegant, confert cum perfi- dis torrentibus , qui hiemis tempore, per gelu ec nives cohibencur ne effluant , atque adeo aquae abundantis fpem facere videncur catervis ; fed mox per calorem disfoluti, citius evanescunt falluntque conceptam viatorum fJ3em. lob. VI: 35-20. Sed in univerfo hoc poemate tantam admiramur rerum naruralium fcientiam , quanta in quemlibet Poecam vix cadere posfe viderur, nifi iimul (It diligent naturae obfervator. Cap. VIII; ir-13. ^^^ depingit fortuiiae vicisfitudi- nes, docens improbuiii feraper felicem esfe non posfe: En efert fe papyrus fine uHgine ; Crefcit lotus fine aqua, Viret adhuc , non decerpitur ; Et tamen ante reliquam herbam arefcit. Similis est ratio cuiusvis^ qui Dei est immemor ^ Et exfpectatio impii intereat oportet. Cap. XIV; 7 - 10. Juget Poeta fortem homi- Bis, ut cui defit fpes ex mort§ in banc vitam redeundi et denuo iuvenefcendi: idque proponic • lib palmae imagine. Enimvero atbari ea fup&rest fpes ^ Vt , quamvis abfcisfa fit , derato gcrminet ; Ac C 90 ) Ae furculos non latigtientes prodttcat, Quamvis eius j'adix veteraverit in terra ^ Ac tjuncus in humo mortuus videattir ; . Tamen ex aquarum robqre hacc rcpullulabit ^ Ramosque aget injlar recens plant at ae* At morifiir homo ; ac manet projlratm : Exfpirat aliquis ; mc rurfus apparet (i). Inprimis vcro Cap. XXXVIIl-^XLI. ex. hibecur quafi tabula magnificencisfima, in qua ipfe Deus, ab auctore loquens inductus, varia naturae prodigia, uc Ame niaiestacis fpeci- mina , omni arte humana fiiperiora , depinxic (2). Unam alteramque huius tabulae imaginem pro- ponere liceat, uti eas delineavic Poeta. Cap. XXXIX: 13 fqq. haec h^betur flruthionis de- fer iptio : An alts fe jlruthio eftrat in altum f JSiim penr.is , uti ardea et accipiter ? Num terrae committit fua ova? Eaque fovet in arena? Non curat quod viator ea conculcabit , Quod f era agrestis ea comminuct, Ditram fe gcrit in fiios puUos , alienis asftitntis ; Se fruslra laborare parum fvllicita, ^ Deus (1) Conf. cl. I. H. Pareau, Commentatio lobaea pag. 144 fqq. (2) Conf. cl. I. H, V. d. Palm, Redev,en yerhand, pag. 5?4- Jip. C 91 ) Jieus enint illam fapientia penitus deftiiuit , Eiqiie nihil impertiit prudentiae. At quo tempore ad qurrendum propelli fe videt % Ridet equum eiusque fesforem. Huic nativae flruthionis imagini altera fuc- cedic equi , adeo ad vivum expresfa , uc animo- Hsdnium animal, apud Arabes inprimis nobilis- liiiium , nobis ance oculos conftitutum videre videamur i Tune equum induis hellica virtute? Armasve eius cervicem ferocia? Tune eum agilem reddis , inflar locustae „ Dum fono fui ronchi formidabilis est? Terr am ungula cavat exfultami Bum flrenuis it obviam telis* Ridet timorem , non terretur ; Non retrocedit ad enjis adfpectum. Adverfus eum pharetra flridat , Flamma hastae atque enfis, Tretnem ac fremens citisfime proruit , Et flare loco fiefcit , dmn tuba clangit. Tubae fonanti laetus adhinnit ; Pugnam olfacit eminus ; Ducum fuinas ac militum clamores, Vulturis deinde imaginem ita exhibet Poeta , lit volucris ferocia et rapacitas quam luculen- tisfime nobis proponatur; Num te mandante fublime fe efcrt vultur ? Et C pa J Et althfime nidutn fuum pom's? In fcopulo elegit et pernoctat , In acumine fcopuli ac riiph inaccesfae, Inde efcam pervestjgat ; E longinquo eius oculi profpiciunt, Eius pulH fanguinem potant • Vbicur.qm cadavera funt , ibi adest. In carminibus quo que Davidicis tarn frequen- tes exflanc rerum nacuralium defcriptioncs, uc continuo pastprem cogitemiis, cqi usfiduo natu- rae adfpeccu frui licec (0* ^^^« LXV: >o fqq, ceJcbrat Poeca Dei bcnigaicatcm in larga pluvia confpicuani : Cur ait i regionem eamque riga%ti\ Foecundasti earn nbunde, Rirus coeltstis aqua est repletus, .Pa. asti hominibus frumentum , Cum t err am it a paravcras, ErigastI eiui fulcos ; Pluviiim in eius liras mifutiy Imbribus earn iaundasti'; Fortunasii eius germina. Quantum vero pluviae tarn largiter concesfae inesfec beneficitim , incalidioribusinprimis regio- ni- O) Conf. cl. T. H. V. d. Palm Redev, en Vcrhan* dtl. pag. 1 6 fqq. C P3 ) nibus magni aestimarum , ostendit nobis Poeca, ita depingens vim illius falutarem : Ona^ti antiitm tuo favove foecundum ^ Tiiacqiie ovbitae iibettntcr.i deJtiUarunt^ DejHllarimt in pafcua ncferti Conjerunt fe colics hildriter, Non niirum igirur, totam naturam, quae re- ftanratis iam viribus refpirat , maximiini , qno afFecta esc, gaudium, palara declarare ; eceniiu Prat a induta funt pecors ^ Vallesque tritico opertac» Laetavitur omnia ; imo iubilant, Elegandsfima fane est naturae imago, quae habetur Pf. CIV. Adniiratur vatcs laeta na- turae rpectacula, in qnibus obfervanJIs ec cole- brandis tocus est occupatus, et quae copiam ei praebent laudandi Providentiam omnium rerum confervatricem. Veluti in loco excel fo obfer- vatorconftitutus , totam telluris fuperficiem, im- menfamque, quae in ea habetur, rerum creata- rum varietatem mirabundus adfpicit , oculo oberrante per monces et valles, fontcs et arbo- res, ilupenda Dei opificia, totidemquc onima- lium domicilii, quae larga his aiimcnta prae- bent tutumque refugium; Demifisti fontes in valles ; Qin inter tnontes promanant ; Vt C P4 D Ut bihant ferae agrestes , Ut jttim restinguant onagri,' Habitant iuxta illos aves aereae i Et inter frondes cant urn emittimtm Jrrigas montes e tuts conclavibiis : Opibus a te paratis campi fatiirantur. Germinare facts gramen animalibus ; Et herbam , quam homo colit pro lubitu % Panem , quern e terra producas , yic vinum , quod cor mortalium recreet ; Unguentumque qiio vultus fplendidos reddas ; Panem , inquam , qui cor mortalium fustenteh lam faturantur arbor es lehovae; Cedri Lybaniticae , quas plantavit, Ibi aedificant pasferculi , Et ardea , cuius domus est abies ; Dum ntontes excelfi ibicibus patent ; Dum rupes muribus montanis praebent refugiurk* Mox coelum intuitus, o Tuy inquit: Tu , qui liinam ad flata tempora confiituisti , Solemque , ut curet fuum occafum, Lucem excipiunc tenebrae. Caetera quiefcunt ^nimalia, at non quiefcunt ferae fylvestres, tem- pore fibi ad praedam petendam opporcuno. Li- bere iam cibum quaerunt, fed fole revertente, in fua fe recipiunt Justra. Turn vero homo progreditur repetitque intermisfos labores: Tu. C 95 ) tu tenehras inducis et incidit nox: Hac prodeunt omnes ferae fylvestres^ Hac rujtunt ad praedam leones, Et ad cibum fuiim a Deo petendtim^ Si oritur fol , mox fe reciplunt , In fuisque reciibant lustris. Tunc homo egredltur ad fuiim 6pm Et ad fuam agriculturam , donee yespera vent at. In alJatis exemplis nemo lion fcncir, ni fal- ior, quanta fit naturae vis in Hebrnica Poeli. Totius naturae facies dbverfari videtur vatum Hebraeorum mentibus. Hinc magna imaginunl , fimilitudinum 5 comparationum copia,, oratia florida et vivida , dictionisque quaedam iuxuriejs. Hac igitur raiione Hebraica Poefis distinguitur a Graeca , in qua, liti mox videbimus , magis interioris naturae ratio habetur. Scilicet He- braei non philofophos agebmt, fed fenfibus movebantur; non cogitabant in Poell, fed fen- tiebant; non inquirebant in rer.um caufas, ut oo rum, quae fiunt, racionem reikierent, fed mun- di adfpectabilis pulcrixudinem et varietatemacrio- ribus fenfibus percipiebant (i3« ,^/- CO Conf. cl. Muntinlihe, Hist. land. torn. IT. pag* 146 fqq. et in Introitu in Pf. pag. LX, Lowthiis^ Prael. Vf. Herder, 1. 1. torn. I pag. 104 fqq. Blair, torn. III. pag. i6p fqq. S, F. I. Rau, in Orjit. de poB' ( 96 ) Affectum yehementioves in Hebraeorum Poeju Obfervavimiis fnpra, fervidum fuisfe Hebraeis Jngenium , affectibusqiie vehementioribus maxi- iiie accommodacum* Hunc ingenii fervoreni af- fectiiumqiie veheinendaiil quani maxime refert: illorum Poefis: qiiam adeo medto dixeris afFec- tuum vehementiorum fermonem. Ubivis con- fpiciia esn animi gravisfime incitati percurbacio* 'ttMq ec fnror, qualis Orienralibus demum com- petit. Nulli non animi motus libere erumpunc, ec ica a vatibus pinguntur, ut ipfi fentiamus af- fectuum, quibus illi ducebantur, vehementiam et ardorem. Non id agere videntiir, ut nos de- lectent, vel ferenitatem et tranquillitatem ani- mo infundant, fed ut moveant, ut Tecum abri- j,iant ^ ut exfultantem nobis incucianc laetitiam , vel efFrenatum horrorem. Tocum perfpicimus Poetarum animum, neque in iis agnofciraus in* geniofos imitatores, qui alienam fibi fumunc perfonam ; ^q6. ipfos videmus gaudio efFerri vel odio ardere, ipfos audimus audacius iubilare, fufpiria altiora ducere , inauditas lugentis animi querimonias fundere, Poefis Hebraica, ut recce ani- poSticae facuttatis excellentia in fcriptore lohi t Home- ro et Osjiano , pag, 82, ( 'J7 J nnimadvertit Herderus, non ostendit, fed fpi- rac , fed vivit. Ex infinica fere exemplorum co^ pia, haec tantum pauca afferam. Exod. XV. egregium habetur carmen epini- dum , post transitum per mare rubrum ^ a Mofe confeccum , acque in exfukancis iaetidae fignum a popularibus cantatum (i). Poecae animus, grata reram felicicer gescarum cogicatione abrcp- tus ec fervidius incalesceus, uitro fe in has Dei laudes effundit: CantabQ leho vae , qwa magnifice fefe extulit , Eqiium equitemque iu mare deiecit. — . Pharaonis currus copiasque in mare dekclt , Et in maii rubro demsrji funt electi eius ducei>, Operuerunt eos abysfi; Descenderunt in profunda , ftcut lapis, — Quis tui fimilis iraer Deos , lehova ! Qjiis tui fimilis verendm fan-^titatc? Terribilti laudur.i , facicKs mirabilia ! Extsndisti dextram ; abforbet eos tellm, Sed tota legatur praeftantisflma haecce Oda, ut gcnuiniim animi common impecum arqne ermnpends laeddae, admiradonis ec venerado- nis veram ac naturalem vocem agnoscamus. In afFecdbus vehemendoribus exprimendis ira cx- 0) Conf. cl. T. Cknsfe, Redevoenng over Mofes ah Dtchter , pag. 30 fq. Cl. Muntinghe, Hisr. laud. torn. II. pag, 150 fq. Lowthus, prael. XXVII. G C 98 ) excellic lobneidis aiictor, iit cum nullo alio Poeta videatur comparandus. Quain veras, quam tragicas audimus querelas , ex ardenti animo proriimpentes , in fubliini carmine elegia- co, quo lobus diem fuum natalem exfecratur! Gap. IIL Percat dies quo natm furn f Et nox ^ quae dixit: conceptus ^st liias. Hie ipfe dies vertatiir in caliginem I Ne Deus earn contcwpletiir ex alio /* Neve' lumen ci defuper afulgeat ! Findicent eum fihi caligo ac tenebrae ferales! Incuhet ei denfa nubcs I Diem ilium auferat fol occidens ; Ne dlelus anni adiungatur ; Numerum mefifium ne comitetur* Ecce istam noctem ! Fiat ut flerilis filex ! Ea venicnte fugiant cantiktiae ! Tot enim tantisque calamitatibus obnitum fe fentic lobus, u£ nihil ipfi morce opcabilius vi- deatur : Cur lux data est aerumnofi^? y'c vita acerhe moerentibus ? Qui ad tumuli confpectmn laetarentur • Qui gauderent eum invenirent fepulcrum, — . ' Mihi ad inflar cibi obveniunt fufpiria ; Eiulatus uti aqua , quae mihi infiaiditur, Quidquid maxime horrescebam y id mihi aecidit ^ Et quod mihi formidolofisfmum erat , illud irgruit in me y NuU C 99 ) Nulla fectiritns ; tranquHUtai vulla ; Nulla, mihi qniei est ; vehementer cxagitor t Quam acriter infiirgic indignatio, qnantiis conciratur horror, quum Eliphafus provocar nd vifionem noccurnani, qua prober, icelcstis ac vilibus terrae incolis fpcrandam non esfe irniDu- nitacem a poenis commericis. Cap. IV: ia-i7. jid me certe fermo fiirtun delatus est; ^ ^urisque mea levem cius ftifurriim excepit. Cum metis agitatur per vifiones nocturnas^ Cum airitis fopor obruit homines^ Turn payor mc invnfit ac tremor , Q^ld totos meos artiis perterrefecit, Spirinis enim ante cculos meos vagahatur i Dum pill corporis met perhorrescebant* Conflitit ; fed formain non agnovL Species quaedam coram cculis erat, Conticiii mox , ac vocem atidivi : An mortalis alfolvatur a Deo ? Nnm homo a Creatore fuo dimittatur ut infons ? Eximie auctor Pfalmi XLIL expresfit flagran- tern animi dolorem cum ^q^q a publico Dei cul- tu rcniotum hostiumque fuorum convicils exa- gitacum videret: Uti cerva anhelat ad torrentes aquartim , Jta mea mens anhelat , o Deus ! ad te, Sitit mea mens Detim , Niimen quod vivit, Quando redibo , vj jistar praefens coram Deo ? G 2 La- C I bo 5 Lacryma men miU cibo est, die noctuquc. fi) Cum perpetuo mihi dicattir : ubi est tuus Dens ? Nec miiiofem animi affectum lefaias prodic,^ cum hostibus poenas minicatur horrendas, quas ab iJlis fumturus fie lehova. Cap. XIIL Einlatel Nam propinquat dies lehovae; Ad'neniet , ut ab omnipotente va$titas ! Idcircp omnes mamis folventur ^ Et omne cor hominis liquescet , Et conjiernati angtistiis , et cruciatibus corrcfti • Inflar parturientis dolebunti Alter atteriim attoniti refpiciciit ^ Itiftar flammarum vultu ardente. Ecce dies lehovae advenit , Atrocitas et excandescentia et aeflus irae, Ut redigat terram in defolationetn , Et pcccatores eius ex ea exfcindat, Haec ^utem affectuiim concitatio cam propria" estHcbraJcae Poefi, ut nusquam fere fruscra earn quaefiveris. Quidquid animum afficere Tolet, vehenientius commovebac Hebraeos, in iisque audaciores excitabat impulfus. Pathetica esc oracio fpiratque ubivis animi , metu vel amore , odio vel gaudio, indignatione vel admirationc continuo incalescentis , fervorem et perturba- tionem. Fis (i) Conf. cl. I. H, V. d. Palm , Redcv,en Ferhand* pag. 32-35. ( loi ) "Vh religiovM , gravitas , castitas , Veritas , in Hebraeorum Poefi, Til Poefi Hebraiea rite aestimanda et cum Graeca coniparanda, imprimis notanda venic jllius cum religione coniunctio , qua maiorein fibi contraxic gravitatem , casdcacem , fublimita- tem. Referc enim Hebraiea Pocfis, cum gra- yiorem et feveriorern Orientalium indolem, turn eriam maxime religionis fenfum. Hoc fenfii imbuci vates Hebraeorum baud facile dilabeban- tur in lascivigm aut petulantiam , fed casti eva- debanc, nicidi, graves, fuamque linceritatem raorumque integritatem , carminibus fuis com* mendabanr. Est igitur borum Poefis aliena a Graecorurn hilaricate et levitate; fed feverior, parcfus ridens, fibi conflans. Volupcatlbus noii Indnlget, fed verecunda est et decora. Num* quam moribus nocet, nunquam in lasciviain abit; fed intemerata dignicate et finceritate, cuivis iniicit fui et virtutis veneratlonem. Au- dacius aliquando exfurgit in ampribus canendis ; numquam vero libidinibus laudandis aut cele- brandis infervit ; nihilque magis ab ipfa est alicr num, quam impudentia ilia et obfcoenitas , quae in Aristophanis , Ovidii, aliorumque carmini- bus tantopere nos ofFendit. Carman amatori- pm , quod Salonioni adfcribitur, quamvis minus po- lo: politiim ec ad fenfiinm radonem maxime accom- niodacum, n'liil tamen condnet, quod hominem oricntalem dedeceac aut leges pudori lacas in- fringat, ec Anacreonds cnrminibus Icngc csr ve- recundius. Solent quidcm Hebraei nude ecpro- prie loqui, ud fert morum limplicicas, Ted ni- hil cartninibus inimiscenc quod libidinofum fit ac mci'iro vituperetur. In linguis enim orien- talibus omnia line rubore niagis propriecnuntia- ri posfunc, et, cum occulta mulco vebcmentius adicere foleanc quam patenda, nullum hinc mo- ribus pericuiuni exisdc. Frequentes et elatae func, in Hcbraeorum carminibus, imagines a corporis humani partibils defumtae; veruin nul- la fere aliulio ad illas partes, quas pudor nomi- nari vetuit, nulla rerum obfcoenarum defcrip- tio, ni(i adiecca fimul vituperatione, acque earn in finem, uc eo magis illorum fastidiuni cree» tur (i^. Defuerunc etiam Hebraeis istiusmodi fabulae ec fictioncs,' quibus referca esc Graecorum Poe- iis. Habuerunc quidem ficdones fuas poe- ticas, quas vcl ipO invenerunc, vel aliunde acceperuntj nam Poeca, qui fingere ec creare ne* (i) Conf. cl. Muntinghe , Hist. laud. torn. II. p. 137. VI. p. 170.. et notae 124, 129 et 141. Mi* chaclis 5 ill noia 130. ad Lov/thi prael. XXXI. r C 103 ) nefciat, honorifico veri Poetae nomine neqiia* quam est digniis. Omnibus omnino Poeds iu- re competic iingendi libenas ec vis crea- trix ; qiiidni igitur fictiones poecicas concedere- mus Hebraeis vatibus, qui maxima excellue- runc vi creatrice, orientalis ingenii praefertini propria? Exllanc revcra nonnullae eiusmodi fic- tiones, vel ex opinionibus popularibus enatae, vel ex ipfo Poccarum ingenio prolatae, et ori- enralem in modum ornatae. Sic aurora propo- nicur alis inftrucra, quibus per aera volans, flo- Jem praecedac (i). Venti finguncur a Deo eel- lis inclufi , e quibus illos pro lubitu educat(2). Recondici finguntur nivis ac grandinis thefauri, qui , Deo iubcnte , aperiantur (3). Hue eciam referenda videtur fictio curiae coelestis, e qua pendeant res morcalium lob. I ec II (4). Haec vero ingenii commenta nequaquam eo- dem loco esfe ponenda, quo Graecorum plera- que, quisque animadvertec, qui ingenue ilia cum Graecorum fictionibus comparaveric. Ni- hil (0 Pf. CXXXIX: p. (2) ler. X: 13. Cap. LI; id. (3) lob. XXVIII: 22 et 23. (4) Conf. Michaeiis in Epi metro ad Lowtlii prael, IX , qui tamen in admittendis eiusmodi fictionibus paalo iiberalior videtur. CI. Pareau , in Dlfp, de Myihica S, Script or tm inWpretatione. P. i. C. II. § 4. C i<^4 ) hi] in iJlis rcpericur, quod cum praeflancia rcli- gionis Hebraeis concesfae quodamraodo pugnec aut fummi Nuininis maiestaci Ik advcrfum. Prae- terea, in iilis adbibendis longe parciores et pm- dentiores funt liebraei , ac prorfus disfi miles -Graecis Poetis, quarumciinque fabularum in^ venroribus, quos iili caererocuin fiiperanc vi creatrice acque phantafiae audacia. In Graeco- nini niythoJogia poetica frequences funt et con- fuetum ordinem plane excedentes Deorum ho- miiuimv^ raetamorphofes, ita ut homines apud Homerum in porcos nuuencur. In lohi libro fi- militer habetur Dei, e tonicru Joquentisj in- duccio; fed unus tantuni Deus apparet, eaque radone , qua nihil unquam gravius , excellentjus ipfiusque ISnminis niaiestate dignius cogicari queat. Alluditur quoque ad Inferorum regio- nem ; fed nulla fit mentio Cerberi, Charontis, iudiotim infernorum, Furiarum, aliorumque commentorum, quae Graecorum Poetariim in- genio debenture Imo quo accuratius huiusmo- di comparatio inflituatur , eo magis elucebit He- braicae Poefeos dignitas, Veritas etdivina, quam e religione contraxic, praeilantia (^i). Scilicet Hebraei caruerunt quidem , at non in- (i) Conf. cL Parean, Difp. laud. P. I. C. UU § X. Lowthus , PraeJ: XII. indi^^uerunt istiusmodi commentis. Vates enim facri ad religionem refnlerunc Poefin , ec tarn i^rcro utrainque vinciilo copuIariinE , ut huius <;oniunctionis vis per univerflim Poefin fit diffu- fa. ^ Spirant fingula illoriim carmina praeftantis- fimae religionis efficacitatem , cui cebbrandae, inde a fiiis natalibus, dicaca fuerat Ilebracorum Poofis, Carminiim argiiinenta pleraque pecita funt a rebus divinis ec fanctisfinia Dei nocione, qua bead erant Hebraei. Maxima horum car- iiiinum pars oraculis continetur, a vatibus, rQ- ligionis vindicibus, editis, quibus nihil aequi- parandum Graecl unqiiam protulerunt. Nihil certe ex celeberrimis Graeciae oraculis ad iios pervcnic , quod peculiar! mentionedignum auc cum Hebraicis vaticiniis comparanduin fit; quamvis PotiTeos Graecae reliquiae fine multo ditlores ct maxima fuerit in Graecos oraculoruni vis(^i}. Nee tantum argumenta, fed tota etiani Hebrai- cae Poefeos forma ad religionem et pietatem esc conformata. PoeTeos ope continuum veluci com- merciura fuscineri videtur Deum inter ec horai- lies. Unius fummi Numinis cultus et pia vene- ratio est quafi centrum, quo tendat univerfa Poefis. Numen illud continenter refpiciunt vates , uc (i) Conf. Lowthns, Prael. XXT. Eichhorn, In- trod, in F» F, libros, verf, belg. torn. I. p. 8. ( lo6 ) ut regem totius telluris fupremum, ciii omnes morcalcs pareant; qui in abditisfimis inferis ae- quo adfic atque in coelis alcisfimis; qui omnis inucationis expers, folio infideac, tninistrorum coelestjum choro cinctus; cuius oculi perfpici- ant quidquid Jigicur per coeli terraeque inimen- fam amplitudinem; ad cuius nucum fistantur res creatae iterumque evanescanc; cuius vcro ma- iesratem non asfeqiiacur humnna imbeciliicas I En, fubliniem Dei notionem et generofam re- verentiam, vamm animos penicus occupanceni ex iisque diffufanl ec fpirancem per omnia Poe- feos monunienta! Intimo hoc religionis fenfu inibucus est Mofes, cum popularibus valedictu- ms , ita eos adhorcatur ad gracum reccumque er-* ga lehovam animum. Deuc. XXXII: 3 fqq. Scilicet data voce canam nonien lehoyae, yos agt:oscite munificentiam Nttminis nostril Rtipes est ^ iht^grum est quod agit ! Sane, quae f^cit , aequa fiint omma! Deus fiJt:lis est ; ncquaquam est fallax ; Verax et rectus eit Hie ! — Nonne hie est tuus pater conditorque tuns ? Ills ^ qui ie f.eity teqite formavit? Ica lobus in vindiciis rcgiminis divini contra iudices iniquos, ipfli bruta acimantia testes ad- vocac, Deum qs^c^ qui omnia moderecur ac di- rigac. Cap. Xil: 7 fqq. Enim - 107 Enimvero confute ^ quaefo ^ hestim , haete doc shunt ^ Et avcs aereas, hae tibi indicahunt % Aut reptilia inter roga^ haoc te docehmt ; Plscesve man's , hi tibi narrabimt, Qttis ex omrJhus his non novit ^ Ipfum esfe hhuvam , per qmm talia fiant? In hnins enim fnanu est anima omnium quivivunt; Et fpiritus f.:^ulorum mortalitim. Post magnifleam naturae defcriptionem Pf. CIV. in banc divinae maiestatis ac benignkacis celebrationem cfFuiidic fe Poeca: Qiiajft magra funt , quae facis , o lehova I Ea omnia fapi enter fectsti ! Impleta est terra tiils divitiis! Cfinam iehovae , quamdiu vivam ; Pfallam meo Deo , quamdiu fupcrert, Gratus ei fit mens cantus / Ego que laeter de lehova ! Profecto , quisquis unquam incideric in prae- ilantisfiiTia Hebraeorum carmina, non potuic non fufpicere altos fenfus animi quad in coelumrap- ti, ec ad caufam terrenis maiorem iiQ^Q engen- tis; non potuit non admirabundus adfpicere ignem iJlum coclescem , quo arclen Poeraruni pectus, in Deo cogicando, defidcrando, fenti- endo, cui vero ceiebrando impar iplis videacur totius naturae concentus ! Haec est ilia divini- tas , qua carmina Hebraica communibus omni- um C io8 ) i|m fenfibus fe probant. Et fane, tanta est haec praellancia, e religione enata, uc nulla, ne ce- lebratisfima quideni Graecorum caitrpina , ullo niodo ad illani posfinc accedere (i), Summa , cum pari fimpHcitate coniuncta , fuhlimitas in Hebraeorum PoeJI. Ex omnibus iis, quae haetenns iam notavi- rnus, facile efficicur ea Hebraicae Poefeos pro- prieras, quae cernicur illius fublimicate. Qui enim \ acribus, fenfibus, vehemencibus affecci-. bus , fublimi Dei veneratione tarn erant in- fignes, hi etiam ad fubliinicacem maxime erant cornpofici. Et fane iidem Hebraei, qui in fcriptis historicis aequabiles, fedati ec tranquilli esfe folent , in dictione poecica tain aire fe efferunt, ad tantam procedunt fenfuum> conceptuum et alFecruum fublimitatem, quan- tani alibi frustra quaeliveris. Ad nutum Poeta- rum novns quad rerum orbis exlistere videtur, in quo animantur, fpirant, moventur omnia. Si' Ci) Conf. cl. I. H. Parean, in Orat. de ingenuo Poefeos Ihhraicae jiudio , pag. 39 fqq. S. F, I. Rail , in Orat. de Po'efeos Hebr, praeftantia ^ pag. 23 fqq. 41 fqq. C i^P ) Sive tenujbus et vulgaribus rnaiores tribiiailt formas, feu niaxime fublimia ad human! ingcnii menfuraiii extenlient.) Temper reram imagines clare et elate expriiiiurit; Temper feriunt, per- celluht , mehtemque iii rerum niagnarum cogi- tatione penicus defixam tenent. Nulla omnino., ne Graeca quldem PoeTis , unquam fuic asfecuca vim illam creatricem, indomitae phantaliae au- daciam, conceptuum excelfitatem , impulfionuai celeritatem ec vehementiam , dictionisque maicsta- tem, quibus, ut privis ec propriis dodbus, confpicua est Hebraea Poeiis. Nee tamen con- fjstit ilia fublimitas in orationis inani tumore vel artificiofo verborum ornatu; haec demum esc fumma Poefeos Hebraicae praeflantia, quod fiiblimitatem non adfequatur cum liniplicitads dis- pendio, fed contra maxime elatas notiones film- plicjsfimis enuntiet verbis. Quod ipfi vares oculis auribusve non exceperanc, fed mcr;ce tantum perfpexerant, tarn felicicer in ca'rminibus exprimunt, uc Temper cum naturae fimplicicatc et Tummi Numinis maiestate conveniencer pin- ganc. Haec vero fublimitas in lingulis vatibus non aeque esc magna, Ted in aliis minor, in aliis maior, in lobo, MoTe ec iQf^h maxima, pro argument! diverfitace ipTorumque Poecaruni ingenio diverTo ; Ted taitra univerTe , uc Hebraea Poe- no Poefis hac parte Graccae Jonge fit fupe- rior Ci). lobncidis auctor neminem habcc fibi fiiblimi- tate parem. Cap. XXV^ pingit Biidndjs regi- minis divini iiiflitiam , quam ne pracllantisiimi qiiidem Dei ministri , nedum morcales homines , iinquam efFugere posfinc : In etus domicilio eit impert'iim , /jiio inctitit terrorcm i Ac vindiciam exercet in excc/Jis , zibi habitat , locis. An tnimerin est fatellitum , quos hah2t? Et quern coelitum von agvrediatiir Eius irae niijiister P Old ergo mortalis apui Deum ahfohatur? Qui ut infons dimittauir wulierc rat us? En I ne ipfiqiiidem Lttnae , quamvis fpleyJi^ae , parcit , Nee ftellas , Ji contaminentur , tractat ut puras : Nedutn mortalem , qui vet-mis est , Nee fil.iifn Adami ^ qui iumhricus est (s}. Ad iianc rerum coelestium imaginem, quam propofuerac Bildadus, refpondec lobiis Cap. XXVI, de fuperis celerrime ad inferos rransi- ens , ec manes pingit ad aquas lethales , in reg- no Ci) Conf. Lowthus, Prael. XIII— XVII. CI. Pa- rean , in Orat. de Ingeruo Poefeos Hcbr, jiudio etc. pag. 32 fqq. S. F. I. Ran, in Orat. de Poeticae fa- cultatis excellentia etc. pag. po. Blair, toii). III, pag. 176. (2) Conf, cl. Pareau, in Comment, lob, pag. 236 fqq. C III ) 110 mortis ac tenebrarum habitantes , et ad ma* iescatis divlnae cogitacionem horrore correp* tos: En Verd ^ m^nes tremebundi fufpiciunt , Et ah irifimis aquis , qui habitant ad eas ! Mox iterum cclebrat flupendam Dei magnitu- dinem, qui terrain infra pbium (leliiferuiTi , fu- per nihilo furpenfam fustinet; cuius throniim in- concusfum, nubibus tectum, nemo mortalium nnquam adfpexerit; qui meritur coeli fpatia, circulo discriminat lucis ac tenebrarum regna, et cerapestatem pro lubitu cxcicat auc ferenat! Ilk est, cut nudi patent infer i ^ Neque habet Orcus tegumentum ! Polum fleUiferum ille fiiper inanl tenet extenfum ; Terramque fufpenfam fuper nihilo ! Denfis fuls nubilis illigatas vehit aquas y Neque harum mole disrumpitur nubes. Idem folii fui confpectum intercludit}, Dum fiiae nubis ei oppandit aulaeum : Ac terminiim circinavit in fuperficie aquarum , jid lucis usque tenebrarumque confinia* Coelorum palpitant columnae , Obflupescunt ad eius increpationem I Sua vi hue illuc commovet mare ! idem uno flatu coelos ferenat I Quam magnifica Dei regnantis et tonantis defcriptio! Definit autem in hac animi, divi- nae niaiestatis fenfu afTecci, exclaraatione : En! C 'i» J En ! Ilae funt extremae Eius operum lineae ! Et quam kvis est fufumis , quern procul audimus ? At ipftim Divinae Maicstatis tonitru , ^iiii coram fm^ tine at f Sed nihil fublimius cogitari potest, quam inagnificcndsfima Dei loquencis inductio , Cap. XXXVllI-XXXXI. Ipfum Numen in toiiicm adventac, ut finem imponac incaucis mortaliumde imperio divino disputarionibus > fuainque ma- iescacem In rebus humanis moderandis gravisfiino fermone defendac. Nee tamen ratidcinacur De- us, hominum more, fed flupenda naturae pro- digia contemplari iubet morcales ac filere* Ex amplisfima ilia tabula unum tantum locuili affe- ram ; Cap. XXXV'III: 7. 11. ubiinducitur Deus creator, oceanum ex Isnu cerrae, tamquam ma- tris parturientis , educens ec extremas eius oras nubibus, veluc infantem fafciis, involvens: Vhi eras cum primo mane una canerent coelites ? Cum iubildrent omnes Numinis filii? Cum mane foras festinaret ; Cum perrumperet prodiens ex utero terrae ; Cum illud niihilis , uti veste , involverem ; Denjisfima caligine , uti fafciis ; Cum illud mea lege cohibcrcm ; Opponeremque vectes et vulvas ; Cum dicerem : hue usque procedasj noil ulterias I Hie remittant elati tui lluctus! Pen ( H3 ) Perquam fublimis et magnifica est Dei in toni* tru apparends descripcio, quam Davides exhibec Pf. XVIIL Poeca, prosperis adverfariorum co- natibus in fummas redactus augustias, Dei libi faventis auxiliiim enixe implorac. Nee fru- llra ; Dens enim apparet , qui ipfum periciilo eripiar; apparet autem modo fua Maiestate di* gnisfimo, tonitru et fulminibus armatus; Haec enim anna (quod hoc loco inprimis attendendum viderur/ adverfariorum armis longe funt majora iisque plane oppofica; quibus igitur infh'uctus omnipotens irricum reddic vehementisfimum niortaliuni impetum. Elate , et fimul ad rerum indolem accommodate pinguntur tempescatis ortus, progresfus et effectus: Concusfa est et intremuit telfus ; Tremuerunt motitium fundanienta ; Contremuerunt^ue cum eius ira exarferat, Ascendehat fmnus e narihus eius ; Ihat ex faucihiis eius ignis edax ; Procedebant ab eo prunae ardentes* Coelos inclinahat ac descendebat : Dum fub eius pedibus erat denfa caligo* Vehtbatur Ckerubis et volabat y Et fuper venti a lis ferebatur. Tencbras ponebat fibi ut latibulum ; Circum fe ut tentoripjn fibi ; Caliginem aquae der-fae nubium, Saevit iam horribiliter tempestas, cum ad- H iunc- ( 114 ) iunctis omnibus^ quae ipfam foJent comitari, inprirnis in moncanis Palaeftinae regionibus# /i fulgore adventamis nubd difugiebant : Grando cadehat prunneque ignitae, htonabat in coelis lehova : jiltiipmm fragorem fuum edebat4 Emittehat fua tela ac disiiciebat ^ Qua^fabat fiilmina ac fropelh.bat citisfime. Hie autem est huius tempesrads effectus, ut tora tellus commoveacur, ce nudaappareancmon- tium ibndanienta : Turn parejacti fiint alvei aquarum , Rctacta fm-t orbis fundarnaita t Ab iricrepatione tua , o lehova ! Ab halltu fpiriiiis nariiim tuariim f Quam elaca haee omnia f Qiiam fublimis esc Poefis, Cjdae ira depingit Maiestatem Divinam ; quae tonitru nobis proponic ut vocem lehovae, fulgura nt illius fagictas ec tela , ventos ut fpiri- tiim narium illius! Faciliimum esfet negotium , niuira hie adiice- re fublimitatis exempla ; fed allata abunde de- nionflrant quod demonftrare inftituimus, et plii- rima in praecedencibus adducra, hue etiam pos- func referri. Non tamen non commemorare posfum unum exemplum, quod omnium inftar l)t, e eukisfimo Poetarum Hebraeorum -» lefaia, qui in dicrionis elegantia fententiarumque elatio- ne et maiestate, omnium merito princeps habe- tur. C ^'5 ) tur. Cap. XIV. continet carmen Israel itariim triumphale in obitum regis Babylonii, qui po~ pulorum fuerat terror; carmen incomporabiiis prorfus maiestatis, omnes fublimitatis partes im* pJcns. Superbo tyranno de fublimi fua maiesta- te ad imos inferos detrufo, gentes non tantum ketancur*, fed toca telliis triumphac, fed abieces et cedri Libani prae gaudio exfulcanc : Fregit lehova virgam impiorumi Sceptrum dominantium ! Qui cacdibat populos atrociter , Plaga nunquam remisfa : Qui irate dominahatur getitibus; Profligatur , riullo prohibente, Qjiiescif ^ tranquilla esi tot a tellus^ Erumpunt in cant urn ; Etiam abietes laetantur de ie, Cedri Libani : Ex quo iacuisti, non adfcendit ad nos vastator! Adveniente tyranno in regionem infernam , protinus alii princjpes ac reges defuncti de fe- dibiis fqis furgiinc eique obviam procedunt, no- vum hospitem falinaiuri et pristinai^i , qiiam in perpecuum amiferic, glpriam ei oj^iectaturi : Orcus propter te commoveiur fubtus , Vt venienii eat ohviam, Excitat tibi d>fiinctos , Omnes primores terrae ; Surgere facit de foliis fuis omnes reges gefitium. Hi omnes tc filutm^t atque fie alloqutmtur : H 2 T//. C n6 ) Tune etiam debilitattis es ut nos? Nostri Jtmilis factum es ? Demisfa est ad orcum fuperbia tua ? ' Strepitiis cithararum tuarum ? Siibter tc flcrmtur vermis i Tegiimentum tuum lumbricus! Qtiomodo decidisti de coelo , o Lucifer I Fill aurorae ! Deturbatus es in terram , Qui fubegisti gentes ! Sed totum carmen Jegatur, cuius vividis- iimi colores nulla verfione posfunt exprimi auc digne cxponi. Verllbus Latinis illud adumbra- vit Lowthus ^i), qui ec alibi hoc modo eius virtutes laudat. „ Quae imagines, quam variac, 5, quam dcnfae, quam fublimes, quanta vi, qui- ,, bus verbis, figuris, fententis elacae, in unum ^5 locum coacervantur! ludaeos, cedros Libani, 5, defuncrorum regum umbras , regem Babylo- ,5 nium , eosque qui in cadaver eius ineidunc, „ ipfum postremo lehovam , loquenees audimus, 5, ec partes fuas pene quafi in dramate agentes „ intuemur. Crebrae func perfonae, nee tamen „ confufae; jiudaces, nee tamen durae: vigec 5, per totum fpiritus liber, excelfus vereque di- „ vinus; neque deesc quidquam ad fummam hu- „ iusce odae fublimicatem abfoiuta pulcritudine ,, cumulandam : cui , uc plane dicam quod fen- „ tio, f C ^^7 : 5, do, nihil habet Graeca auc Romana Poefis fi- „ mile auc fecundum" (i). § II. Propria Graecae Poefeos ratio. De carmlnum Craecorum artificio Poctico, In ITebraeornm carminibus obfervavimus fupra fimpliciorem quendam et rudiorem habicum , qualem ab hiimani generis infancia exfpectare nos oporter. Omnia poematum genera Tecum in- vicem coniuncta et comniixca habebantur. Abe- rat accurata flngulartrrli parcium j?G-/5. Homines coniunctim fakando iaiicabancur quod hymnis canerent. Accesfic Poeca five actor, qui ipfum Deum heroemve dicendo vel agendo rcferrer. Deinceps plures accesferunc actores, fuas finguli panes agentes , qui Dei heroisve historiam repraefentarent. Sic factum ut minor chori quam actorum ratio haberetur, iliique fuccederent fere rerum gestarum imitatio et re- praefentatio (i). Haec fuic Poefeos Dramancae origo apud Graecos , opporcunitatem praebenti- bus ludis ec festis celeberrimis , quae ab anti- quisfimo iam aevo cum rebus facris erant con- iuncca. In his magnam celebritacem nacta fue- runt festa , quae , in Bacchi honorem , Athenis inftituebantur , proprio nomine A/tJvytr/^ dicta. Distinguebantur autem in t^ ^^/^a^^, quae in urbe, et t^ /^iicpx^ quae extra urbem, in vicis habebantur. Ex his Comocdia, ex iliis Tra- goedia fuit oriunda. Ars igirur Scenlca Athe- nas matrem habuit etnutriccm, arque ea in ur- be Poelis Dramatica ad fummam perducra est perfeccionem. In hoc igitur Poefeos genere Grae- Cx) Ex eodem hoc principio, ipfa nempe humana natura , chori et faltationis originem vere et elegainer deduxit Plato. Legg. II. 653 et 664. Conf. de hoc loco Disp. laud. Doct. deu Tex . pag. 49. fqq. ( 12- ) Graeci infinitum quantum ab Hebraeis differunt, Poeta nempe Draraaticus nihil eg|-eg?um fine arte et culcii potest proferre , cum id ipfi agen- dum fit, ut non fuos prodat afFectus, fed uc perfbnam alienam fuscineat, uc mores hominum convenicnrer depingat , et historiam , quam re- fere, continuo et aequali tenore producat. In hoc ipfi esc incumbendum uc imicatio ec reprae- fentatio maxime fpeccetur, omnia deleccationi inferviant, Gaeterum quam magnae Temper fue- rinc Poecarum partes in fpectaculis Dramaticis, hoc est testimonium, quod iJla femper cum choris manferinc coniuncca, De dictlone , fenfihm , affect Ibus , cogitandi ratione , quae' unherfe dominantur in Craeca Po'e'/i. Prouti in con fide r::nda Hebraeorum Poefi , ob- fervationes nonnullas protulimus, easque exem<. plis iJJustravimus, e quibus propria licbraicae Poefeos indoles cognosci posfic , qua differat a Pocfi Gracca ; cadem ratione iam huius Poefe- os monumenra confiderabimus, ut vim eius pe- cuiiarcm cognoscamus. Itaqire hoc eriam loco id nobis agendum est, uc praecipua discriminis indicia obfervemus, quae in Graeca Poeii, cum Hebraica comparaia, iponce cluceanc. In ( 1^3 ) In Pi'eji Graeca obfervatur culiut frovectior, Graecae Poefeos rnonumenta comemplantibus continuo nobis obfervare licet provecciorem culcum. Cernitur ubiqiie in Graecoram carmi- nibus dictio exquifica, omnem fucum ec cumo- reni averfata , fed quidquid congruuiTi , deco- rum ec culcum (it unice fectata. Incredibilis adesc imaginum copia, quas non tantum natu- rae obfervado, fed praefertim vita 'focialis ec reipublicae forma fuppeditabac. Comparatio- nes func elaboratae , per fingulas partes produc- tae. Obfervantur ubique artis praecepta , mini- me profecta e Grammaticorum fcholis, fed quae hi ipil deinceps e Graecis carmlnibus col- legerunt. lusta esc omnium partium coordina- tio, iusta per univerfum poema distribucio, iibi conllans ec moderacum carminis flumen. Una esc cogicatio, unus actus qui perpetuo filo va- rias imagines et partium feriein connectit eccon- iungit. Huius quidem cuhus vestigia non in fingulis poetis aeque apparent, at toe ubivis ec tanta exilant, ut vel Homed carmina, qui ea aetate exflicerunt , qua Graeci nondum prisci* nam morum ferociam exueranc, cuUisfimae Poe- feos exemplar habeancur ("i). Sumamus non- nul- (i) Conf. Riedel en v. Alplien, Tkeorie der fchoo- nc kufiften. caec. Incrod. pag. XLI. fqq. C 1^4 ; nullas comparationes, quibus hie poiica uti- tur. Egregie et (Implicisfima ratione compara- tur Achivorum ad concionem concurrentium mocus cum conferca apinm turba, quae pro- din e cava perra et per flores vernos volitac, Iliad. B vs. 87. fqq. VtOTpuVoV Ve TTSTOVTiZl STT* Divh^TlV SlXpi'JOl(TLV 9 *^il5 TiCV UvSOC -TTOXXk V600V OCTTO Kxl KKl(7tOi^V 'lAiX^ov slg dycp'^v, — Cum poeta depingic Achivorum in pugnam proruentium impetum, tarn egregiis, nacivis ec cumulacis uticur comparationibus , e fubiimiori genere peticis, uc nihil defideremus, ec ipfi no- bis videamur adfpicere , audire , admirari in- gentem cumukum. Iliad. B vs. 455 fqq. Fulgent per aerem Achivorum arma uti fplendor ignis immenfara fylvam comburentis. Ovpsoq iv KopuCp^q 5 ezQ!>hv ^i ts CpalvsTOii ixuy:^' *fi5 Twv ipxOt'iivccu oiiro ;^^AkcD &s(T7rs7loio A'lyK'^ iroi(j(,(po(>voa)(TX ^C ai&spog oupocvly las* Proruente exercitu, fonitus audicur, uti clan- gor C ^^5 ) gov avium multanim aerem alls ferientium , hue ec illuc volitantiuni : KKoiyyYihoy Tt-poKadi^ovrccv ^ a-f/>a^poiys7 5i ts Af/^:ii/' 'E^ TTe^iov TTpoxeovTO XKOii^iiv'^piov' dvTkp uTTO xdh'j Non minus culta ec abfoluns comparationibus plena est ipfius pugnae defcriptio, Iliad. A vs. 421 fqq. Singuli duces fuis imperant copiis. Dana*! tacici procedunt (ilentio reverici ductores. Quaquaverfum fplendent arma varia , quibiis omnes func induti. Sic autem immenfae copiae concinuo ad pugnam moventur, uti • OT h Och/lDCXCx) TTOXV^X^'^' ^"^f^^^ (l0i\X7(T'4g "OpvuT i7raa-(TUTspov, ZsCpvpou v7roiiiyyjija,UTog ^ UoVTCp [ih TOi TrpOQTO, y.GpV(T(rSTCil , OiVTOCp STTSnOi Xsparcji p^yvvi^svov [/^eyoiKx (3ps{zsi , df^cp) ^s r a,Kpxq KupTOv ihu KopvCpouToci y dTTOTTTusi ^ ixKog C^^Z^''1^* Quam comparationem ica reddidit Virgilius Georg. Ill: 237 fqq. Fluctus lit in medio coepit cum albescere ponto Longius , ex altoque finum trahit; utque voluius Ai terras , immane fonat per faxa ^ nee ipfa Monm Monte minor procumbit : at itr:a exaesfuat unda Vorticibus , nigramque alte fuhiectat arenam. Ab altera parte Troiani , qui variis e locis conflnxerant, et quibus adeo non una fed mixta erat lingua, fremicum excitant per latum exer- citum : - — wV clsg "TToKH'K&yLOVQq av^pog iv avX^ Mox vero Graecorum et Troianorum copiae ad fe invicera accedunt, coeunt, commisccn- tur, acriter pugnant: ingens oritur tumultus: eiulatus pereuntium et perdentium exfultatio tinum confufum efficiunt fonitum : fanguis irri- gat cerram: '£5 [/.icyoiyKsixy (7y.a/3^AAfT '^rig Tcav f^Kryopchcav ysvsTQ locx'-i '^^ Juv oi'iro fi67(rxvhoio , *'0^v&i j/yy , Evfx>cii€ ^ y.oc) ot.K>,Qi TrdvTsg aralpoi' Eu^J^f/^svog Tt £7rog ipia , ohog yocp ix-Joo'y£i 'HAf 0; , OQ T £Cp(yj'*c£ 7roKv(ppov(i TTsp fixk' ois7(jOii , K(x.i ^' KTTSiXh y£XiZs-oii , Xizl T opx'>lo-oicr$xt tZV^KSV , K«/ Tt eTTog 7rpoiiiZ£v y oirep r Gcppi^TOV (kyt.£ivov. Idem 5 C 134 ) Idem , quamquam aerumnarnm cogitatione ec fenfii magnopere afFectus, non tamen animi de- ponic hilaricateni ; fed vero huic quam maxima •jndulgec, acque hoc quidem ipfi — KiAA/(7Tcy iv) /A5 'yspovTx rspTTvh ^ <>/A5 viov ^cpsvrdv. Tapccv S' OTiXV z^psuiifi Tpi^ix; yipav f^iv €(rTi , Mififice domirratur ubivis in Graecfs cannini- biis .ridendi lludium. In convivio Deorum, Iliad. A vs, 568 - 600 , Inno valde anirao raoe- rec propter lovls iram ec minas. Vulcanus au- rem, uc matrem fuam exhilaret, poculum ei obfequenter offerc, ec quo magis earn ad biben- dum excitec, fatum fuum narrac, cum lupicer ipfum , pede prehenfum , de coelo deiicerec ica uc claudicarec deinceps ; cum vero Vulcano deinceps ab uno ad akerum Deum procedenre cum poculo, ec ica per atrium dis- curfuance, uc dulce nectar praeberet fingulis: Sic igitur Deorum familia per cocum diem lau- ( i3<5 ) laure et hllsriter epulabatur. Ncque deem quidquam ad convivas onines exhilarandos ; ete- nim Therfltes , IJiad. B VS; 265 fqq. qui concume- liofe egerat, ab Ulysfe fceptro caefus, garruli^ raris poenas Juit, acque adeo filere coactiis , vultum-ostendit non magnopere hilarem, Sed Turn vero Archivi, vifo homine tam male affecto; Hectore in fingulari cenamine ab AchilJe de- victo et interfecto, nlox ad iilius cadaver ac- ciirrynt Graeci valde hilares et prae gaudio ex- fultantes, Iliad. X vs. 370 fqq. Hi enini Neque fubflstunt in admiratione, fed contl* J1UO impingunc cadaveri Hecroris, ipOs non am* amplius horribiiis , (cd tactu iam facilioris, uti nativa rarione narrat Ilomcrus: — cur ( 137 ) ov^'' cipx oi TiQ ayjouT'/iTi ys 7rxphT9t0 *'fl^£ ^i Tig slTTSsrKsu l^eov ig 7rX>}(jiov o'.XKor "EUTC^^p , 3 OTS VVlXq h£7rp^(T£ TTUp) K^XSU^, -^ ''SI; ccpx Ttg iiTTscrKS, mi QifTii(rx(TKS 7r^poi(7Tc&g, Laudantur ec celebranmr in primis ea iiego- tia, in quibus peragendis verfutia et callidicas apparet. Vulcanus esc fere callidisfimiis , qui per ascutiam nil non cfficere valet. Ita, Odysf. vs. 266-366. cum viderec Marcem ec Venerem decubituros, mox tenuia retia ferrea clam parac, eaque lecci fnl- cris circumfundir. Hoc peracco Deorum advo- cat familijim ad fpectaculura ridiculum: ZfD 'TTXTsp ^ yiV 01.XK01 (j^o^Koipsi; ho) aVsv ioursg ^ AsuQ' y hoc. epyoc, ysXoiiTTa, x.ou oux e7ristKTai'i^7$s» Turn vero: '^A7(o£7Tog Va,p' hcopTO ysKcoi^ f4>XKoips<7(ri hold 1 9 T^xy^? shopoccji TToXvCppovog 'R^cchroio. Sic igitur Dii bead immodice rident ec de- lectantur callidicate, qua claudus ec tardus Vul- canus celerem Martem fuerac asfecutus, 'Inte- rim Apollo alioquitur Mercurium: * H pXr Ksu iv ^£(Tf4>o7g sHKoig KpoirspoTa-i 7n£(Th)^ 'E.vo£iv £v ?Jktpqi(ji TTOcpoi ZP^^V ^ACppo^iT-^; Re- C >33 ) Refpondet Mercnrius: A/ -yap TQVTO ysvQiTO , o^voi^ Hxml^oX'' **hiroWov\ Ae(T[jLo) (jih Tp)g 7G(7(Tci ciTrslpovsq G^(jL(p)q exoiey t 'T/y^sTg ^ aG-cpdcfTs he) , 7ra,7ix,i ts Hxivxi^ Hoc dicto, irerum •Paritcr caeteri ctiam Dii » decipiendi fludio ducti, concinuo fibi inviccm dolos llruunc in bello Tro- iano ct caliidisfime agunc in caLiHi fua peragenda. Inter belli duces Ulysfes apparec ubivis tjrtlquam 7ro?.vf4.>iTtg , folers, astuius. Hue in- pl-imis percinct cquus ille Troianus, tancopere a Graecis celebratus , quippe qui belli exitum ipfis reddidit feliceni. Operae pretiuni esc hoc l-oco memorare narrationem Homericam de Ulys- feaduxorem redcunte, quam nemo legeric , quin concinuo aniniadvercat astuciae indicia. Ulys- fes, post multas aerumnis in patriam redux, mox confulcat , quo pacco procos impudences, Uxorem fuam ambiences, iilciscarur; in quo peragendo ?vlinervae auxilium implorac. Haec vero, uc Dca callidisfima, hoc ei confilium texic, Odysf N vs. 386 fqq. AAA* aye c' xyvMjrou tsv^m 7riZ'JTS7Ti (3poToT^i» Kxp'4^a) {A,h xp^x Kx^h Hi yv'xpcTrroT^i f^i^sfrtTi , C 139 J KyV^iC(TU ^i TOi 07(T£ 9 TTXpOq TSpiy,Ci>,X6 SOVTS , 2^ r' ^?s6x^ ^<^' 'TfPnTi , Tov iv (Jf.sya.pQi^nv sK^iTTsg^ Deinde Ulysfes , Deae monenti obfeciuus , formam alienam indiiir atque ita mendici perfo* nam fbstinens, ne ipfum agnoscanc proci, ho- rum aedes incrac; Utux^ hsuyoiKiOi hoiXiymoq , viTs yipovTt , Ita miTer ille, ud videbatur, mendicus, pro- cos omnes laute convivantes, mendicandi caufa adic, atque panes ab iis colligic , eo fcilicec pro- pofito, uc Hac igitur ratione egregie falluntur proci. Nee proci tantum; fed ipfi quoque Eumaeiis fubulcus et filius Telemachus, qui non agnos- cunt Ulysfem. Hie enim callide fefe omnibus disfimulat, quo magis fingulorura tentec ani- jnum. Odysf. p vs. 336 fqq. Apud poctas drainacicos plurima exftant astu- tiae et prudentiae indicia. Apud Comicos qui- dem Tunc maxime fervi et ex plebe homines, quifollercia ec calliditace valent; aeque atque in Co^ ( MP ) Comoediis Plaini et Terentii. Apud Tragicos vero Ibeniinae nniverfe occurrunc prudences ec asciuae in dolis cxdruendis. lea apud Euripi- dein (Andr. vs 84.) Andromache fanmlam quan- d^m mirtere ciipic ad Pelqum. Haec autem, dpminos metuens, negotium illud fuscipere non audcr. Ilcfponiec ei Andromache ; n^AA^$ av s'jpcig f^yjx^^^S' yvvh 7^-p f^. Valet utique de fbeminis in Tragoediis GraC" cis quod pronuntiac Orestes: ^jfecfus Jeniores , amkitiae , caritatis ei pittatis fer;Jus in Graecorum Pocfi. Prouti Hebraei in afFectibus et fenfibus vehe- iTiencioribus, ita Graeci in lenioribus expriraen- dis eximii font. Fervidum Orientalium ingeni- um temperaruut Graeci maiore humanitatis ec focietatis ftudio. Qui fenfus provectiore homi- nis aerate evolvi incipiunt, hi dominantur maxi- me in Graeca poefi. Homo in ea obfervatur, non folitarius , fibi reliccus, afFectuura fuorum im- ■ (i) Conf. qui plnra hac de re obfervavit Doct. C. Bflx , in Disput. ^e Naturae jimplicata in Euripi^ dh OreUe , pag. 76-82, C HI ) impetU abreptiis, fed adolescens, focius , ami^ cus, civis, cum aliis aequalibus iunctus. Sps- rat ica toca Graecorum poefis amiciciae, focie- tacis , caricatis et pietatis fenfus. Amiciciae fenfus in Homero quam maxime dominacLir. In Uiade quidem vulgo celebrarL dicicur ira Achillis ; fed non minus poena verfari videtur in celebratida ilJius cum Patroclo amici- tia. Agamemnonis iniuriam aegerrime ferens , negac fe bellum amplius curaturum, ihd^ caete- ris rclictis, Patroclum unice curat, ucpote (TQ' irdpovg na) iv dCp^oiXpLolcyiv I'^icrdoit ; 'AAA' £1 ^^ TrpoCppoca-a'XTrisTvy CpiZyi/nsv T£ ;cf Afy^/jy Au(70V 9 IV d(p&a?.[JLolffiv 'i^oo spiy^pocg halpovg^- -A Mox impetrat a Circe , quod vehemenrer cu- pit, fociorum liberationem. Hi igitur focium UJysfem agnoscentes — €0vu t' iv xsp7)v sKCicrrog, Tla,(nv V if^sposig utts'^u yoog^ cc^^fi V& 'hoo^oS' XfAsp'^ffi^iov KOvdjStc^s, yiysfe deinceps cum illis ad navim reduce, caeteri focii , ibi relicti , circum eum , Itts) 'I'^ov d(p^oiXfzo7(ri i Aixzpvosvrsg s^^vto' ^oy.>^(rs 5' ^^px (rC^hi Cv/zog Slg £f4>€V , cog si TTCCTpiT IKoliXTO KOi) TTOKlV iZUTOJU T^pyJX^^^S ^K^^Kiig y ivoi t' sTpccCpsv ^ ;5^' iyevovTO. Univerfe tam propria esc Homero focietatis notio ut ad quaecunque fere negotia referacur ec ipfe vencus navigaiitibus dicatur h^Kog hmlpsg, Odysf. M vs, 149. Nihil fere niagis egregium ccgicari potest quam C ^45 ) quatii mtitua Mectoris et Andromaches , et ucri- usque praefertim erga filium Ascyanaccem cari- tas, cum Hector, in pugnara abiturus, uxori valedicat. IJiad. Z vs. 406 - 493* Andromache 'Ey.Topi^i^i/ dyxTnjTov oi^iyaioy dtTTspi xx^^. ita dilecciim maritum alloquicur atque orationem profert dulcisfimi affectus plenam. Infaustuni Heccoris fatum ominatur, fibi quoque et tenero inpriniis infanti infaustisfimum ; ec, cogitatione ea perculfa, maritum a pugnando avocare cen» tat. Axifiovis, inquit, Axtf4>ov[€ , ,7r:cpyi^ stts) xv crvys 'irdrf/^ov STrlfTTr^gi 'AAA xx€ . ou^s /zoi ecTTi Trxrvip kx) ttotvix fiJiTilp. NuJlum igitur folatium, fpem nullam fibi re- manfuram dicit, Hectore fibi erepto. Hunc enim patris, et matris, et fratris, et marki lo- co habebat: EUTOp ^TXp (TV flOl eVc) TTXTiip JCx) TOTVIX f4>lit>i(i ^ ^H^s KX(TiyvijTO^ , ry ^i [j.ot QxKspog TrxpxKohy^^. y Hector, quamvis fentiat quid fe dignum fic K ac ( H6 ) ac virum fortem deceat, refpondet ntiimo com- inoto ec caritatis affectu pleno. FiJium fuum porrectis manibus petic* Ac parvulus iJIe , patris armad adfpectu pavefactus, vulrum inclinac ad fjnum nucricis; timet nimirum arma et cristam nutantem. Turn Hector galeam deponit, Asty- anaccem manibus excipit , ec vocis pro eius fa^ luce factis: — cc},cx^io (plXjjg h xsptrh UviM Tiou^^ lov' yj y ^pa p.iv K'^udsi li'^xro ko^ttcj^ Xsipi Ts f^iv y.ccTifi^sv, — — Praeclaro huic loco adiiciendus est, et cum eo comparandus alter nobilisfimus, quo pingun* tur trisdsfinii Priami, Hecubae et Androma- ches, morruum Hectorem lugentium, fletus. Iliad, X vs. 405 fqq. Est profecto pictura ex- quifica, quam nemo adfpiciat quin tenerrimis affectionibus ipfe afficiaiur. Cognito infausca Hectoris faco , cives omnes vehementer lugenc, non a] iter ac fi Troia capta igne delerecur. Priamus in haec erumpit lamenta: — cog o0£l£ Qocvhiv h %f?(^h i^fjo*/. Mox incipic Hecuba mater: C H7 ) Andromache interea federat in tbalamo, om- nium rerum ignara, mariti dilecti reditum ex- fpecrans. Mox audit e longinquo eiulatus; conterrica exfilit; animo Heccoris recordatione percusfo, ad muros properac, ubi, vifo marico obtruncato , aninii defectu corripitur. Aegre refecca queriraonias emittir, in quibus verisfima auditur uxoris ec macris. Tub doloris pondere fuccumbends, vox: ^AfA, In fenfibus caricatis exprimendis, Tragici in* primis exiraii fnnc. In Sophoclis dramace, cui iio Antigone nomen est, virgo haecce nil non audec, invicis Creontis minis, dummodo earns frater Polynices extremo aSiciatur fepukurae honore. Sororem Ismeneni , animo debiliorem ec prae mem rem periculofam aggredi non au- fam, ita alloquicur, vs. 70 fqq. — — iielvov 5' f7« Mox in ipfo facinore prehenfa, ad Creontem adducitur; fed nil libi timet, utpote iusti etho* nesti facti fibi confcia, et Creonci, vehememius r.iinitanti, ingenue haec reponit: OiiVev yocp ou^xph rovg b{^077rKJi'yx'''^ouq o-i/afii/. 0\i rot a-uvi^^siv^ oiKKh (rvfA>Cpt?^s7v sCpuv, lam vero Ismene, dulcisfimo in fororem amo- re moca, una cum ea mortem fubire cupit, fe facti fociam esfe affirmans. Nullis fororis mo- nitis perfuaderi libi patitur, utmentem fuam mu- tet et vitae fuae confulat, fed haec ei refpondet: Ml} TO/, Jca7iyv;J7'^ f Z^' art^oi^i^g to ^h ou Bet C 150 J Kou Tig (3log fzot j (rou XeX£i(j(,[^hT^ ^ (piXog; Inprimis vero legatur nobilisfima Antigones fcntentia, qua non fcriptam, fed nacam, ex ip* fa natura haustam , aeternam caritatis legem Creonti exponic, quani legem no pocentisfimi quidem mortales posfint abolere: vs. 450 fqq. Hif^tfix luvacrdoit hviT^ h(^' u7r£p^poc,[is7v^ Oy yJ^p T( vuv ya Jc^^X^ht ocKTC del ttcts Z^ ToXlTOi, }coi^ls)g oJ^£v if otojj ^(pa.v'/i, Huic igitur legi obfecuta, impium regis edic* turn violare aufa fuerat; ^msiv, — • Egiegie expresfit Euripides naturae vim in lenioribus afFectionibus, Quamcunque illius Tragoediam eligas, ubivis mirifice dorainari vi* deas caritacis fenfum. ExcelJunt hac laude in- primis Orestes^ Iphigenla in Tauris ^ Hecuba^ Andromache y Hercules furem ^ aliae (i}. Li- Ci) Multum in eo a/gumento verfatus est, quod ad Eiiripidis inprimis Tragoedias , Doct. C. Bax , in DJsp, laud, variis locis. C '51 ) Liceat hie obfervationem adiieere de diver* fa Salomonis ec llefiodi ratione. Ule He- braeus , hie Graecus , eonfecerunc uterque car- men didacticiim, inqiio lenrcntias fuas de rebus humanis proponunt. Ac diverfo uterque modo; Salomon filium fuum, Ilefiodus vero fracrem alloquitur. Diverfa hinc apparet Orientalium et Graecorum ratio. Salomon, tamquam pater, iilium docec; Hefiodus vero, tamquam frater, fracrem. Ille patriarchicam racionem , hie ae- qualicatem, coniunetionem, amicitiam, frater* nam omnino rationem ec fenfus leniores referc. De vero pulcri fenfu , qui dominatur in Poefi Graecorum, In Graeca PoeTi dominatur quam maxime verus pulcri fenfus ec amor. Proud Hebraei Graecos fublimitate, ita hi illos longe fuperanc vcnustate et elegantia. Quidquid pulcrum , ve- nuscum, dulce habetur in rerum natura, hoc omne Graeci Poetae facillime videbanc, avidis* fime arripiebanc ec in ufus fuos conferebanr. Quern animo coneeperanc pulcri fenfiim ubivis produnc venustis fabulis, defcriptionibus, com- parationibus. In audacisfimis etiam ingenii fic- tionibus, omnia ad hunc pulcri fenfum , ad har- moniae rationem componunc. Quidquid dQp'm" gunc ( 152 > gunt nobisque ut fpecraroribus confpicienda praebenc, ex ea parte nobis osrendunc, quae placeac, demulceat, alliciat. Quaecumque fua natura pulcra funt, naciva apud cos fplenden^ elcgantia; imo yero, admirabili ilia poefeos vi et ellicacia , pulcri fplendore ipfam fuperare na- nirani videncur. pominatur hie pulcri fcnfus in univerfo IJia-r ^os argumento. Bello Troiano tota commove- ttur Craecia et per novem annos acerrime utrim- que dimicatur, ipils etiam Diis fuas in hoc bello partes agentibus. Quae aucem caufa esc tam gravis et diuturni belli? Una foemina, fed pulcerrima, fed Helena. Hgec, hostiliter rap- ta, in patriam est reducenda comnnmibus Grae-? corum armis, vel Troia evertenda. Est enim ilia ^7ci yvvaijcidy , ita ut ipii Troianorum pro- ceres fatqantur de ea, Iliad, r vs, 158, Operae pretiura esc obfervare quam confueca (ic Graecis, inprimis Homero , pulcritudinis jiptio. Haec refertur ad negotia quaecunque, \n quibus ea habentur praeflancisfima, quae rnaxime fine miXoc. Arma fummo fplendent ful- gore, vestimenta purpureo tincta func colore, Jieroes forina etiani caeteris praccellunt. Aga- pi^mnpn non tantum esc fortisfimus , fed idem quo- ( 153 J qiioque formofisfimus. Testacur de eo Pria» niqs, Iliad, r vs. i6^ fq, Ka^h 5' ovTco iyuv outtu Ihv S(p^x\f4>oT(nv9 Cum Poeta Euphorbi formam depingic ec miferam fortem, maxime venusta ufus cornpa- ratione, ita ilium a Menelao caefam procu- buisfe dicic, qti olea frondens, loco amoeno phntata, floribus albis confpicua, a turbine ^orrepta prpllernitur, Iliad, P vs. 51 Iqq. OJov ^s rpicpst spvog xvnp ipiQ^},6g i^xiyig Xccpcc iv oloTToKcfi^ of ccKig dvtxIBsppuxsv v'Bcop^ K^ACl/, 7^KsQlX,0V, TO ^S TS TTVQIOU ^OVSQVJi Quae ^utem in monalibus confpicua est et maxime placet formae pulcritudo, ea profecto Diis deesfe non potuit. Divina fuperant huma. jia, eo etiam quod lint pulcriora, Degunt Dii in locis fuavisflmis, ubi omnia nitent, omnia verni teraporis amoenitatem referunt, qua laute ec laete Diis frui licet. Verqm, ne quid huic beacitati defit, ipfi funt oiyvjpocfTToi^ fenii exper- tes, immortales non tantum , fed Tempi cerna eti- am iuventute gavifi, iuvenili vigoreet forma con- fpicui, Imovero ipfa luyenta ad Deos refertur, iis ( 154 ) lis adest comes , aureaque pocula iis administrate In Deorum familia adfiint quoque filii et filiae , inirabili prorfus ornatu ec forma iniignes, in quibus praedicandis quam maxime uberes fiinn Graeei Poetae, Apollo est venator, fagittis inflruccus ; at qualis venator! non rndis, ia- cukus, horribilis, fed formofisfimus, fpecie ad- mirabilis, Deorum confortio dignus, Miilta funn mirabilia cum Dei immorrales cithara et canru fuavi delecrantur; fed tum demum iuni- ma iis contingic volupcas, qnando Phoebus, pulcre gradiens, -corpore undique fplendente , pedibnsque micantibus, githarampulfat. Hymn. in ApoiL vs. 201 fqq, Moipf/.cipvy^J Ts TTQ^oov , KOI.) euzXmcttoio %/Ta;yo?. O/ V i77iTsp7rcvTcci Qu;/,cv (Asyoiv ., sls-opouvTsg ^ A^TOJ TS XpUyOTTKi-AOifA'jg^ K%) {jy/lTUTC. Zsvs » Sed omnes omnino Deos Deasque fuperac Venus, fummum et incomparabile pulcricudinis exemplar. Haec Anchifae pasroris am ore cap- ta, ei npparuit , et, ut virgo , coram eo lletit. Quam gratiofa vero virgo, cuius adfpectu ob- ftupescit Anchifesl Hymn, in Ven. vs. 84 fqq. C 155 ) UsTT^o-j [j.h ykp s^TTo cpasivorspov TTUpog avyyig, "O/J/zc/ V ^/^$' ^TTOcKiji ^£ip^ TrepiKO^KXss? ^70iv , Tam formofa et gratiofa erat Venus et tarn ornata, uc inerito digacur 6!zvf4.oi llea^^oii. Sed zonam attendamus, qua haec Dea cincta est; 2onara illam mirabilem , qua mirabilius aut ama- bilius nihil, qua inftrucca Dea inimortalibus ae- que ac hominibus amorem et defiderium iiiiici- at. luno, quo rnagis lovem a pugna avertat, concilium capic eum blanditiis demulcendi ec confopiendi. Quod uc efficiat, nullis par- cit ornaniencis, lavac fe, oleo pingui et fua- vi totum inungit corpus, vestes induit puicerri- aiias, caiypcra ornatur, quae est Candida ucifol; verum ne haec quidem fufficiunt; Veneris zo- nam defiderac. Hanc uc accipiat, adit Venerem rogatque : Log vvv fzot cptXoT>jroi xa) 7f^spov , w rf cry TnxvT^g Axp(,v^ dOoiv^Tovg ^'^a hy^Toug xvdpa)7rovg. Non recufat Venus, atque ita Tloixl?,or Mx ^i 0} &€KiiTy}piz Tocvrx, tstvkto' ''^v(3' hi (jLh (fiKoTi^g, sv V\'iA,spog, h V Q0(.pi7Thg^ C »55 > Hoc jgicur ornamento, armis quibuscunque validiore inftmcta, propofitum exfequicur Inno niaricumque delink ec confopic. lupicer enim confpecm uxore, in ejus amplexus ruic cum ea- qu^ obdormic. Sed his etiam nova accedunt ornamenta. Torum finxir Poeca, qualem esfe decec Deorum, in quo omnia Tunc coniuncta, quibus facisfiac Deorura pulcri aniori. Incubat enim floribus fuavibus, quos terra profert ver» no tempore, qrocis et hyacinthis, atque aurea obcegicur nube , lucido rore cadence : To77t 5' vTri xSccv ^Tx (pusv vsoQ^Xix tta/jji/ , U'jzvou KOil [dtOiXxK^y' 55 ctTTO x^Qvl<; v-^pOT* espys, K^A^y, Xp\j7dy\y' (iriKT^voCi $' ^TriTTiTTTov hpfroa, Univerfa haec narratio fuavisfima , quae exdac Iliad. E vs. 153-353. egregie probat quam acer fuerit Graecis pulcri venustique fenfus. Qui quidem fenfus nusquam magis elucerc potuic, quam cum Deorum fortem depingunc Poecae, propria fua lludia in Deos transferentes. Hinc univerfa fere Mythologia Graecorum fpirac quam-niaxime pulcri ilium fenfum. Singulis fe- re Diis eiusmodi cribuuncur adiuncca , quae non adeo fpeccanc naturae divinae fublimitatem , fed for. C ^57 ; formae podsfimnm gratiam et venustatem. ha Imio dici folet ^.iuKJoXtvog candidos hahens lacer • tos'^ Latona yjuKOfiog comas-pukra; Thetis ^;- yupoTte^oe. pedihus argenteis injlructa; Venus ^pu7Tii (ptKQ(j(.iJL£ilhq^ aurea^ rlfum amans ; caer. quorum adiunctorum mira est copia ec varietas* Nee tantum gaudent Dii omnibus naturae fua- vitatibus; fed quidquid etiam habetur in rerum natura pulcrum, venustum, amoenum, hoc ip- fum tamquam divinum quid confideratur, ec, forma induta, ad Deos refercur. Aurora fingi- nir po$o^J:,KTukogy %pv,vf4>7rov oi%aKK6(^svoii Sir) 3f^.;,j; "Afi/2po(7liii (AoXTTii TTsp) r Ux£ Toi7x [j(,iKccivce^ 'Tfivsv70iig, ipotrog Ts tq'^mu vtto huTTCg Spipsu Dei ( 158 ; Uci vero illarum cantusaures, ita Granarum forma oculos Deoruin demulcet. Quae per tO'* tarn naturani difTufa est gratia, in his puellis coniuncta apparet. Sunt auirKimi^oi ^ Veneris in lavando ministrae, et quam dulcis earura adfpectus ! Tuv 'Hoc) aTTO P?^£<:pJipc^v £pog si^ero ^spao^svtkojv Exiraiae venustatis et dulcedinis exempla Tunc Anacreontis carmina. Poeta hie fuavisfiinus un- dique coUigit flores, veneres et lepores , quos carminibus fuis, molliter fluentibus, intexac. Ode II. hoc modo praedicat foeminarum formam. Natura, inquit, fmgulis animantibus Ida distri- buit dona: cornua tauris, ungulas equis, pedes leporibus, dentes leonibus^ pinnas piscibus, alas volucribus, prudentiam viris; quid vero dedit foeminis? Kcsaao^, donum longe praecla- risfimuni, armis quibuscunque validius. Ete- nim: 'Ayr' do-Ti^ccv ccTrcitrSiu, 'Ai/r' i'/xscov a,7roi,vTcav^ N/x^ ^£ Kcti (ri^pov Koc) TTvp KOcK'Ji Tig oZ(T». Elegantiae et' venustatis exemplum, quo ap- ti-: (i) Hefiod. ©wy. vs. pio fqq. C ^59 ) titis Vix adduci posfe mihi videtUr, est Ode JX eiusdem Poetae. Continet hocce carmen fer* mones columbae, ab Anacreonce ad amiGum inisfae^ literas ferendi caufa , e more antiquo- rum, qui volucriim ope literas transferri cura- bant. Est autem nativa omnino et fuavisfinia haec nuntiae alatae narratio. Venio, in- quit, Anacreontis mandato obfecuta, cui ine vendidit Venus, accepto parvo illius hym- no* Quis non fentit quam dulce fit hoc praeconium, quo Anacreontis celebratur Poe- fis cum ipfa Venus unam ex ipfius columbis vendat unius hymni pretio? Peracto hoc mandate, inqiiit, libertatem mihi promifit he- rus. Equidem vero, etiamfi me dimitte- ret, Jubens ei ministrarem. Campi enim, valles et montes non adeo mihi posfunt pla- cere, ut illi valedicerem dulcique libertaci^ qua apud eum frui mihi licet. Illius con- fortium mihi est longe iucundisfimum. Ete- nim: ^ACpxp7ri^arci(70i x^^9^'^ "^Ava-npsovTog avrou. lih ohov h TrpoTTtysi. C i6o ) TlTspo7(Tt G-vcryJx^co* Quam venusta pictura coluinbae ! Quam gra- ta conditio illiifs , ciii ^ disfipacis ciiris omni- bus, fuper heri cithara placide dormire coii- tingit ! Nativa elegantia et veniistas inprimis propril esfe folet carminibus pastoralibtis. Prae caete- ris vero omnibus hac dote fplendeiit Theocriti carmina, quorum gratiam Hativam tie Virgiliusi quidem asfequi pottiit^ quamvls cuhu illi fupe* dor. Quodcunque Jegamus Idylliod, contitiua nos advertit diilcd carminis flumen, Venustae imagines, vicae pastoralis dulcedo, fuavia pas- torum colloquia* Quam nativa est defcriptio calicis, quo pastor donat Thyrfin, Daphnidis fortem catitantem. Idyll. 1. vs. 27 fqq. Va- riae infculptae func figurae, e Vita rurali omnes defunitae. In his nativa est repraefentatio ptieti vineam custodientis. Nihil mali metuens Jo- custis capiendis occupatur^ huic uni curae in- tentus. Sed egregie fallitur puer; duae fuper- veniunt vulpes, uvarum cupidae, dolosque ipft Uruentes. Altera enim maturas palmitis uvas praerodit, dum altera pueri perani adoritur earn- que que mox vacliani reddic. Sic pner inopinans iivis ciboque privatur. Simaetha lugct abfencem Dclphidem, cuius amore capta , artes magicas adhibet, qnibus re* ducatur amacus. Hunc unicc curat, hunc uni- ce defiderat, eoque abfence mirerrima fibi vide- tur. SiJet pontus , fileiic vend ; at filere noa potest in pectore flamma, qua peruritur cota* Idyll. 11. vs. 38. Cui loco comparanda font exiniia ilia Vlrgilii de Didone. Aen. IV. vs. 522 fqq, Nox erat , et placidum carpehant fesfa foporem Corpora per terras , fyhaeque et faeva quierant Aequora : cum medio voIviii7fnr fideta lapfu : Cum tacet omnts ager , pecudes ^ pictaeque v ok' ores ^ Oiiaeque lacus late Uquidos , quacque aspera dumis Rura temnt ; fomno poptae fub nocte jilenti , Lenibant cttras , et corda oblita laborum. At non infelix animi Phoenisfa: nee unquam Solvitiir in fomnos , oculisve aut pectore noctem Accipit, -^ Ducta ilia ex Apollonio Rhodio de Medea Ar- gon. III. 744, (i) Pastori cuidam haec una et fumma est cura \\t (i) Vid, Bibh Crit, Vol. If. parte 2. p. sS. 1^ C i^^ ) lit faveat fibi amata Amaryllis, quae antro fpinis fepto incJufa nianet. Dulces efFundens quere- las, apibus invidec, libera per fpinas antrum involicancibus. Idyll. III. vs. 12 fqq. Admodum fuavis est pastorum dialogus , Idyll. Vll. Simplicisfima ratione Polyphemus fuam formam commendat, cuius nempe imaginem pulcerrimam ipfe e littore adfpexerac in undis cxpresfam , vs. 34 fqq. Ka) yoip CvjV 01/^ sJ'^og %« aazh i ug fzs AfVcvr/. ^H y^p Trpxv ig TTcvroy 6 zcopx, Slg TTizp'' if/Jv xsxpiTCii , KOireCpsiivsrO ruv^sr odovTOOV AsuxoTipxv ccvykv Tlaplotg vTrsipxi-Js ?JSoio. E quo loco egregie profecic Ovidius in Nar- cisfi enarranda fabula Metam. III. vs. 351 fqq. Nativa ilia fimplicitas qua maxime feie com- mendant pastorum dialogi, pariter dominacur in foeminarum colloquio, quod referc Theocritus Idyll. XV. CeJebraiKur festa Adonidis , quibus interesfe cupiunt Gorgo et Praxinoa. Gorga vifura num parata (it Praxinoa, quae ipfam co* mitetur, eius domum'adit. Ad Praxinoam fes- tinans, nullisquc ufa verboruin ambagibus, quam C i<53 ) quam brevisfiine et fimplicisfime *K'j^o7 rogat Upoc'^ivocii Miracur Fraxinoa cam fero earn ve- niife TopyoT (plXiZj cog xphc^i iv'^cT, ©Civf^' oTt n^) vuv vivh;, Ql^ Ad famulam vero Eiinoam: ,, fedlle ^ inquit, et cervical ipfi apponas'\ Quod uc fecit Eunoa, xx&l^suy fede^ inquit. lam vero ica incipiunc colloqiii loquaees illae foeminae, uc ipfi lis in- teresfe, familiares earum fermones audire ecves- dmencorum , quae niaximopere curanc, ornacum adfpicere nobis ^videamur. Qnericur Praxinoa de niarico iniquo. Sed incaute; nam adesc pu- er, qui audit, oculis iu matrem incencis. Mo- net hoc Gorgo : Mv; Keys rbv rso'j a.^'^pcu. , ^iKa, , Ashuvx toixvtx , Tw {XiKxcc TTxpsovTog' op-y] , yuvxi , ccg iro^op^ t-j, Callide igUur Praxinoa filio blanditur, feque non pacrem lignificare aic: Q)Jip(TSl, ZcCTTVploOV ^ yKuKSpOV TSZOg. OV >,iy00 OCTT^llV* 'Fi'ofecto^ ei rcponit Gorgo, puer hoc iam in-^ telligit; ad puerum vero: bonus est pater tuus, (i) Magis etiara fe coramendabit hoc colloquiuin tiativa fimplicitate , ^ccuf/^* 'irt xcct »u9 "itv^ov (pro i^si) Gorgoni tribuamus. Vld, Valckenarius ad h. 1. L 2 C 1^4 ) Atqiie ita foenimarum more de vestibus bene ordinandis er dispor^endis, cc in via de fcstis celebrandis, fuavicer colloqiii pergunr. Vereor ne diiuius, quam par esc, hiiic immorer argumento. Sed iucundum esc afgitmencum at* que inexbaufliTm. Quern unquam taedium ce- perit, iirfloridis et amoenis illis campis verfa- ri, in quibus Graeci cam lubeilfer errare et fpa- tiari folcbant? Theocritus coniites habec Bio- jiem et IVIofchum, ipfi cariTiinis elegantia et dulcedine pares. Bionis Epitaphium Adonidis quis non dicat abfolutisfimum pulcricidinis ex- emplum ? Mortuus iacet forniofus Adonis. Lu- get Venus dilectisfimum iuvenem, lugent Anio- res, luget cum lis tota natura. Exrpirantem nee deferit Venus, nee potest non osculari; fed nescic Adonis quis ipfuai osculetur mori- bundum : -— vT oCPpvtn y ofz/zxTiZ vccpy,%i %oct TO po^ou cPsvyst ru xslXsog' dfz^) ^s TVjvcp 0viz(rK£i xci) TO (J)/A<%,it^, TO f^^iiTTOTs K'jTTpig ci(pii(TSL KvTTpi^i f/.h TO CpiKoc^oi za) ou ^cl^ovTog apicrxst , Maa' oitjc ollev ''klmig o f^iv hx(rKOVT e^ihoc^sv, Montes et arbores , fylvae et fluvii deplorant Adouidem \ flores dolore rubescunc ; ipfa Venus con- C ii^s ) conquerimr per colles ec rura, huiusque ques-^ turn lugubrem duplicac refonans Echo: Confpecto cadavere focdato , mane^ inquic, ma-nt Adoni I tit tecum loquar , ie compkctar et postremU: oscula [timam, '^■Eypso tutOov^^^ccvi ^ to 5'^y Trvf^^xT^v [as CpLKx^oy, Tantum interea Jacrym'arum fundic Venus, quan* turn fanguinis fluic de corpore Adonidis. Haec vero in terram cadenn'a convercuncur in flotes : fangiiis'paric rcfama e lacrymis anemonae nas- cuncur: Axxpvov a Ucn(pla rda-a-ou xiai , q(Tgov "^A^c-yji^ Circum eum kIxIovts.? Sivx^rrsvoixovdiv ""EpccTsgy infpergences Adonidi crines detonfos. liloruni alii arcum , f^giccas, pbaretram conteruni; alii vincula pedum folvum Adonidi ; alii aureis le- betibus aquam aiferune, iuvenem lavant, vel re- frigerant eum alis concusfis auraque mon? Kec imraerico morcuus Adonis tanro affici- Hij; honore cancumque fui excicac defiderium* C i65 ) Etenfm, fetiamnunc formofus est indar dor^ mientis : Duicisfima escuarrario, quani cxhibcc Mofchiis Idyllio II quod JLuropa infcribirur. lupiter, Europae amore cnpciis , asfumra bovis forma, puellae blanditur, eamqiie nih 1 frai/di'^ fuspica* tarn, bovis tergo infidcncein, per mare vehic ec in Cretam abducic. Haec. vero bos nan esc vul- garis, fed qiialis puellis posfit placere, qualiqiie lovem uti decerec, Jcaque accedens ad virgi- nem caecerasque puella;^, una in praco flores le- genres, non terrorem , fed vcro fui deliderium ipfarum animis incucic: Xlxphvi'itxq ^ tJccti^jI S' spccg yhar iyyvg izsa-Oxi, '*¥iZV(TXi $' if/.£pTolo (doo? , red S' ccf/.(3poTO^ do[jLvi Haec igitur bos manus ec co]lum puellae lam- bit, blanda voce mugit fefeque ance pedes iJJius inclinat , dorfuni ostenrans. Quibus blandiriis toca capta Europa ica alloquitur focias puellas: AsvT kTo^pcit ci.Tog phi ^v^ji(_l) "Philofophiae vis in Graeca Poefi, Quae in Graecia oriunda fuic veri nominis Pbilofophia, mature iam cum Poefi fuit iuncta en propriam huic formam dedit. Prodideranc iam Hebraei egregia phiiofophandi conamina, ad ipfam vero Philofi:)phiani accommodaci non erant. In fcripcis quidem eorum , fententiis po- lisfiraum illis, quae Proverbia Salomonis di- cun- (i) Conf. Doct. R. Feith , Bncven over v^rfchei" de Onderwerpen , parte I. EpiH:. 5. C 168 ) euntur, multaexflant tam iusre, tarn proprie, tam acute obfervata, ut facile hac eriaiii in caufa ciiivis appareat Hcbraeorum prae caeteris Oriencalibus praeftancia, Conflant vero prover- bia ilia fingularibus fere obfervacionibus , non magnopcre feciim invicem cohaerencibus ec raa^ ximaiii partem ad externam hominis conditio* nem relatis. Univerfe enim Orientales homi- nem externa tan turn ratione explorasfe videntur, ita ut attenderent quidem rationem, qua homi* nes Tecum invicem agere foleant, ec obferva- tiones coiJigerent fingulares de externis homi- liuro actionibus ; harura vero actionum caufas non interius exquirerent, ut ad ipfum earuni fonrem , ingeniij humani rationem , penetrarenc. Craecos vero, ulterius progresfos, ad Philofo- phinm pervenisfe, quae ad ipfum referatur ho- minem , quam Juculentisfime docet ipfa horum Poelis. In antiquisfimis jam Graecorum Poetis cernere nobis licet egregia quad pullulantis ra- tionis initia, quae deinceps ad iuvenilem inva- luerunt vigorem. E primis illis philofophandi conatibus exditerunt Graecorum f4,vdo) plerique , poerica quidem ratione conficti, quibus vero traderentur primae rerum philofophicarum no- tiones. Univerfe in Graecorum IVIyrhologia ex- presfa funt prima hominis adoicsccntis ftudia, fenfus et notiones philofophicae de origine re- rum , ( 109 ) rum, de animi immorcalicate, de vitafutura, de bono, aequo et iusto. Scilicet Philofophi illi antiqui fingendo, narrando, poetica omnino ra- cione, folebant explicare fuas notiones, ec ica fuavicer narrando omnia patefacere , quae ingenio continerent animoqus fentirenc. Hac racione lieliodus inprimis poecice esc philofophatus de rebus ad inceriorem hominis condicionen perci* nencibus, Exemplo lie narratio de Pandorae pyxide, e qua omnia orca fint mala, fola fpe in fundo relicta. 'Ep/. k^a 'H/-6. vs. 44 fqq. Tradic poena mulierem , lovis irati coniilio fa- bricacam, iingulorum Deorum donis ornatam, arque adeo nxy^:^p^v appellacam , misilim esfe ad Epimecheum, cum pyxide claufa , quam ip- li ofFerrec ; hunc vero oblacum donum accepisfe in generis humani perniciem. Aperca enim py* xide, morbos et mala omnia, quibiis plena erat, conciouo proruisfe , folam vero fpem in fuado reman fisfe: Mp'jvij y (zvTQ^i 'EAT/.; su ^^pr^iCToiri ^q[j^oi(TIV *''E.voov £fy^€iv€ Trihv vTiro Z£i?.£(nU', cu^c- Cupxi^s AKKx Is fj^vplx Kvypcc koi.t' dv^p:<)7rovg izXcy^^^i^TXi, Egregle ita obrervavit poeta, in rebus humanis mul- I/O mulra esfe mala, quae incumbunc hominibus; ipeni aucem omnium malorum folatium esfe. Spirac totum hocce carmen Philofophiae vim, in IcntentiJs ec obfeivarionibus egregiis confpi- cuam. jta iuilicia propom'tur tamquam virgo niaximc veneranda, Jovis in coelo comes, quae ibi atcendit er conqueritur iniquas morcalium ac- tiones vs. 1239: Avrizx TToip Au Try.rp) xxh^0[jjyvi lipovloovi ^ Ti^pVST ch^p^TTCCT/ OdlKOV VOO'J. Egregie commendatur virtutis (ludium , cum docec poeia vs. 264 fqq, homines facile in malici- am prolahi posfe , ad quam brevis est via ; vir- tutem vero non nifi per multos labores atninge- re; ad banc enim longam ducere viam, primuni quidem asperam , deinceps vero facilem ; eum jgitur fapienter agere, qui finem refpiciac: Tvjv f/Jv TOi HxxoTijTix nx) Ixx^ov sjTiv kxhSxt- P-zi'i^iug' Af/j; f^sv o^og y fjLocXx ^" iyyv&i vxisi, Tiig y dpcryjg i^pcHrx ho) TrpoTnzpoihv s&i^zxv ^ACx'.xTor fKZKpog ^£ Kx) cpStog oJf^og aw^ (Xury^Vy^ Kx) Tpvixug TO TrpcoTQv eirhv ^' slg xxpov 'ik^oci , Qurog [/>h Tnzuc^pijTog^ og xuTog TrdvTtX' vo-^crsh Fa- C 171 ) Fabnias autein hasce et fententias vere esfe phi- lofophicas, inde continuo pacet, quod philofo* phi, qui deinceps Tunc orci, cercatim cas ad placica fua commendanda, imo probanda, ufur- paverinc. Qui primi memorantur Graeciae fapientes, finnil PoeTeos rationem habcbanc in Philofophia tractanda , et poccicae linguae venuscate prae- cepta fua commendabanc VicisHm vero qui proprie d'lcuncur Poetae , ita coniungebanc cum Poeli Philofophiam, uc fuis camiinibus expri- merenc fere philofophica placita et notiones. Utebantur autem fenrentiis poeticis, yvc^f^xTg^- quibus praecepta continerenrur de moribus ho* niinum , de vita et legibus bene inflituendis ec Republica confervanda. Ipfae leges, quae pro* prie eranc praecepta moralia, poctica rat'one proponi folebant, arque hinc praecepta eiusmo- di , cum nnifica coniuncra , dicebantur vof/^o), lea Solon, lea;islator praeclarus , a Platone niaxime celebratur ob PoeJcos fuavitatem et in principi- bus Poetis habetur. Valde auten: est dolen- dum, anri quorum iliorum Poctarum fjr'pta nia- ximam parrern periisfe, et quae fuperfunt, du- biae esfe auctoritatis. Quo magis vero iliorum Poefeos ratio cognoscatur, unam alteramque iententiam hie adiiciamus, quae Theognidis no- mine leruntur, Ne- C 17?^ ) Neininem esfe laudandum, nifi cuius mores bene fine perfpecti ; fictos autem mores dignos- cere ncgocium csfe longe difficillimum , cum humana mens fpleat faepe latere et in dies mu- tari, ica docec Poeca: (i) 'Opyy/j y,ci) pv^(j.ov , y.oCi tpottov oo-Tig ^i/ J. Xlo?.?.Oi rot ;c//3^jjAoy sttIk^ottcv viOog l^^cvrf^ Kpu7rT0W(T\ avH(j(,svQi^V(j(,ov i(py]fxipicv. TcvTKv y hcpoibei ^nkuTav ' XpovOQ viQoq sKiy.7T0\j> Parem in eo ^sie fap^'entiae atque diyiciarum ra- tionem , quod, uti hi3 mimquam exlluiacur ho- mo y ita vere flipiens numquam fapiendi voca re- linquit, vs. 11 13 fqq. TlXouroq jcoi) (TcCpiTi QvviTQTq ayLXxiiTarov c^hU Ours ykp ccv ttKovtov ^uf^ov vTTspKopso-oiiq' *^^ y ciVTuq (ToCplijv (ToCpooTOiTag odx uTToCpavysi « Neque in Homero defideratur illaPhiJofophiae vis. Imo vero per omnia ferfe huius Poecae car- mina ita esc difFufa, ut optimum iuventucis doc* lorem eum pronuntiarent antiqui, eiusque Poe* fin optimum haberenc fapientiae foncem, e quo disciplinarum quaruragunque initia esfent peten- da. (0 Vs. P4T, ex ed. Brnnckiana Poetarum Gnom. C ^73 ) da. Quae quidem Homeri existimatio in caufa ^uic, quod non tantum Poetae fubfequcnces il- Jum imitando iluderenc asfequi, fed eciam feeta- runi quarumcunque Philofophi frequencius eciam eundem adhiberenc , ad placita fiia probanda, quam Hcfiodum cr gnomicos poecas. , Quapropcer etiain Lycurgus legislator opdme fe civibus fuis confulere putabat, cum Homeri carmina in Gre- ta colligere inrticuerec; Quintilianus vero affir- mare non dubitabac , „ in Homero nuIlJus noii „ artis, aut perfecta, aut cerce non dubia ves- j, tigia i-eperiri" (.1)4 Ec Horadus eundem Jaudabat, us Qj4i , quid fit ptilcrum , quid tiirpe , quid utile , quid non , Plenius ac melius Chryftppo et Cr ant ore dicit. (^2) Et fane in Homeri carminibus tanta ubivis ela- cet fciemia rerum , apud varios populos , in variis pcgionibus obviarum, tancum indagandi, cog- noscendi, inquirendi ftudium, Graecis propria urn, ec verae Philofophiae principiuni , tarn dili- gens inprimis humanae naturae obfervano, uc iliius Poefis merito Foeps philofophka dicatur. Hominum, quos pingit vel Joquentes inducit, non modo externam rationem, fed ipfos etiara mores exhibet , lludia , affectus , incimos omni- no CO Lib. XI. Cap. lo. (2) Epift. lib. I. ep. 2. C 174 ) no animf recesfu?. Singnli heroes proprifs mo- rilnis fuiK distincci , et in fumma perfonarum va- rietare , per tocumpoema, in loquendo agendove iuam quisque prodit peculiarem rationem. Ita Ulysfes Temper est 7roXv{ji,viTig folers, prudens, ascutus, ad contilia excogicanda paratus; Isciusmodi vero valet fapientia, quae experientia et dijigend hominum obfervatione fit parta; etenim: In huius i^itur aeruinnis fatisque defcribendis ec characterismo exhibendo Homeriis — — — ^///V virtus et quid fapietitia poiflt Utile propofuit nobis exemplar Ulysfcm ; Qui domitor Troiae , multorum providus urbes Et mores hominum infptxit — (3). Hanc vero, qua heroes illi, dum viverenc m his terris , confpicui fuerant, indolem,ne in Or- eo quidem amittunt. Odysfeae libro XI. narrac TJIysfes fe ad inferos descendisfe, ibique cum animis defunctorum cuJlocutum fuisfe. Ita au* tern loqui pinguntur defuncti, luappareat, eos pris- (i) Iliad, r vs. 221. (2; Odysf. A vs. 3, (3) Hor. Epid. lib. I. ep. 2. C ^75 ) prisrina fludia et afFectus nondum depofuisfe. IMemorabile inprimis videtur in hac narratione Aiacis exemplum. Hie olim de armis Achillis contenderat cum Ulysfe eique victori ccdcre de- buerat, animo moerens et iracus. Quum igittir ad inferos descenderacUIysfes , caecerae mortiio- rum animae ad eum fe conferunc, narrames Unguli fuos , quos pasfi fueranc, dolores; Aiax vero fummam animi tristitiam ec indignationem ita fignificac, uc fenciamus prorfus quanta fie iU lius irae vehementia, non enim accedit, noii loquitur, fed longe abfistic et tacet, vs. 54ofqq.' TSo(r(ptv dCpsiTTiiicsi , ksxqKm [/.evi^ srjszx vlz'/ji; , Tsvxscnv oi^(p'' ^AxiKy^og. — — UJysfes blande eum alloquitur, et ut accedac hortatur : AAA '^ys 'Bsijpo , ^voi^ , r/ sTTog Kd) (j.v(>qv izzovfT^g 'Hf^sTspor ^cc/zxa-ou Ts (A,bog kou dy;jvopx ^V[aov, Quid vero Aiax? Hoc ( J7^ ) Hoc filentionil efilcacius ad ingenium, mores ^ fenfus Aiacis exprhnendos. Profecic inde egre- gie Virgilius, apud quern Aeneas Didonem ill inferis pariter lenire verbis ftudct. Aen. Vi. vs* 469 fqq. Ilia folo fixos ocuIgs aver fa tenehat : Nee magis incepto vulttim fermone movetur, ' Qjiam ji dura fikx , aut ftet Marpefta cautes. Tandem proripvJt fefe , atque inimlea refugit In "riemus innbuferum* — Sed in exploranda Philofophiae in Graecam Poefin efficacitate, inprimis fpectanda funt dra- mata Graecoruni. Haec enim tota ad hominem cognoscendufn referuntur, et funt veluti vitae et rationis humanae fpecula. Feruncur Graeco- rnm Philofophi , ipfe etiam Socrates, Turn- ino (liidio publicos dramatum ludos fpec- tasfe. Nee niiruni profecco. In his enint confpiciebant Philofophiam , in honrlnum accio- nibns ab oculos pofitam et PGefeos ornamentis commendatam, Hominnm quoiumcunque exhi- bentur in illis vitia et virtutes, Hudia, afFectus et cupiditates omnes. Sua quisque agit ratio- ne, fuam quisque indolem ita evolvic^ ut appa- reat ubivis, quanto ducti fuerint Graeci fludio humanae naturae obfervandae. Ita legentibus nobis Graecorum dramata, continuo licet ob- fervare, quantum ilia Philofophiae debuerinc:j non ( m y noil tantum in univerHi drainatum conforniada- ne , ex qua pecierunt recenciores artis rcgulas ; fed inprimis etiam in egregiis adeo fententiis ec obfervationibus, e Philofophiae tbnce deducds : quarum paucas hie aflferam. luflitiam non externis tantum accionibus cer- ni , fed animi potisfimura volbntace, egrcgia esc obfervatio philofophica. Ifanc autcm ica gx- presfic Philemon, Poeca coniicus, ut doceac, iustum non protinus esfe habendum , qui iniuri- am non facit, fed qui, fi potest facere, non tamen vult, quique iustus es/e ^ non yUcri ex* petit : "Av^p ^licxiog iiTTiv^^ cuz (avi d^ixSu , AAA' b(7Tig ^ a^iK^tv ^vv^f^evog^ i/,^ povKsTOit^"^ 'AAA' 0(TTIQ alSoAOV yy^iTlOiV t"* 'i^^^V 0V71V y Hominura mores et ingenium rite explorari non posfe, nifi quando ad imperiumet muneraperve- ncrint, Sophocles obfervat. ^uUg, vs. 175 fqq. ^Afy.yixoivoy ^s Trxvrog dv&pgg iKfzxSsTy '"i^ux^v TS xoc) (ppouyjf^oi KtyA yvdif/.'/iv , 7rp)v a,v ^KpxoCiq T£ Kx\ vofioicrtu surptloiig cpoi^v^. Ilium vero optimum civem fe praeftiturum , qui do- (i) Ex ed. Brunckiu M C 178 ; dd^i vir probiis apparet, atqne optime esfe rccturum , qui ipfe obedire rioveric^ ib* vs. 661 fqq. 'Ev Toic, ykp cJicsiOicriv oa-Ttg ^(tt' dvv^p Graecorum Tragicos omnes fiiperavit Euripides fentenciarum copia et gravitate, Philofophiae oinnino cum Poefi conianctionc, Anaxagorae discipulus et Socrad amicisfinius . in (ingul;s Tra- goediis patriae, virtiitis et Philofophiae fe ftu- diofum osrendit, referen'dis condnuo anciquoriarn fapientiim dictis, iDukisque adfpergendjs vicae praecepcis et fententiis aciitis ; cuiusmodi funC Ir^ec: animus rectus , nil fibi mali confcius , unum esc par vicae bonum. Hippol. vs. 426 fq. " Tvuf^yju ^iKixloiv K^yoi^yju or^ TTStpyi; Improbos omnes dies manifestat, indar virgi- nis fpeculuminfpicientis fuamque ipfius formam cernentis, ib. vs. 428. Kaaohq Ts hijTuv s^i(Pijv'' , OTiXv rux'-d TLpovoq, — ^ Hac C i?9 5 Hac radone Euripides > PhiJofophiam in fccnam ndducens, et plurima civiraxis Atticae vitia Tub hcroicis perfonis notans , PhUofophi fcenicl no- men est conlecutLis. Ec delectando pariterque monendo ^ optime cives fuos edocere inflituic : Quiddeceat , quidnon : quo virtus , quo f^rat error. (Q Sic tandem ad finem perducta est nostra haec qualiscunque de Poeii disquiGtio. Et Hebrai- cae, et Graecae PocTeos primarias ubfervavimus vu'cutes , fon-nam , habirum et colorem. Nam hoc nobis fuit propoOtum , ut rationem ucrius- que pecullarem, quad in expresfa imagine, at- tenderemus. Iraque indices agere ncluimus, qui, inllituta veluti athierarum corrimisfione, de-r cernereauis tandeui 5 cuir^am tribuenda esfecvic- to- m (3) Conf, dc tniiverfo hoc loco I. Lublink , Junior, eptem vsrii argiimenn' disputt. tres postcrforcs , quibus ticiiliis : ever de onderlinge betrekkhig van IVijsm begeerte , Dichskunst en Welfpreck'^ndheid, M % C 180 ) toriae palma; fed vero obfervatores tantum et testes cginuis, qui nullo ducd parcium ftudio, ex vero refcrre ec exponere lluderemus, quid Hebraei, quid vero Graeci maxime praelliterint in Poefi tractanda. In propriam igitur utrorum- que rationem ica nos infinuare conati lumus, uc diveriam diverfarum gentium Poefin rite posfe- inus aestimare, et, quae referenda videbantur^ cum utriusque gentis indole nativa, turn iplis jnonumentis poericis probata apparerent. Duplex fic inilitutum est iter, quamvis diver- fum, iucundisfimum utruinque; altero in Ori- €ntem tendente, in Graeciam altero. lam vero jtineris quafi reducibus licet nobis, tamquam e loco fublimi, in permenfam retrofpicere viam, ^tque uno contueri adfpectu, quae procedendo obfervavimus fingulatim. Singularum enim par- tiiim coniunctio. unam quandam praecipuara in jiobis excitat cogitationem, cuius facilis et grata recordatio complectitur in fe totius itineris fructum. A^ hac igitur parte via nobis apparec, asperior quidem interdum , nee tamen fpinis con- ferta; imo vero per quam nunquam procesferis, quin adniirabundus fuspiceres integra etmagnifica riaturae opera. lilac vero per loca procedis ex- culta, per campos et hortos iucundos, quos fi minus fufpicias, anies tamen et cum voluptate in- C i8i > intnearis fumtna. Hic arbores adfpeximus ex* celfas, nullo cohibente, fublime fe efferences, per fucci abundantiam libere crescentes , natu- ral! confpicuas vigore et maiestate. Illic vero advertit nos nullorura non florum fuavitas et va- rietas, per quos, ipfis comitantibus Gratiis, fpatiari nobis videbamur* Hic torrens fertur , celerriraa et immoderata fluctiium agicatione proruens, ripas interdum cransgresfus ^ nullum non dimovens obftaculura. Illic vero, idem ilumen placidius decurric, campos irrigans, ec fpectatorfs aures finiul et oculos fuavicer affici^ ens diilci fluctuum prolabentium , fefeque conti* nuo excipiendum , Tonitu et motu. Hic ad per- cuciendos perflringcndosque fenfus; illic admul- cendos eos leniendosque accomraodata func om- nia. Hic religionis; illic artium confpeximus monumenta pofita. Hic feria, gravia, casca reperimus omnia; illic animi excitacur hilaritas elegantiis venustiisque omnibus. Hic ad facrum unius eiusdemque fummi Dei templum via du* cit; illic ad convivia, ad condones, ad ludos et festa , artium quarumcunque certamina. Sic varia est univerfa natura , varia item humana na^ tura ; utraque vero fui Temper (imilis. Quaecunque autem eligatur via, neminem opinor isciusmodi iter dcnuo inllituturum, quia vo- C i^% ) voluptate femper majbri affefcrns, miilta r^pertu- rus lit nova ec memorabilia, a me praetermisfa* vel accuraciore digna conremplacione. Ira vero illud concinuo in clariore apparebic luce, quod nos quidem, cum in Hebraeis poecis, turn iit Graecfs, maxime advertic, quodque utriusque Poefeos existimavimus proprium. Scilicec He- braeos cognovirnus Graecis fuperiores naturae obfervacione, affectuum vehementia, compuran- di audacia, fenfu inprimis magni, vasti, divini; Graccos autem Hebraeis praeflantes gratia, pul- cri venustique appetitu, afFectibus lenioribus, hominis obfervatione, Piiilofophia. Quid vero multa? Rcfert Hebraea Poeiis ingenii phanta* fiaeque fubiimitacem , quae pueritiae est pro- pria: Graeca vero provectioris aetacis, iplius adolescentiae ^ numzva ^ fenfus morales, mora* Jem omnino fublimitatem. Propria esc cuius* que aetatis ratio: propriis quaeque commenda- tur dotibus et virtutibus. Has vero neutri in- videamus; neutram progredi iubeamus ultra fi-* nes, quos utriusque conllicuit indoles nativa; neutri fictam alterius obtrudamus perfonam , quae ipfi convenire nullo modo posllt. SqA llebraeam Graecamque Poefin, fuis utramque e: propriis laudibus confpicuam , concem- plemur, admireUiUr , imicemur, ex utraque pro- C iS3 ) proficiamus ad noscram perflciendam ratio* nem. Conilat igitur, qnod in fynibolo huius dis- putationis, de utraque Poefi comparanda, enun- «iavimus : Sfam fuac cmque laudes^ REINOLDI CAROLl VAN TUYLL VAN SEROOSKERKEN, PHIL. NAT. CAND. ET lUR. STUD. IN ACIDEMIA RHENO'TRAIECTINJy Rl^SPONSIO V AD QUAESTIONEM AB ORDINE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATtJRALI^ PROPOSITAM : ExpUcentur methodi praecipuae partkndae ftinctionU frd* ctae in alias fiinctiones fractas ^ quarum denominator res fint factores aut pmpUces am quadrati prioris functionisi Quae explivatio et perfpicuitate et accu-^ rata argument atione fe commendet, Haheattir etiam ratio adiumentorum illorum , quae affcrat calculus dif" ferentialis* Oiiandoqufdem autem eiusmodi partitionii iifus maxime ohtinet in Integrandis formulis different tlalihus , quae implicatores funt , requirltur praeterea , tit hums praeclpue iifiis accurata pat et exemplis mii- iiita expoptlo QUAEPRAEMIUM REPORTAVIT* t P R O E M I U BL vjuo tempore primum ad Calculi Tntegralis fludiuni animum appuli, concinuo eius amoenitate magnopere cap- tus fui; fed cum propter infignem illius materiae foe^ cunditatem, plurimae eaeque diverfisfimae esfenc fractio- num in fimpliciores parciendarum methodic quamnam mihi eligerem dubius haefi et anceps. Verum cum in aliis disciplinis multa faepe, quae initio ardua credideram ec aspera, dein longius in iis progresfus, plana reperisfeni ct facilia, hac etiam in re tempori aliquid dandum cxis- timabam , ita fore fperans, ut fi deinceps, ampliore qua-^ dam cognitione inftructus , ad pristina rediisfem dubia, memet inde facilius expedirem. Itaque banc locum turn quidem reliqui , maiori conacu , fi qua deinceps oblata esfet occafio, ad ilium explorandum denuo acces- furus, A 2 Cum V C 4 D Cum igitur Facultas Mathcfeos et Philofophiae , ad pu- blicam disceptationem hac de re quaestionem propofuis- fet, banc maceriem paullo acciiratius explorare condicui, m fi viribus non nimis impar viderecur , refponfionis ad €am confcribendae periculum facerem, non tain doc- trinae, quam diligentiae Profesforibus probandae lludi'o diiccus , nee tarn praemii fpe allicicus, quam cogitatione ticilltatis ex optimorura de matheli fcriprorum leccione percipiendae. ^ Hanc igitur, Viri Ciarisfimi , refponfionem , tenuem qui- dem illam, nee vitiis immunem , quippe a iuvene aucto- re profectam , qua estis bumanitate et benevolentia exci-, piatis , rogo ; nam ut Ciceronis verbis utar Edldl quae p'otul non ut voluU RE RESPONSIO. =a>*^gf)-^^>a6iSx») »es quart! gradus generating fie perducra, tamen hoc in cafu et in inccgrationum negotio, merico nobis refolu- donem aequa^/tonum cuiuscunque ordinis conGedi ^ po^tu- Jamus ; in analy^ii nimii'um fuWimiori , quando aliqvid ex jnferiori ■ pecicLir , id femper cen fen' potest di^tuni; e^sfe ,ai;- •quei.inventuni. Hoc enim Jpcocagimus tan turn . de. i-petbq- tdis parcieridi , et quaniquam fectores aequai;ipnis ^ n: .p ♦inveniri non femper posfunc, tamen illas methodos, tradere •posfiiraus, nee eas inde detrimentum accipere , ypl c.Qj^-^ Tuere existimare debemus. > i^Poriro in his omnibus methodis reqiiiritur, lit fumma. pQ- tentia variabilis x^ in numeratore fit minor .qiiam eiusdeoi 'fumma potenda in denominatore; id tamen non impedit, qiiominus una aUerave, vcl omnes potentiaQ.huius variabi- lis deficere posfint in numeratore, atque Tola adfit conftans. VII. Videamus ergo hoc loco quid L e i b n i t z i u s et, I g- annes Bernoulli, ucerque calculi fubJimiQris promo- tor hac de re llatuerint. L e i b n i tz i u s contendit ,,re primum novisfe methodum parciendi funeciones. in llmpliciores. - Quidquid de, po; jic affiemare non aufim; fed cum eius .et Bernpiil lii jfo* lutiones valde conveniant cum ea quam mox trademu.s , de illis panels tantum ageraus. Leibnitzius Oper. IIL $ 6^. fine demonfiTatic^e ponit: X C -9 ) 1'.'. (a4.^)C^+0 (^+^;('^-^) C^+^K*-^) Ec fjc porro, prout facta multiplicatione apparebic. Bernoulli contra Oper. I. p. 393. dicit fi /, ?w, «, ) ; a:+^ ) (jf-fr) — x'¥p x-^q at+T facta multiplicatione, prodit ax^-^-bx + cZZAx^ +^G+0 x'{-Aqr + Bx'^ +BCp+r) x -^Bpr-^Cx^ -hCp'+'q) Cx + Cpq Atque fimilem ob ratioiieni ac in praecedenci exemplo > oriuntur hae tres aequationcs c zz Aqr -¥ B p r -^ C p q quae aequationes nobis fequentes danc valores conflantium ap^-bp^c ^^ a q"^ - h q-^ c . ar^-br'^c X. Examinemus nunc ilium cafum, quo denominatoris omnes factores func aequales, vel partienda fit formula ax'^^^hx'^C TT 1 ' — 7^j^p\z ■ • Haec eodem modo folvi nequit, tunc enim ^ — TfT^^^rp.A "^ret infinita , ut etiam B cc C. Si vero ponimus B e quae quae aequatio locum habere nequic, nam C^+p) non esc factor quantitacis a x* -{» b x + c. Nee magis iuvarec ret ax*^bx + c :r: (^-f- ^ C^+i>)) C^+/3 ec in eundem- incideremus cafum, ac fupra. Alia igicur via esc ingre* dienda. Ponamus ax^+bX'¥c:=:J+Bx + Bp'i^Cx^'¥2CpX'i'C/j^ Unde elicitur jzz c ^ Bp -- Cp^ B ^ b -- ii,Cp C ^ a B ^b'^tpaet^zzc-^bp-hp^a. Xh Alter cafus obtinet, quando denominator conflat e fiic- loribus aequaiibus et inaequalibus; v. c. Qx-hpy ec (^ + r), tunc, ut vidimus e praecedenti paragrapho , ax^ -h^x + c _^ yf 4, ^ 4. C* (^■4-/')a (a4->0 "* (a^-+-/';* x^p x+y quae aequatio, fi multiplicatio per Qx'^p)^ Qx + r^ esc indituta, fit ^jj a;* + i' .r + d: = ^ (^x -h r) -i- i5 (o;^ •+• (p-i-r) x-i-p r^+C Qx^ + 2px +pp) un- C 13 ) unde aequationes c ^ Ar -^ Bpr -¥ Cpp h =: A^B (p-^r) -h 2pC azzB^C. Hinc deducimus ^ = ^r^ — ?c— r^^ry ' J5 = ^ - C = Xil. ^ ap^,^ ii apr -¥ b r — c iP-r) Hucusque pofuimus, denominatorem posfe refolvi in factores binomios: quando c trinomiis conilat, haec me- thodus etiam fie adhiberi pocesc, uc numerator functio- num fimpliciorum conftarc ponatur e duobus terminis QA-^Bx^. Maxima enim dignitas variabilis quantitacis in numeratore debet esfe unitate minor quam in deno* minatore, nil vero impedit, quominus A vel B fiac =: o. Loco exempli generalis exhibici per literas, quod nos per niniias duceret ambages, propofica lie funccio . . , C-hDx ^V ^"~ (:>4-i^*>* ■ aividenda m tea integrandas. Ergo ponere debemus 11 ~ r^x-^6xi —Ax^ . A-hJ^x (3-+-2.va)* "^ (3-+-2xaj» 3 -H 2 jc* unde oriuncur aequationes ^4-30= II et5 4-3 Z) =-3 ' un- ( 14 ) nnde deduclmus D:::— 2,C=3, B ^ ^ qz A ^^ a / IT = 12(3 + 2:.^ "^ '-^ ^^•^- ^^-^"S- ^ ^? -- J Log. C3 + aA;*3 XIII. Unnm bac paragrapho geiicrale exemplum addamus, unde omnis appareac haias methodi ufus. Quaeratur v. c. integrale 112 x^ -4. 56 x^ 4-932 x^-';4.2ox^ 4- i^oB .r^-ia^9a-4- SaSC) Hanc fractioncm primum in duas alias folvere posfnmus ponendo J-hBx + Cx^ -^Ox^ ^ JEji-Fx-hOx^ (3 + 2x*^* (3-ix;3 Si iam hasee fractiones ad euiidem reducimus denorai- natorem fie C^-h-S^'-hCx^ +Dx^)rz-^xy +(E + Fx + Gx^) (3 -ha;c»3* = ^ Mulnplicatione indicaca peracra, atque coefficiencibus eius- dcm dignitatis .r in linea vcrticali poficis , erit o ^ 27 ^4- .•7^:v-4-^7Ca;* 4-27 Djt-^ -- 54 ^^ - 54 5 ^>^* - 51 C.t3 - 54 Z) A^ 4- 36 ^ a* 4- 36 ^ a;3 4- 36 Cjv** 4- 3 = -3, Q'^6^ Z) = - 4, £:S59» Fz=,. 66, Gzz 20 Priorem terminiim iam in praecedenci paragrapho folvi« nius et integraviraus , fobs igitur restat posterior; fit 20 A,* — 66 a: + 59 =^+ 3 jg- 2 ^ x + p C- I2C-t + 4x» C. Hinc 0=5, ^=3 et ^r:5? unde fit 20 A7^ ~ 66x' +59 ^ 5 ^ 3 ^ 5 (^3 — 2:^)3 ■— " (3-2;^)^ (3~"2Jc;)» 3 -2 A? quorum integralia funt -7 — ^ — -v , -7—^ ^ — I Log. (3-2:t')« Omnibus integralibus collectis, prodibit integrale formu- lae initio huius paragraphi propofitae .T^^iiV) + i^? Ang. tang, a; yf - 1 Log. cs +2 x») C3 -^xy+ jf—^-i XIV- Ilacc nobis fufiiccre videntur ad explicationem huius methodi : quae fane valde est finiplex et intellectu liaud difficilis, etiam iis qui in Mathefi nondum multum pro- fc. C 16 5 lecerunt. Non est Igftur quod miremur , cam primam fuisfe inventam. Eadem vero ilia firaplicitas efficic, uc calculus, fi inflituitur, longior fiat et difficilior, et cerce in hocce problemate folvendo taedio plenus, cum eius folutioncm alia via forfan breviore invenire ponuerimus. Illam igitur inethodum commode adhiberi posfe puta- mus, ubi fractionis parciendae denominator e duobus tan- tuni cOnftat factoribus, caeteroquin vero esfe reiici- endam. m^%/%/%^t<\i>%'^ ^ »^ ME- METHODUS S E C U N t> Ji XV. Sit ~ fnctio dividenda in fractiones magis fimplices; a '^ h X nnus factofum denominatoris As id est A^,- ^ (^a '^ b xjS ; atque cohcineacut a •+ l^ x femel tan* turn in Nd Ponamus Hinc ;if r: 4 5" + P C valores quos induent M^ P, ^, et ^-^ pascquam pofitus fuenc a; =2 ^, eric P — "p* ^iV' = 5' i 0% vel 5' = ~^* Hine XXIII. Setnpeis tit vidimus,/' minoris est ctignitatis quam ^v fi O esc prittiae, erit P quahtitas conftans. Sic igitur hoc in Gafu O^ =^ i^ + ^ ^ eric P ^ P' atque pofico :vr = - ^ prodibic ^ M'qdx Alii hoc ita proponuilc* S Et- go 31^ AS -^P (qx^p^ velM- -^5 divifibile per qx-^-p. Igicur y/ = -J z= :-';. Sed eo in Gafu fie iIJa fractib = ^; ergo e pr^- prietate • nota differentiarum ^=^ dN ^^/x- in qua formula flponacur^ = - '; «. ■^ "" dN'* Nonnulli Gontra invento A - Cafll quo A' 22 infticuunc miikiplicacionem per d Xy adeoutfiat -^2= „ Verum est N=^(q x^p^S, dN'tZqS' dx hinc etiara concludunc A^^ '"fnf* Sit fecundo loco ^Q^faccor rrinomius formae (^^+a ^ at+Z') D ac- C ^6 J atque fint p ct g radices aequadonis '^= ©♦ Fiant AT, P, 5, et -j^^g- fi re = ;>, uc fupra, ^/, P', 5" j^; atque eodemmodo/lf'' , P",^"', ^-^ fi x cz^y erit fecundumrS sa p^ = ^^g et P- - ^'^^^ Numerator jp functio est primae dignitatis atque formam habet /I A^ B x F :=: ^j^Bp Qt P'' zi J + B q hinc A — — r:z~r~ et ^ r~— id est ^ = -i~, • Tiv> + ,^. • 1^' XXV. Qunndo 0^=^* - 2 ^ .t + ^ fit ^ ^s= Cn a: - 2 ^t) + ^, ergo 2 ip - a) "=- p " q et a r^ - a)^q-p, quo fit A^.qM-j^-^pM'^^ ft X // -M XXV^ C ^7 3 XXVL ^ Functio P debet inferioris ordinis esfe quam Q^^ ad eins enim decerminarioncm cot aequationes tanciim dantnr, quot factores adfunc in O. Inde P-plures terrainos habe- re nequit quam Q^ flictore.s. Nihil vero impedic, quomi-' nus K (ic inaioris pocescatis quam 5, numerator enim K in praecedentibus non occurrit calculis; nee etiam requi- ricur uc WI fit inferioris dignitatis quam N, Eo in cafu folummodo cavendum est, ne ukimum numeratorem per e^'pofitam methodum fed per divifionem quaeramus, XXVIL Sit porro functio partienda, quae duos habeat factores- (^p-^qx) aequales. Tunc nostra mechodas fequcntem calculi normam praefcribit ££ _ ^ :=: ^ . B . 5 A ei B funt conllantes, atque F :zi A -hr B {p -h q x^ ^ fl F zzq B dx et M zz A S ^ B S (p + q x) -i-R (p -hq xy in quibus aequationibus poflto a' ::=: - - fit F^A^ 4 F —q B dx, d^Pzio.M^AS' J Q^-(p + qxy^ d O^zr '^.{p'^qx^qdx et d^ 0^:z: s q^ (dxy ; inde Q[^o, d o; = o, //* O' = 2^' (dxy et d^ Q,=o. lam Nzz(l's et dN::^S dO^-i-OdS, quae quandtas, p fi ponicur xsz - -, fit = o. Ergo ea uci non posfuinus Da a«i C ^8 ) ad inveniendum 5. Porro d-^ N :n S d^ Qj^^dQ^JS ^Q^d^ S Qx. d^ N zz 5' ^* O' — 2 S' f Ql x')^, ' XXVIII, Uc determinetar B^ est M ^ P S -^ Q^^R. dMzzPdS^SdP-^QJK-^kdQ. Dein dM :=:P' dS' ^S' dF^AdS' JfS' qBdo;? _ dM'- y' d S! Supra invenimus iV=5 0hinc^^ Nz=:Sd^ Q.+ 3^^^Q -h^d^ S dQ^^Qd^ S ,d^ N':=r2d^ Q^dS'=z6'q^Qdxyd's'' et d ^=' 6^^ (^jc;i " ^^^ v^^^^^ ^^ valore .S_ pofids in fuperiori aequatione eric ^^ ^' 6q^-dx^^ _ ^q d x.dM _ A d^N^ - a^ N' — a^N' iqdx ' d^N[ *2. q d X ^=^2qdx XXIX. d^ N* ,) Huius methodi expoficioni addamus praecepta, quae tra- tradit E u I e r u s Calc, Lif, cap, 1 8. ad inveniendos ml*. iiieratorcs, Ti denominator plures factores aequales habet.; 7^/z= ^ S ^ B S (x-a) 4. P C^-^^)* .:p M- j4 S -- B S (^x-a) - PCx^ay \ Si :x: ponitur — ^^» fit ^^ ~ ^^ " ^ • Turn VO" ro numerator Qi denominator una evanefcunt , ergo ijx^a, iit ^ - ^^hmc4- ^,y -^ -.^jr^ -M^^ etiam == ^ ergo iterata requiritur difleretitiatio , qua inve-» Uc inveniatur ^ meminisfe debemus, esfe X -a ^ ^ Vel fi X poniturs:^, esfe B — ' ix-a S' ^^ ^^^^ ^*" hoc fracco numerator et denominator eundem flictorcm x - a, habentjunde B^^-z five j6 — ■ , /.. .^, , vn — -; - ,., ■, ^ .w,. . ^^ ^ rr Sd]\UMdS_ I ^ >/ li pro A fubltituitur -7; fit jO^ -^i^—, r", • ^ • -r. o o G-.x ax o Attamen non oblivisci debemus, pose difierenciationem ponere x = a, XXX. Ex principiis mcmoratis S 24 •- sp. facile intelllgi po- ''O ) o potest, quid nobis agendum fit, fi iV habeat plures facto- ids aeqiialcs. Hac niethodo ducQ etiam fanctiones fractae , quarum de- nomlnatores habent duos plurcsve factores trinomios ae* quales, in linpliciores iracciones folvi posfunt, XXXL Qnod fi autem plures factores aequales funt, praeflat, \it mihi qnidwMTJ videtur, ^Ham ingredi viam. Propofica lit aequatio generalis M _ A B + JL.+^ N "^ {x + ay (^x^a)"' x-^z S Unde 3/:=: s C/f+B Cx+^^+CCx-i-i)^ + //C^+^)"'0+^C^+O' Quae aequatio (f?-i) ties dilTerentiata, fi post quamque difFerentiationem ponitur x ^=^ a^ .dat valores. M =: SJ d MZZ AdS -hBSdx d^ M ZZ Ad^S^^a^ ^^ ^"^"^ riontiunquam perveniri potest. Demondratur enim in Analyfi omnera func* tfonem formae x^" — t cC-x"* cos fi cp -f. ^*' , refolvi posfe in fac- tores formae (a;* — ^ax cos«^,^«-«™,,,,^^^»-ip in func- tiones tnnomias formae ^■:» ^^ ^/.vca/^+i^ ' ^" ; ^^^^ ^^^' i^monftrare ec fac tores generatim invenire a propofic6 nostro alienum putamus. Agemus tantum , de repcriundis coeffic'entibus numeracoris; postea autem huius rei exem* plum dabimus, • • -^ XXXIV- Numeratores functionum partialium , quando prl.nitivk functio est ^..«^ ^ :y-' c(>5«^ + ^ ' ^^ inveniunturj In bac formula est O = ^* — 2 ^ /? cos + i r: o hinc X 2^ cos (J) j;}^ fin cj) V — i ergo/) zz cos (J) + 11 a <$ V — i et ^ =: cos $ — fin V — ^ unde /^ ^ = I , ^ +^ — 2 cos c;> ct p — J = 2 fin

""* -7— :^ -^ 2 f^ cos ;; cj) /' * + 2 « ^***' ax "^ \on\m p" = cos n (p 4- Cm n

" +^" = 2 cos n cp Qzp" - /^^ t iin u

» estg, 71/ rt x^ , Smc TIf ±:d^ ili*' =: fq^ atque fequentes aequaciones prodibutic ^'"^ p-q np^'\ p-q nq"-i n^P +^ >) fedj>" + ^" = !icos»(J), ergo in locum n fabHicuto 6, atque re du c ti one faaa eri c ^ ^ n: — I cos (— 5 0) et 5 r= I cos (-^ 2 0) li iam fuccesfive pro

_^ 'cost^o'.r 1 + .T* a;* - 2 i COS 30° -|- I AT^-f-l' a;*4-2XCo.>3o*-+'I cuius rei Veritas patec fi omnes bae fractiones ad eumdem reducuntur denominntorem. ^His aacem fractioriibus per dx mukiplicatis , eric C 35 )^ rx9 dx ' rx'i dx J Log. V:v*- 2 a; T»^^t< E 2 Jf£- 6 s^ ) l4r M E T H O^D US QjU-J H T ^ ^ \ xxxvir. Sit X ^ a factor denominatoris Q^ five folitartus, five quoccunque fibi aequales admittens. Ubi esc folitariusv inde prodic fractio fimplex foriuae — ; fi vero deno* mmator duos huiuscemodi faccores aequales continue ^"Tcil i- cer^o; — ^^*, refolucio duas eciam dac funcdones fim* Py^^^^ ^x-aj^ "** J^' ^'^ ^^ factorgm habct cubicum C;;^-^)^ fractiones fimplices inde oriundae func r - " ' " + -^ 1: , y ^TZT^ ^'^ jf^ porro, pro altioribus ordinibus, Omnis itaque res eo redit, uc pro fingulis huiusmodi faccoribus numeratores ^ , /5 , y . . . determinentur. Mctlio- dus, quara hie exponemus eo nicicur principio, quod poli- to X ^=^ a omnes istae fractiones partiales evadant infinitae, dum caeierae, quarum alii func denominatores , inanenc ilnicae, et earum refpectu quafi evanescunt. lam li in p fractione primaria propofita ~j-ponitur a; — ^/, ea perinde in infinitum excrescic, evolutaque praeb^t ipfas illas fra- ctiones fimplices in infinitum abeuntes ; uti in fequencibus Qstendemus, 3\4 , xxxviir. C 3? ) • XXXVIII. O W 1 t « ' i Verum pro » — ^? == o {latuamus a: — ^ :^ «, deno-i tante a qnantitatem infinite parvam , atque adeo ipfam eva» nescentem , ac ponamus tarn in numeratore P quam in de- nominatore O^ ubique x = ^ + w, quo facto numerator P evoJvitur in huiuscemodf forniam P'ZZ^^B co'^Cco'' +i)«^ + Denominator vero Q, quia per hyppthefin evanescic pofico X zz: a^ fequentem mduec formam g =Z ^' cy + ^' «* + C' ft;^ + Z)' «^ 4- Ubi fi factor x ^ a fuerit folitarius, primus terminus ^' 6> necesfario adest, fi autem numerator Q factorem habueric C^ — ay erit ^' = o et denominator a tcrmino B' ca'^ in- cipiec. Quod fi vero denominatoris factor fuerit (.r ~ a)^, primus eius terminus erit C u^ et ita porro ut, fi in ge- pere factor (x — ay fuerit, infima potestas in deno- luinatore (it N' u\ XXXIX. Haec quidem fubftitutio ponendo x ::z a '^ co vulgarcs tantum algebraicas operationes postulat; interim taraen per nota principia difFerencialium, res mujco facilius expediri potest ; nam fi in genere , loco x fcribatur :r +« , functio ip- fjus X quaecunque P accipiet fecundum theorema Tay* lorianum valorem T, , ^ . -P , /?'* ^ . *3 ^^^ P Hoc C 38 ) Hoc igitur modo flacim forma tarn numeratoris P quam denominatoris^, fecundum dignicates ipfius a dispofita, re- periecur, tancum apus erit, ut in llngulis teripinis loco a; ubique fcribatur a, Quousque aiuem ipfas formula^ per, pot€staccs ipfius wcontinuari oporreat ex primo deno- ininatori5. termiao feuinfima pocescate ipfius « fj^cile diiu- dicacur, unde fequentes cafus evolvimus. Cafus I. Quo denominacori Q^ faccor e^c x -^ a^ ■ XL. Hoe igicur in cafu non erit ^-f'ziQ* unde nostra fractiq 7;-, pofito a; = ^2 -f « induec banc formam ubi fraccio ilia per divifionem evolyicur taiicum ad primam potestateni a , propterea quod in fractione praefixa - . haec littera unlearn tantum habet dimenfionem , unde hoc cafu tarn numeratorem P quam denominatorem Q ad duos tancum terminos extendisfe fufficit, ita ut fit •» * A'-k-B m* Nunc igitur ex evolu clone istius fractionis ^^/ , ^r^ orie- tur quotus ^ 4- /3 « eritque A B AB^ five ^ s: ;/ ec i3 = 37 • His (C 39 :o His aurerii vnlorlbus invencis fractio nostra discerpirur in has pattes "^ -f* /3> quarum cum priraa tantum fiac in- fjiiita, fi loco iM reftituimus Valorem a? — /j, Jr^ctio iim- plex hinc orta etk jt^* Hoc igiturmodo fractiones fimplices ex fingulis denominntoris Q factoribus folitariis formae x — a facillime obtinentur, neqne adeo opus esc valorem ipfius (3 noscere , unde fufficere potuisfec tantum ^^fimds tcrmlnos v^ et >/ Indagasfe* Oritur ¥ii tern '^ ex mimeratore P poflto a; =S^ et -^ ex formula .j^ polito iti- dem X :=: a. Cum enim pofito x..zz: isr fiat O r: o, fi 1q- CO X fcribatur a + co prodic -/f'— -—. -. XLL Interim tamen bonum est etiafn valorem ipiIus,iS no^fe, <]ucinitim inde quaestio non parum curiof'a potest refolvi* Cum enim ex factore x ^ a deducta fit fractio ' X -tap fi pro reliquis omiiibds te'rniinis fcribamus litteram R eric P K -— = 4. H, Quodfi ergo defideratur fumma omni- um reliquorum termiiiorum 7^ cafu quo ponitur ri; r-.a^' five :t rz ^/ + w quippe quae fumma esc flnita ex aeqnatio- Tie modo invenca fit -R z: -^ - --— ideoquc polito x ^ a +' K erit C 40 ) R=- k-H-- =0- SIcque valor litterae (3 quem invenimus expriinct fuminam omnium reliquorum terrriinorum pro cafu x zz a. Erac aucem /^ — ;7 * ]/* • XLII. Facile autam patec hoc modo pro omnibus factoribus llmplicibus denominatoris g^ easdem prodire fracciones parciales, quas method! antea expodtae nobis praebenc. ^\ enim ponamus ry — ■—- + ii ac per x -^ a muld* plicemus fiet ^— — « + K (.r - a)* Quia autem novimus numeratorem quaefitum a. esfe coii- ftantem pro eo Temper idem valor prodire debet, quid- jquid pro a: fcribatur. Ponacur igitur x zrz a ut ratio reliquorum terminorum R ex calculo egrediacur, fiec P(^x-a) ^ ^ .,. = — ^-- pofito icilicet orrr ^; turn autem cam nu- merator quam denominator evanescit, unde li eorum lo- co fua differential ia ponantur eric Siprimum,udin 540, ponamus^ = (y 4- 2 fiec 77 E I* • \^.^ \ hinc ^ =: I et ^'r: I undc <» =: ~, — i. Sit deinde P 3 a «- g a::s I + w inde ;^ — ^s"^]^^,; hinc A— - a, ^ = « C. 43 ) B'^Z' ^9 C =r + I. Unde concludimus a zz ^ = a> B yi C' /S = ^ * --^ = - I. Fractio propofita tunc divifa est m r'— r + Haec methodus etiam infervit, fi faCvores jde^o- minatorls func imaginarii, fcilicet formae (^x ^ a + -h y ~~ i) , turn iiutem, quopiam etiam factor est (x - ^ - ^ y ";n) , Wi>ae fi-actiones parcjales hinc ortae ^ ^^ /,./-- "*" . — :: — ^7="=/ ^^cile in facto- rem dnplicem realem contrahuntur, cuius denominator esc Qx — af' -*- ^*. Neque minus praeftat methodus nostra in partiendis fractionibus transfcendentibus , uti eodem exempio ostendere conabimur , quo ufus esc Eulerus, cum primus hanc methodum traderec, XLVL' _ . . /> «„ fin. =tang. (a -^ cy) i^ tang. A + ^^TTX' Hinc igicnr denominator eric tan'.';. A -cos A -I- w (fin. a -{- —I--') Ac vero per hypochefin est tang, a — cos a =r o, undeiste denominator 'Crit + A = w, erit cp = (2;? + i):r--A+w hincque fin. (J) r: -i- rin/(A — ty) = + fin. A "- « eo&A ' cos $ =: — cos (a -* w) :^ — cos ?, ^ a fin, A r tang. p f+A— 3>r ,f+.A+3ir ^i+A— 5 a-" LII. C 49 ) Lir. Pro pnrtibus autem imaginariis, idem coefficians com- munis -^ ^f^i.^^^o^^A ^ ^^ ^^^* a = fin. a ec fin* a =S I —fin. A transmutatur, utantea^ in bancformam ;r— -• ' 2 — fin. A At vero pro parcibus rniaginarus invenimusfin.A =- ■ * Hoc ergo valore rubilituco coefliciens communis erit — ~- ^- '■^"~'" — o,723(5o68 ^ pro quo numero fcri- bamus /?, ita un fit ^ + /5 rz i^ quo fubdicuto duo erunt ordines fractionum imnginariariim ^ ^ ___^ ^. ^ ^^^ Si binae hae fractionum feries in unam colliguntur, ima- giilariae quantitates i^eCe mucuo tollunt, atque prodic C4> + 3^)*+^^ (4^-- 3^)- -f.fi* (,4> + |-«-;* + ^» "*"•••• LIII. Quoniam partes imaginariae commode contractae funt, ut firailis contracrio in partibus realibus fuccedac, ponamus a ~ J tt + 3? ec ambae feries ita fe habebunc G C So ) ^-.i^r-h-y --|''^+> -;j;») + .:, + /? log. ((Cj) + |;ry+^-) + /5 log. (C+^*) + .-. LVI, Hactcniis de methodo quarta; ex iis enim iifus m functionibus transcendencibus appnrcc. Simili niodo in. veniri posfunc funcciones parciales, li denominator G % prh ( 5^ ) primitivae functionis factores concinet imaginari05? : quod* li foil fimplices adfunt, res nullis esc impcdita ditli- cukatibus. Caeterum haec methodus infigne Euleri ingenium testatur, atque commode plerumque adhiberi posfe vi» decun ii^>%/ik^^^» / t%/%/%/^i^ ME' C 53 ) M E T H D U S Q^U I N T J. LVIL N Sic fnnctio fracta partienda formae - ^ ^^ ^ - cuius de- nominator complectirur quod cu n que fli c tores P, g -. R , S .,, qui linguli non foium funt primi vel fecundi , led oiiam cuiuscunque altioris gradus, ita ut, fi criuspiam facto ris gradus ad n dimeniiones adfcendac, eius forma fie oi x" 4-/3 x"'' "^ 7 x"'\,.. Imprimis autem opus est, ut omncs isti facrores fint inter fe primi ne- que ullum faccorem communem invplvant. Numera- tor vero N quaelibet esfe potest functio rationalis Integra; neque quid refcrt utrum haec fractio fit gcnuina, an rpuria, quandoquidem posteriori cafu partes inrcgr e, in fractione propofita contentne, per divifionem eruere li- cet qqod etiam pose inventas fracdones paitialcs fieri po- test, LVIIL Prime igitur banc fractionem refolvi oporret in hu- T u V luscemodi partes "^; 7J' "7 caet. quae fc-Jicct ex I (:;^u* lis factoribus denominatoris oriuntur. Deinde vero , f'' ''\ numeratore A^ quancicas variabilis x adfccndcric n ^ i- dem dimenfiones, quot adfunc in denominaco.j ^' J^, ^ -^ ( 54 ) accedec quanritas conflans ^; fi aurem ad plures dimeniiones adfcenderic, infupcr accedenc partes inte* grae A + B x ^ Cx^. . . Uc omnes istae partes com- mode inveniantur, jnechodus hie fubiicitur facilis, quae ita est comparata, ut quaelibec parS;, leorfim posQc in- vestjgari. Inprimis norandum est, fractiones partiales debere esfe genuinas, ira ut in earnm niiirferatore 7^ quancitas x mi- nores habeat dirnenfiones, quam infunt in denominacore jP, quandoquidem partes integrae in fovmd.A-^ljX^Cx^ ^, ,, contineri ponantur. In operationibus autem fcquentibus probe cavendum est, ne in numeratore T invescigando potescaccs iscae minores ex calculo exflirpcntur. LIX, N Quoniam igitur fractio fpropofita - — ^ — - fiimmae omnium partium debet esfe aequalis, ita ut habeatur V T ad fractioncm ^ investigaqdani , reliquas partes omnes fub charactere ^ ccmprehcndamus, ita ut aequatio fie f^d~~R '~^ ~p '^ i'* ^^ "''^ aurcm in fpHi fractione propo- ifita deiiominatorii f^ctofcm F folum fpectemus, factum t 55 ) ex reliqiiis factoribiis O^ R S iigno M defignemus , hi in oriatur formula jrj; "" nieratoris 2' erui oporcer. lie oriatur formula 77-^ = y + ^ , "«^^ valorem nu- LX. Hiinc in finem multiplicemus hatic aequationem per N ipfum facrorem P, uc prodeac ]j^ *— T -h P xj^^ unde flatim T ±: irr _ P ^ > quamobrem fi Aatuamus N Pzzo^dtTzzj^/ quae formula cum fit fracta, to- rum iicgotium hue redic uc inde funetio Integra ipfiuS X eruatUFo LXL Incipiamus a cafu fimplicisfimo, quo factor P est pri- mi gradus , ideoque numerator quaefitus T quantitas con- ftans. Ex aequatione P =^ o ^ llacim eruitur x —/, N qui valor in fractione -^ fubllitutus , verum praebec valo- rem ipfius. T, Si aurcm ftctor P est fecundi gradus, ex aequatione P r= o, clicimus x'^ rr / ^ "^ ^> ""^^^ omnes alciores potestates ipfius x^ per fimilem forraam exhibere posfu- mus. ( 5^ ) mns. Cum etiTm inde fit x^ —fx'^ '^Is ^ ^ ii loco x* eius valor fcribicur, prodic x^ =: Cf * -4- g) X + / g x^ = (p + 2fg) X + Cr ^ + .^*) x' - rf- ^ 3 r g + g^) X ^- (/3 g + fg-:^ Eodem inodo, quousque iibuerii:, progredi iicec, ica uc omnes ahiores poccscaccs ip(jus x^ per calem formxv.fx+g cxhibeancur. LXII, Quodfi ergo hos valores tam in numeratore iV, quam in denominatore M, fablliciiii-nus, manifesto ad calem formam pervemmus ^^ -- i -«^ _^--— ^ ubi facile m- telligicnr, numeratorem en denominatorem per eiusmodi factorem communem m'iltipiicari posfe, uc, pofito X^ zz. f ^ •¥ g '^ ^^ denominatore quantitas x peniciis ex- llirpecur, quo flicco dehicus valor ipfius T obtinebitur. Etenim 11 pro illo mulciplicacore fumimus p 4. q x^ denominator fit a p -^ ( a q -^r h p) x -Ar h q x^ qui , pofico x^ "^ f X -4- g^ indiiic formam (^aq-^bp-^fb q)x 4- (^/>4-^^^), ubi canciim oporcec /> en q ita deflnire , ut fiat ^ ^ 4- ^ /> "+- / i' fZ — o, five - =:---—. Sumto igitur p ^^^ - f b - a qi q ":=: b , denominator eric a p "^ gb q'^^ q b^ -— a f b — ci^ ^ ideoque conlhns. Numerator vero rum erit (^4-/3 x^ Qp -f q x^ qui ob x^ zz f X 4- g^ reducirur ad formam • . . . C S7 ) C« <7 -f- /3 i> + /5 fg) x^- K p -^ g g, ita ut numerator quaeHtus fit Tzz — - — jirzr^;jfir;^ '^^^ LXIIL Eodemmodo, (i P est factor tertii gradus, pofitoPrro fit! x^ z^fx^ ^gxj^h^ unde etiam omnes altiores potestates ipfius x per fimilem aequatiotiem exliiberi pos- funt, in qua tancum prima et fecunda ipfius variabilis inest potestas , five inde coJI.igitur x' ^Cp +2fg^/0x^ -hCr g'^f/^+g^^x^.f* hUg. Ulterius autem progrediendo pacebit, has formulas conlli- tuere fedem recurrencem, cuius fcala relationis esc jf^ ^^, + ^, quo obfervato facile, quousque libuerit, progredi licet. LXIV. lam perfpicuum est, fi denominator P est gradua cuiuscunque finici n, ex aequatione P i= o, fempec fore a-^sr/^"-^ + g re"- + k x""-' + . . . . unde finiul oir.nes altiores potestates ipfius x^ per potestates ;/^ in- feriores exprimi pororunt. Quod fi iam isti valorem tam in numeratore iV, quam in denominaiore iJf , fubfiiituun- tur pro r, reperitur fractio, in cuius numeratore atque denominatore tantum potestates minore^i quam n H oc- occurrunt. Cum vero baud difficiiltcr intell'gatur, lemper talera multiplicacorem communem invcscigare Jicere, uc, facta mulciplicacione, denominator cvadat quancitas conftans ; numerator veroadpocesratcsminoresquam exponentis n re- ducacur , iplius T hac ratione valor defiderams obtinebicur. LXV. Hoc autem modo investigatio postremi multjplicatoris, picrumque calculos perquam operofos ec taedii pienos p'oscularet; quair.obrem plurimi interest aliam excogitare methodum, cuius ope fractio inventa -~, in earn for- mam transmucetur, ur denominator fiat quanticas con* Hans. Talis autem mechodus principio inniticur ila- tuenti, fi duae fractiones - ec - fuit inter fe aequales, fractionem ^'—v"^";:^ iisdem etiam esfe r^ qualem 5 cuius lei Veritas in oculos fpontc incurrit. LXVI. Hoc principio ftabilito, quoniam pro T invenimus N fractionem — ; undo maiores potestatesipfius a7, iam exclu- fas esfe ^isfuraimus, fi fuccesfive huius denominator acque numerator multiplicancurper ar, ^* , .t' , . . . . et loco .r" ec maiorum potestacum valores asfigaati fubftituuntur prode- unc C 59 ) jq' ]\J" J\!'" . lint nliae fractioncs, quae Tunc j;j^ / ^..; jj^ caet. iil qiiibus tantum potestares minores quam x" ingredinntur. Harum iam binae ita per principia expofica facile con- iongi posfunt, ut poflto T zz ^ M-h JH' ' exdenomina- tore poresras mcixlma earum quae fnnr ;; inferiores, fciJicec rv""' excludatur; quod li plnrirnis modis fncric factum, ilrnili racione, ex his novis fraccionibus aliae deduci posfunc , in quarum denominatoribus maxima porestas tan cum est a;"*" ; eoque modo ukerius progredicndo tandem perve- niemus ad fractionem , cuius denominator prorfiis fit con- Hans 5 quae ergo valorem defideraciim quanti 7" praebe- bit. In his aurem operationibus, cautela fupra memorata est adhibenda , ne fcilicet istae fracciones, qualcmcunqae habeant formam, unquam deprimanrnr, etiamfi forte ha- buerint flictorem numeratori et deaomlnatori communem. Hac igitur methodo pro quolibct denominatoris prin^ CTpaJis factore, fractiones partiales feorlim nsfignari po- terunt, in quarum numeraroribus quantitas .x, ad infe» riores potestaces asfurgac, quam in denominatoribus. ^lia Method us imincratorh T investlgandl, LXVII. N Ut perventnm est ad aequationem T^^^l" ^^^* ^"^"^^ ipfius X potestatcs funt minores, quam in denominatore P, H 2 alia, C ^o ) «]'a CcCo oiTert via, multiplicatores fupra memoratos inve- rJendi ; qui mukiplicacor G. litera tt defignetur habecur ■ N JT T zz -^j-^' lam quiarequiricur,uc, pofico Pr=o, isce deno- minacor evadac qiiantitas conllans, (latuamusilfT=:C+P^. Sic enim habica ratione aequationis P— o» fiec Tzz •-^; atque ita per funccionem integram ipfms x exprimeriir, postquam fcilicec ex numeracore N t altiores potescates fuerinc exclufae. lam , ad iscas quantitates tt et 6 inveniendas , evidcns CSC, fi qiiantitas variabilis x ut infinica fpectatur, fo" •7F p * je ilf JT = P ^ , ideoque ^ ^^ -j / unde patet frac- tionem -^ proxime aequalem esfe debere fractioni — • Hie igitur in fubfidium vocare convenic eandem operatic* nem , quae in numeris indicui folec, fi fractioni cui- cunque propofitae alia proxime aequalis quaeratur. Si- niiii enim modo , quantitate P per M divifa, refiduum fu- jnatur pro divifore , praecedens vero diviTor pro dividcn- do; hocque modo procedatur, donee ad quotos fractos perveniatur, in quorum denominarorc ipfa quantitas n? infic. Cum enim G more folico ex quotis repertis fractiones formentur, ea quae ultimo quoto integro refpondec, nobis cxhibeac ipdim fractionem - ) ex hac deinceps aequatio- ne, numeratoribus et denominatoribus feorfim aequatis, numerator T facile negocio eruitur, LXVIII. c ^^ ) LXVIIL Postquam omnes fractioncs partiales per niethodos ex* pofitas funn invencae, nihil aliud ftiperest, nifi uc partes incegrae , quae forte in fraccione- propofita fiint conren* tae, veluci v^ H- jS a; + C ^* . . . investigentur. Pona- mus igitur, omnibus factoribus denominatoris per fe in- vicem multiplicatis, niaximam potestatem ipfius x^ in lis contentam, esfe x"", Quare nifietiani tanta potcsras, vel adeo maior, in nunieratorc inest, nullae prorfus partes in- tegrae crunc. Quando autem evenic, ut tales potcstates m numeratore N infint, eas partes intcgras, quae turn ne- cesfado in fractione propofita contlnentur, fcquenti ,inodo facillime indagare licet. Ponamus primum, maximam potestatem, in numeratore N contentam, esfe ipfuni x"" y unde fequitur, partem integram inveniri, rtltioribus terminis tarn numerator' ris quam denominatoris per fe invicem divifis, cam- que esfe ^. Si autem fu mma potestas numcratoris fit x"'^^^ pars Integra rcperietur diviiione inter duos fupremos terminos, quo orietur pars Integra formae ^ '^ B x, Simili modo fi fumma potestas marcratoris est x'"^^ di- vifione tantum inHirura inter ternos terminos fupremos, quotus formae y^ -^ B x + C x^ nascitur. Hoc igitur modo divifionem multo faciliorera reddidimus. LXIX. ( 62 ) LXIX. I + x^ Propofitam fractionem ^.a^-Y^j), i" partiales refol- vere. Sumatur hie P zz x^ y et Q^=: i +a; etN^x"*- + i 9 ita lit pro prima fraccione parciali habeamus -^ ubi TV* J -{^ x^ y «- 32 -—,"^— pofiro fciiicet P r= .r* ^ o, iinde fuperiores potestaccs omncs evanescunr. Ilic aiitcm ca- vendumesc, ne edam inferiores ipfius .t potcsratcs pro nihilo habeancur, nifi pariter evanescanc, ideoque fic T rr. — 57^./ j^"^ vero prima metliodo adhibita, deno- minacore et numeratore per x multiplicatis, atque po- X lito rc^ = o, erit T ^= "-. ; quae duae fractiones con- iunctae, uc esc expoficum, fractionem praebent, cuius denominator esc condans, id est T — - — ^-~, qui idem valor etiam prodit, 11 altera raechodus adhibeatur. Fractio igitar partialis prior, ex denominatoris factore x^ orta, eric 1 ^-^ X — ■^— • Quodfi fractio, ex alcero factore ^0 = 1+ .t U __ I -I- A'* nata, flatuatur— -jj, eric per Q^ multiplicata U — """^z^^ pofiro fciiicet i + :r z= o , unde fic a; zi — i , ic* = + i ec o?"^ r:: + i , unde fractio Integra oritur (7=: f , ita uc altera fractio partialis (It — ^_ ^ - Superestigicur, utpilr- tes ( 63 ) tes integrae in fractione propofita eliciantur, quod fic, ii numerator 14. at*, dividitur per totum denominatorem , €x duabus conftancem pardbus x^ H- x^ , unde orimr quo- tus a; — I , ad fractiones pardales, inllar partiuni inregra- X^ ^ I rum, adiiciendus, quo facto fraccio propofita ^ 4 ^^^^\ in fequentes partes folvitur — ^— + ■ " ■ . ^ — i + at, ^\ hae partes per d x niultiplicantur erit carum incegra- le = - I -^ + f a;^+ Log. ^^^^ LXX. Sit fracdo refolvenda T u y Statuancur fraciiones partiales j:j^2. ) Thk^ ' 7+1?' ac priir.o quidem eritT = {i +a;^Xi H-^* ) ' P*^^^^^ I — - a;* =: o, unde fic x* — - i , ►'c^ = - a;, ^* =1 + I , quibus fubfi:ituds eric T zz " ^ (i-.^-; / hinc vero T zn — z-^— »> , == "^ ~/ ^^^^ fit pri- ma fractio pardalis ^ == : — a\' Pro fccuuda fractione habemus U C ^4 ) ^~ (i+A-^) Ci+v^y P^^^^^ I +*' = o, unde fit cc^ = — I , ^'^ :^ - a; , ita uc fie n 1 — —=__!___- __J_~. Hinc porro dedacicur t^ =: — - 3, . 3 — ^"r~T5 — T' ct tercio C7 :r — i — —; — — ^a~7- / unde eli* minando /^* primo ex i ec 2, eric c7 = «''ir~J3r~» 1 5 — * — "::":; — • cum ex i ec q . . 2— a: + x"*4-2a: — jc^— I Irl-x "^ 2 -** X^ 2 "~~ A.'* U r: TTT^a » X r ^ ^x quibu3 duabus forinulis fimilicer x eliminatur ponendo C7 -- r4-"rv~r-r~ : ^ / i^a u'^ fecunda fractio 1 *^ X "^ 3 ^ *r fiat rr — - Tenia denique fractio esc F = . -^x^^ii-^x^^ f ^^^^'* tente i + a^* =^ o , five at* = - i , ec J»;^ =: — inr, quibus fubfiituds fit I r= r^W^^M^P^ ==i+,.+^,a_, ex qua porro 11 F = — ,4.--i ^ "^ ^= ^^^if^^^ Ietlir= 3 :v5 - :c - AT* + 1 I — A7 ___ I — ^ IV ^ — .Ti ^TaTZ^ eliminetur iam x^ ita ut fiat ex et ex let 111^=^ 1 + :c* + A?^ - :\r + ;w* - x^ - x* ' ^ 2 x^-2 x^'* ex C 65 ) ex his duabus iikimis formulis limuJ priraara ec fecnndam potestatem ipfias x eliminare posfumus, ita uc fiac fractio partialis, eric— '^YT-i^x*')^ ^^ ^^^ inveninius I ^ i+x - 3 ,4- .y — x^ <5uoniam haec postrema investigatio haud exiguas amba- ges poftularec, earn quoque per alteram, quam fupra § 6j, expofuimus, methodum tentabimus. Cum igitur primo invenerimus valorem numeratoris ^= i ^^,^,.z ^ ^,3 / ponamus multiplicatorem idoneum esfe tt^ ita ut fie ^~ 7r(^i^x'hx^'hx3) ' ^^ vero 5r ita comparatum esfeoportec, ut fiatsr (i-^x-^x^-i-x^) = C+^ Qi^x^) ubi ergo quaeri oportec ^ f quae proxime aequalis fie I '^ x^ fraction! ^ -,^^^^» --:j7^3' Inter terminos igitur huius fractionis fequens inftituatur operatio, cuius ratio iam fu- pra est expofita , C ^^ ) + a»-.v+ 1 ^4. a:'* + x^ — .V* + a: x^-hx 2 X' O X'^ --. O _;^; -f, 2 I ' .X'^ 4- X* - a: + I j - * L ^3 _i_,,a _, ^^ ^ + a + 1 - 2 a; + 2 et caet. lam ex qiiotis more folico formentur fractiones o I ~ I Oiiarum ultima aequatur fractio ST qua re 55- =: ^^ -I- a" et i^ = :^ 4- 2 , atque JT (:c^ + :i'* — . X -■!- I ) :— .T^ 4- 2 vT'^ + x , ec ^(i-f-x4)=rx5 4-2x4 4,:^^.2, undc rnanifescofii: C=}r C^^-f-A;*— x-f- 1) - <5 ^1+:^*) — - 2 , qyocirca enc A^ — ^^ ;r~'^/ ^'"^^ valor lupra ii> vcnco egregie convenic. Lxxr. Hanc igitiir etiam methodum EiiJerianam, cum fit novis- (]ma,ct, m credimiis, pamm cognita, explicare hie accu- ratius voluimus. Ex dictis paccc, earn applicari posfe ad iaccores cuiuscunque ordinis , fub quibus cciam quadrara al- ii- ( 6? ) tioresque potestates flictorum, tarn priini quam fecundi gra- dus, coniprehenduncur. Imprimis aucem in eo a prioribus discrcpac, quod tociim negotiiim fine quantiratibus imagina- riis abfolvi potest. Habet etiam alias , qiiibus Mq commendet, doces ; r.am ncc oinnes fractiones fimiil, fedfingulae fepara- tim inveniunrur; neqiie partes integras quaerere, fractis iam'am Inventis, prohibemur; necopas est, totfolvere ae- qnationes, quot folvimus in prima methodo § 13; quare calculus ipfe in functionibus compofltis inveniendis^ non tarn longus est, quam in caeteris. Uno autem in cafii tertia , vel quarta ci est praeferenda , quando denominator functionis primitivae formam habec v^^ ^n ^ ^' cum ve- X ro partienda esc t^-^^"/ ^^ rationem in § 57 memo- ratam, ca uti non posfumus. Ita Viri Clarisfimi praecipuas funccionum partiendarum methodos expiicui, explicitasque exemplis illuflravi. Ra- tionem habui adiumentorum , quae praebet calculus diffe* rcntialis; fperoque me aliquantura propofitae fatisfecisfe quaestioni. Omnia autem ut bene, apteet accurate traccaca lint, non a me cxfpectabitis. luvenis enim Eriidi quas potui^ non iit voliii, Cic. de orat. III. 5i, 4^ A E G E D I I D E WIT, Z I E R I C Z EE N S I S. T H E O L. S T U D, IN JC AD EMU RHENO'TRAIECTINA^ R. E S P O N S I O AD QUAESTION'EIV^ AB ORDINE MATHESEOS ET PPIILOSOPHIAE NATURALIS PROPOSlTArvI : Explicentnr methodi prciecipuae partlendae fundi onls fra* ctae in alias functiones fractas , quarum denominator res pint factores aut fimpUces aut quadrati prions functionis. Quae explicatio et perfplcuitate et accii- rata argument at lone fe commendct. Haheatur etlani ratio adiumentorum illorum^ quae afferat calculus dlf ferentialis, Quandoquidem autem eiusmodl partition^ ufus maxima ohtlnet in integrandis formidis differ entia" likis ^ quae impli cat tores funt ^ requirltur praeterea^ tit huius praecipue ufus accurata fiat et exemplis mu- nita expofitio^ Ad. cakulum Mathematicus , ut poeta ad cantum , non arte fed enthufiasmo excitatur, Hennert. PR.AEFATIO. Jtncer egregia pefmulta, quae a recentioribus Mathema- ticfs inventa funt, non infimum profecto locum t^nec calculus DifFerendalis et Incegralis. Qui quidenv ufum vel in Phyflca vel in Astronomia exhibet tantum , quan-, tunv alia pars Mathefeos nulla. Uc vero magnam afFerc uciJicntem ita etiam fuas habec difficultates, praecipue cal- culus Integralis, qui, implicatior cum fie, adiumentis indi- get arte plenis. Quae adiumenta fi in aliis a viris doctis aiu non inventa, aut nondum ad liquidum perducta funt; in aliis inventa, ec ad univerfura ufum accoramodata, fruccus praebent laerisfimos. Si inter haec partirionem functionmn fractarum unum in paucis egregiura dixeri- mus, nil dixerimus veritati non confencaneum. Quare ea^ quam Vos, Viri Clarisfinii ! propofuistis, quaestio ec uni- cuique placere debuit et mihi etiam placuit. Quern vero in bisce etiaiTinunc non adeo verfatum , difiicuker Vobis fatisfacere posfe fenfi. Sed quidquid tandem posfemj omni iludio eo contuli, ut pro viribus fakem meis, banc As- ex* C 4 ) explicarem quaestionem, Quod effecturum me existima- bam , li agerem : - I. De Partitione Functinmim fractarum in alias functiones fractas fimpUciores , II. De huim Partltionls ufu in Calculo Integrali; Sique in priore parte pro fingulis cafibus methodos tra- derem , quae mihi viderentur, praeciptias opcimasque. — Ubicuroque autem calculus dilTerentialis aliam mechodum faciliorem brevioremque redderet, eo ufus fum, Exem- pla etiam ubique adieci , quae rem illnstrarent et argu- mentacioni maiordra adderent perrpicuitatem. Cecerum in altera parte huius Partitionis ufum fatis expofitum arbi- trabar , 11 ostendisfem , onines illas fracciones parciales com- mode integrari posfe, PJRS P J p. S P R I Ih De Partitlone Ftmctlonum fractarum In alias Fitnctiones fr^ctas fimplkiores. •^■<>^>®<^^^H^»^'*0^*!2 P R A E M O N E N D A. S I. V>iim acturi flnius de partiendfs functionibos fractis, primura vidcamiis, quails fit eiusmodi functio fracca. Functio' fracui variabilis x dicitiir eiusfnodi fraccio, in qua nuUae occurrunc quandtates nifi conflantes et dignitJV- tes huius x. — Semper igitur banc habet formam : a' -f» i/ X -f- (>'' x'^ "^d^ x^ Hh t' x^ . . Per fe patec fummam dignitatem variabilis x in numera- tore femper unitate minorem posfe concipi , quam fum- mam dignitatem huius x in denominatore; fl enim esfent aequales, numerator posfet dlvidi per denominacorem , et turn C 6 ) rnm qiiotiis connarctc^jcquantitareconflanteet exfractione, in qua funimus expoiiens huius x in denominatore fum- inum eius cxponentem in nur.'^eratore unitate fuperaret, vcluci fi haberemus '-'r~v-Tr-T~^^r fracdo haccaequalis a 71"^ X *^ c x^ a c ^ f h'c '\ « 7^ + f ^- 7'— J^' es?^i quantitati 4 + I'^-^'x + .'x^' , quae posterior fraccio refpondet legi fupraindicatae, — Sin vero exponens funimus huius x in numeranore maior esfec qi::a:n in denominatore, tamdiu ini^ituenda esfec diviflo, donee prodlrent fnncciones integrae huius x cum fractiq- ne huic ccndicioni fufficiente. Ad banc particionem requiritur, prourf dein videbimus, nc denominator in factores fuos dividarur. De modo, quo hi iactores inveniantur, agere, ad propofitum nostrum non perciner. Sunt auteni, ut per fe manifescum est, vel rationales vel irrationales. Prinium igitur ioquemur de lis fanccionious fractis, quarum denominacores in factores finiplices rationales dividi posfunt, ut dein agamus de iis, quarum denominatores condant factoribus irrationalibus, Ouod ucruraque peculiar! Sectione tractacuri fumus. SEC- C 7 ) S E C T I O PRIOR. De Pafthione Functionum fr act arum , quarum de- nominator es conjlant factoribus Jimplicibtis ra* tlonaUhus^ Sir.' ^i denommator Punctionis fractae con Hat factoribtii fim- plicibus rationalibus , hi factores vel omnes inter fe inae- qiiales, vel omnes aequales , vel partim aequales, panini inaequales esfe posfunt; unde oriuntur tres cailis, quos cri- bus hisce capitibus complectemur. CAPUT PRIMUM. De Partitione tunctiomm fractarum, quarum dc* vommatores confiant factoribus fimpUcibus ra- tionalibus , inter fe inaequalibus. S III, Talis fractio banc Temper habet formam : {x +p ) (^x +^7 ) (.T + r) i^x 4- OC . . » ^ quam disfolvemus in fractiones huius formaej C 8 ) § IV. lit a cafa finito incipiamus , lit nobis parcietida fraccio ^/? X+C X* + 4 x^ {^X'¥V)i^x'¥q) C^ + OC^ + O ^ a'^hx'¥cx^ J^dx"^ ^ ^ ^ B ^ C ^ D_ (^x-^p){,x'^q)\x'^r)(^X'\'S) x-^p A,-+-// x-^r x-^s, - Si multiplicamus pet denominatorem ^ habebiinns banc ae- ^uacionem : a'^bx'^cx^ -^ dx^ n A Qx-hq) (x +r) (x+s^ '^DQx'^p^(x'hq)(^x^r), Quae obtinet pro omnibus valoribus yariabiJis x; ergo etiam fi A7zr — />; turn autem? a — bp-hcp^ — dp^ ^A(q'-p)Cr^p)Qs -p)^ ec Obtinet etiara pro x :=^ - q; turn vero: a-bq'^cq^^dq^^B(p'-q^)(r^ q^ (s-q^, et a^hq^cq^ — dq'^ Debet etiam valere pro ^ z= - r; tUm aurem: . a — b r-^ cr^ — d r^ ^=^ C (p '- r) (q — r)(s-r), et a -^ h r"^ c r^ —' dr^ Cum locum etiam habeat pro a; — — y , erit : a^bs-^c s'^ ds^ :=: D (p - s)Qq — s) (?^ - s) y ec a — h s + c ^^ -^d s^ Igitur iam pro hoc cafu J^ B^ C 21 D dcterniinatae funr. S v. C 9 5 S V. Si ergo in univerfum propofita est parcienda • foncti^ fracra; a 4" /' A* Hh ^ -^'^ • • ' "4- ?/^' ^^ (T+^r^-^^H^^^^^^ ponamus earn ^ .:i/> "^ ^^^ ^^ x^- -^ . . . . ., cum eric^ Oinnes aucem termini in hac parte aequationis^ facrorem babenc x '¥p praerer unum terminum J (x 4- ^) (^ -f- r') . . , Pofiro igitur x ir: "- /► omnes ceteri termini evanescunt^ turn autem : " ' Simili jnodo fi ponamus x zz '-- q ^ invenimusr ^i x = "-"r, habemus; ^ -" (/» — 0(^ - O'-. ~^ Ecfic.porro. S VI lam igitur ostendimus, quomodo eiusmod! fiiactiones fractae fine partiendae. Quo magis perfpicua res fiat, hoc exemplum fubiungemus. Parcienda nobis fltfractio: B < 10 ) 8 + ,s . - T«£i±fl^ , quae est =: ~^-r r— ; — -7 aT- Icaque fic ^r8-i-ig^-T(?.r^4-x3 ::z Ji-^ JLj^ S-^ ^ ~, x^ ij {x-'/^y.x'¥7^ix '6) x-^i a--— 4 x^7 x—6 Hoc in cafu ^ =: 8, ^ == 12, (t zr -■ i<^> ^ r= 1 9 et banc ob caufam 8 ' — 12 — 1 6 — ' I — 21 —I ^_^ 8 + 4, 12 ^ 16, 16—64 — .I52,««7<^ •^ - 0+4>(7+4)(-6 + 4)""^Tro ii =^ (I 7;t,~4-7X--6-7J «5B 71 -— ^"^^^^ ^^"^^^^^ 3^""^'<^ -^ --712 «. _^ SS'^ -^ ~ (I + 6) (-4 +6) (7 + <$)"" 182. Tr* 8-hl2.v — 16 x ^ +a;^ „, ^^ I ^^SO (7+~i J (:^ - 4) (^ + 7) (^' - ^) lo{>+0 . 76 ^ 1103 35<^__ 55CV-.4) 858 c*- + 7) plC"^ + 6/ S.VIL Videtur quidem fuperfles esfe genus quoddam fractio- num, quodin denominacore factores habeacformae/>x + ^, cum femper pofuerimus eos esfe formae x-^p; verura at- res eodem rcdic, quo eae fractiones de quibus egimus, Atque ica procedamus ad cafuni fecundum. CAPUT SECUNDUM. De Parthlone Functionum fractarum , quarum dem- minatores conflant factor ibus ftmplicihus , rationa- libus , inter fe aequalibus. S VIIL Huiusmodi fractjo Temper hac fornm occurrk: (x^f ' '~~* Quales fractiones non eodem mode disfolviposfunc, atque praecedences ; ecenim li v.c^ poneremus -^^ ^ p;:^, ^ f^^ ' ^^^ ^"ae frac- tiones non nifi unam conflituerenc --'**' -• Alia jVi- /> -f-x o* turmetbodus adbibenda esc, ad tales funcciones focras par* tiendas. SIX, Si e. g. haberemus ^±^p:^lpL^ , es fracdo dfs- B a fol- A B iblvenda esfet in r-rir — 4- + r- , ' 3- etc. Sit igitur f ;^4:/ Turn ^ + ^a:-j.c^» ^-z/x^ =/f+5C^4-p) '¥C(^x^py''¥D(x'¥py GO Jam Jnvenire posiimus A^ B ^ C qz D fi evolvanius digni- tates hnius (^x^p) atque cum hanc partem aequationis disponamiis fecundum dignitates variabilis ^, , nt ita cum priore aequationis parte comparetur. Verum calcu- lus differentialis methodum exliibet longe faciliorem. lam continue fi ponamus AT^i^i^t invenimus a ^ hp-^-cp^ ^— dp^ zz A^ Si difFerentiemus aequationera (I) mm ha- bemus: {h ^ 2 c a;^ 3 dx^f^x:^. (^Bj^^C (x^p^ 4.Z) (x^pT^x; five ^ 4- 2 c ^; 4- 3 dx^ r^ i5 + 2 C (x^-p) + 3 i) (x-^pj^ (II.} Pofito denuo xzz-^ p^ invenimus i' — 2 (7^ 4- 3 dp^ zz B, , Si diiTerenciemus aequationem (IL) habemu's: i^cj^ 2. 3 dx''fcl'X:=^C^) )^x (ill.) Hve 2 r + 2. 3 i.v =: 2 (7+ 2. 3 Z) C^ +/>)• Unde^ pofito a*ir-/', invenimus c -3^/) z=C, DilFerentianda aequatione (IIL), Qst: 2. 3 d^xzz 2. 3 Z).^:i"5 unde esc : ^ssZ). § X. Ergo gcneratini fi liabemus partiendam fractioneni: a C 13 D . ___-_.^.^- . gj. ponimus earn Cz::c— ^dp^6ep^ — lofp^ ^ r: ^— 4 ^jf> "I- lofp'^ I. 2, 3 ^^e^Sfp-i-iSgpz 1. :2. 3. 4. ^--^^ tandem i?f =: f». S XL Uc rem magis ilJustremus, exeiripio nobis fit fv^ctlo: 10-}- I6„T^ -^"X"^ (7176)5 '. Hoc in cam ^=:io, Z^^o, c— i^, ^z=o, ^::r:i e(:/j^~-6; Ergo: -^=: 1 0+ T 6. 36 4- ( 36/ :=r 1 o Hh 5;7(5 -4- 1 296 r« 1 882* i? =r 2. 16. 64- 4. 6^ rr 192 4- ^64 =: 1056. i) — 4. 6 rz 24, ^i£ C u ) 1J3 -f. 1 5 .V* .-}- ,x-* _ t_RS2_ . 15 •'^1. Atiue ita — -— ^js - (- . 6)s -*" o: .-6)* '4 +_L CAPUT T E RT I U BL De Parthlone Functionum fractarum , quarmn deno" minatores conftant factorihus fimpllcihm , ratio- nalihus , partlm inter fe inaequalibus , par- tim aequalihus. Forma generalis huiusmodi functionum fracrarum esc ^-— 4^-- 4«ii— -* 1 in qua vS* notat funccionem integram variabilis x, quae tamen non continet faccorem (^-{-/>^; atcjue igicur non evanescit poGco x :=. -^ p, S xiii. Brevitacis causfa ponamus: a-^-bx ^cx^ ,..., .^=iM^ Sic ?? rrz 4; panienda igiwr esc -^J^l^rf^f quae fie +/^Cv+/>}* (I.) Si C -5 ) Si ponamus x :=: - p et hoc in cafii pro M et S fcri- M' bamus M' ec S' ^ eric ili' -AS' ec ^ = -t/ Ex aequatione CL) habemus ~-~t;t~ = -^6' -f ^'^ C^+i>} + Z) ^S" (a; +/>)^ + P C^ + Z')^ • Quoniaui autem omties termini in hac parte aequacionis func funcciones integrae vanabibs^:,' -^^^" quo^ue esc functio mtegra, h. e., M-JS dividi pocest ^qt x+p. Sic igitiir -^—' =0,^ unde Q^iBS-hCSCx'^p^^DSCx-^py^PCx'^py (11.) Si ponamus x---p atque pro 0,^cribamus .g; eric: Ex aequatione (IT.) Bt^^y-zzCS^DSC^'^p') -{-/^ (a- +/>)*. Eandemob racionem quam antea acculiraus^ Qj^BS dividi potest per ar+A ^^^^ ^^^^^^^ ^TZT' ^ ^ <> imdeR- CS-i^DSCx-^p^^PCx^pf , _ _ (IJL) Six:=z:^p et tum il=:^% esc R'—CS'; undeC= 4. R — r* 9 Ex aequatione (III.) habemus --^t^t- =Z)5'+P(x-|-j!>), Pari modo continec iv — CiS" factorem x-^p. Sic igicur ^^' z= 2^; turn r^z^'S+PCr+j^) . . . , , (IV.) Pofito X— _;> ec cum TzzT', eric T^zl^S' ec D— i> o De- C '« ) r— D V Denique invenimus ex aequacione (iV.) P zz '~^1^' § XIV. Generatim inde concludimus, fi habeamus: fore .^ =: -;^/- Ecricpergendumesc, donee pervenias ad valorem ipfius A § XV. Multum hie quoque adiumenti affert calculus driFeren- tialis; fi enim partienda esc fraccio: '(ZTJ71; p atque ea ponitur = — 47^+ (T+>7^^ "^ O^'^S?^ p C 17 ) Qnoniam autem P esc functio Integra, formula continet ;/''' factorem (^' + />); pofdimus vcfo iS nori condnere faccorem (^x J^pj ; ergo formula M -^ •^A'-B ix+p-) - C (^x+py - i) (a^+/')3 - E Qx-^pY . . .. evanescere debet pofito ^ 2; "*" A Itaque turn etiam eius diffefentalia evanescent. DiiTereii- talia autem ilia funt : % E. - B%x - 2CCr'^p)%^ ~ 3 D(ix+p')^% « ^ECx-hpy^. o Quae cum evanebcant, pofito « — -/; hasce fuppeditanc aequationes : •^ % •^• C C 18 ) ^^ i^ - 2 C C'^xy = 6 Unde C = __L__^- ^ . Et lie porro, donee tandem inveniaraus: P = <5^« i|^ 2. 3. 4 . . . ;2 ( dxj Hac rarione determinatae funt quanticates ^, iJ, C etc., modo post differentiationem pro x fubllituaraus — " ^ , it' omnibus aequationibus , excepta aequacione pro P* S XVL terfpicuitatis causfa hoc exemplum adiiciamus. Propd- lira lit fractio: ^^^^^^a (^-^5/ quae dividatur in -3;^::r^^-5 ^' — ie-l'^.4-f' '^. T^ po _ .T--4 .T — 4 a; — 4 =: 3 a;4- II, Dein "^ C 19 D Dein P- -:~ ^ ^-.4 - ^^^4 = o, 7, Calculo difFerentiali ita deccrminantiir A^ B et P. Esc ^ _ ^x f^A-r _o^ .^^^^ ^ --.=;:: p^ £s;. ^ero '^- ^ "* "^"^ ~u+^:^ ^x« Ergo 5 - 6^ ^T C:.+6)^~"' ^^ P^^ "^ ^c^^- ^ — 4B + I44 + 38 _ _ bitiir 4 ; Yiwe B -r- — -—j^ -- 2, 3, Esc porro 5>2 71^ _. 0^ + 6)^(5 X-K36)-- 2 0^* + 3<^^+ 3^) ^^ ^^ ^ . -5- — ^ (■; +^0?; — — ^ — - c ^^0', , _ 14.0 fed a::2:4i ergo P = -^r: — 0,7. -*■ ^ ^ o 2000 '< _ 10 + 8 x+ 3^-* , 5. 3 , 0.7 ^ U— ,4,» ^:v-f-6; (.—.4;* a;~4 ^- -t-^ Atque ita ea, quae in hac fectione tractare nobis in animo erac, peregisfe nobis videmur; quare iam conci- nuo ad alceram feccionem progredi posfaraus* C % SEC' C so ) $ E CT I POSTERIOR: De partiendis Functionihus fractls , quarum deno- minatores continent factor e$ irrationalesi % xvri. M Si -^7 functio fracta variabilis x continet factores irra- tionales , illi huius fine formae x + ^ + ^ V^i , necesfe esc. Pari moda hae fractiones posfent dividi, arque eae, quarum dominacores conllanc factoribus rationalibus , un- de orirencur fractiones partiales formae "TTt; — 'U^> verum longe facilius res procedit , fi binos quosque facco- res corabinemus. Etenim (i functio quaedam rationalis continet factores irrationales, horum numerus Temper esc par , atque ita par est , ut factori formae x -\-p +• q y^i Temper refpondeat alius factor formae x -{- p — qV^i^ quoniam nifi hoc esTec, multiplicatis his factoribus Trationalitas non evanesceret. Si autem combinemus Tacrorem formae: x-^-p-^- qv^i cum factore: x-^p ^qV~i'^ oritur factor quadracus for- mae: a;* -{- 2/>x -j- /)*-{- ^^ ; in quales factores igitur Tem- per dividi potest denominator functionis fractae variabih's X. C ai ) X. Quo6.^\ ergo habcnius functionem formae (X ^ ^2px^P^'^q '^)S ' ^^ dividenda est in fractioiies paruales, ^^.;» ^.^^^^-h^^ -fr-^^^ ~~s' Denominatori enini formae, x^ ■\-^px-^p^'^q refpondere debet numerator formae , A + Bx , quia haec fractio oritur e combinacio- C ne duarum fractionum partialium formae -^z — ^ ./- ' et — --.= — -. Functionis autem fractae denomina-* X -hp — q 1/— I tor vel unum continet factorem quadratum vel pIui'H^Sy quarum partitio vario fie modo, Primum igitur agemus de lis functionibus fractis, quarum denomiria':ores unum tantum continent factorem: (.r* + 2/-l-/>^ 4- ^^}; turn ce iis quae plures eiusmodi factores contineant aequales. Non enim opus est ut agamus de cafu , in quo denominator pJu- res continet factores quadratos inter fe inaequules. Si fci- licet dividimus ^— .-H^TT^^rja^jr;^ Jn J^-Bx , P :c^ ^ .pc^^P^^q^ + "5 ; »^9"e S continet etiam fac- torem quadratum priori non aequalem , turn denuo parti- P endam habemus 7-^~r 7~rT~T:~^> quod prorfuseO' K^x^ "t" 2 r X -^ r^ -i^ s"^ J T ^ ^ M dem fit modo, quo dividitur: r-or:jr — -— j-:^— — tTo* Itaque ad ipfam rem transeamus. C ^^ ) CAPUT P R I M U M. J)e partitlone FumfionU fractal y^riaUlis at, formats^ r-oT-i . , a », 2.0 i^^ Q^^^ S non cdntlnet (actorem : (x* + 2 j) a; -|-/>» +^*> S XVIIT, Sit (a:» + 2 p ^ +/>^ 4- ^* ) 5" ** + 2 /> a; +;,» 4- ^* + -/ eric M = C^+ i5 ^) 5 -r}- P C^* + 2 jO vV ^^'^ 4- ^^)» Ad decerminandas quantitatea A ot B opus est uc factor :»* + 2 /> a; 4- />* + ^* pona- tur 1=: o; hoc autem fit, fi a? :=— ^ — ^V~i, iceraqiie fi X = - /> + ^ V-^i. Si ilf ec iS" in priore cafu vocencur iW et iS", in posceriore auteni M" ec 5", oriuntur hae duae aequationes : M" ~js"^ B S" c-p + q v^o ; e quibus A et B detenninandae func. Sic V. c. Miz^ + ^'VH-cx^^ , S^x+r^ turn erunt: M'rr ^ -hp — hq V^i 4- c/>- + 2 c/) ^j' ^^ "• ^ (7* , ilf = a-hpj^bq V~i j^cp'^ — ^cpq V^i —cc^ , y =:r— /j + ^V^ZI. Igitur aequationes pro A Qi B crnnt: a -hpr b qV^i^cp'^ -¥ cp qV^'^ — q^ :=^ Ar -^QA^B r)p ( ^3 ) a-bp-^bq V^i^cp^ — cpqV^i - q'^zz^^ — (^Jj^Br^p '+(J'i'Br^qV'^i+Bp'^ -QpqBV^t-' Bq^. Quae fi primum addantur, turn fubcrahancur , hasce fup- peditant aequationes : a-bp + cp*-cq^ zzAr - {J-^B r')p + Bp'^ ^Bq'^ (10 hqV^^i — * — 2 ^ r -4" ^^^ 2i> -{/>*-*' ^*4t*) JP invenitur 11 in aequatione: uj^bx-^cx^ rr (^A^B'jc^ (jx;j^ry^P(x'^'^^pxj^p'^'¥q^^ pomtur x=-r, turn enim est: a-hr-^cr^ztP (?•* - ^pr H->^' 4-^*> /« — -^r + cr* S XIX. Generatim hoc in cafu ica decerminare posfumus A ezB- c-r ^^ - ^-^ ^-^ J, :^ ^" (r* + 2 /> .V + /)* + ^*>5' *" .\^ + 2/) r +/)* + '/* ^ ^ itim C 24 ) mm M zi y^S -^ B Sx + P (x^^ ^ 2p X ^p"" -\- f;). Viilorqs ^J ct B inveniuntur in hac aequacione fi ponicur pro X vel — p + ^*~^ vel -p-qV^i^ turn enim eva- ne^cic P (^x -{-ipx^p'^ J^q^^. Verum' turn iff ec 6* confistenc functionibus parcim renlibiis parti m irracionali- bus; quare banc habebiinc formarrt : m^m'V^i ec m'-m'V'^i'^ acquei-H-/ V^i Qi s — s'V^i ^ quae igitiir lint aequales M et aS 11 m iis pro x fubflkuncur ^ p-hqV^i \^\ ^p -r-qV^u Tttm aurein eric: m^in'V^i-=:As^As'V^i ^Bps^Bqs* -hBQqs-ps'^V'-^i^tt m ^ m V~i z: Js — A^' V-t — Bp s'-^Bq s* — B^qs-ps'^^it, i_ '"''-'.. unde m T^ As — Bp s--B qs' et m ■nnAsjr-Bpi'^Bqs, Ex his aequatiQmtnJs"'deterrainatur '/f et B^ quae efiint! P vero determinatur ita. Si 5 esc factor flmplex prions functionis v. c. x-Hr, ille factor ponatui: =o, tnm eric m^P (V^ -^pr^p^ +^'), ecP^-.:. — ubi ilf notat valorem Mfi in eo pro x fcribicur —p. Si duos continec faccores (implices v. c, (a; + r) Qx-^s) P ^ C D ponacur 7 — ;^^. j::;^^ / ubi C ec Z) dererminancur ponendo primum x :± - r^ tuTfiir'rr ^ ir, uti fecimus in praecedencibus. Itaqu^ P Temper esc funecio variabilis X dignitatis unitace niinoris quam iS*. § XX. c ^5 y § XX. Exempio huiusmodi partidonis fit fracrio Si pro X fcribitur eius valor eo in cafu , quo a;* + 12 :!c + 5 = o , qui erit a? rn — i -j^ 2 V'^ , unde 00^ =iz — 3 — 4 t/^ ; habeinus M ^=:=^ "^ 3 -^ a t^^* Ergo ;;; =r= ~ 3 , ;;^' = — 2. Est iS r: i + 2 V^i ; ergo ^ = I, ^ =2; unde^rz 2(4 + 1) "- ^ * ' 1 4- a; + at'* ^= m7h.O = 5'- ^='"^^■"^^^=5 X •+• x' ; (i 1—2 4-4 — 3 ^ . . 5 — 4 + 4 %x (^» + iix + 5-)C^+2) + 2.V+5 A^ +&• S XXL Potest etiam factor qnadratus proponi hac forma: X* — ' "ipx cof.^ •]-/>!,,, cuius fcilicetfactorisx -^cof.^ + V^* cof.'^^— /)^5 five:r-/> (cof^ li: t/cof. ^^. — i> erunc irrationales ob cof. k ^\* Fractiones , quae tales habent factores in den omina tore eodem modo folvuntur, atqueeae, quaehabent factores x* + 2/>a?+j)*4'^*- Sit M Bx V. c. (.r* —a/) X cof. «+/>') 5" X* - 2 /' A^ cof. «+/>» ' .y Eric turn M -= (^A ^ Bx^S^ P(x^ -^ rr o , quod fiet vel fi .r^r/j, cof. ^ + /> T^cof.*^— i, vel (i a'=:/> cof. x^p V^ cof, * ias - 1. Hoc in cafu Met »S* habent tef mi- nos rationales atque terminos irrationales ; ii fcilicet termini , qui multiplicati funtperVcof.* ^-i erunt irrationales. Sint er- go Met S in priore cafii m +^^' "•^coC"* ^- 1 , s-^s' VcoL^ x~i; Jn posreriore m — m' V cof. * ^ — i , ^ — / "^ cof. * ix — i ; ?;;+/;/■/ cof.* ^~i =:^y-f-/^/-Kcof;^ ^«>i +Bps cof. o& B Q s' cof. ^ +^ j) ^'cofT^m + -5/ / cof. ^ x- Bp /. 7^~f72''^C0f.*<;ft-I =^^— ^/l^COf.* <^— l-h-^i^^cof. ^ - B(ps' cof. ^+/) ^0 T/ cof.* ^ - I 4- ^Z' ^' cof. ^»-Bp s\ Unde ^; = ^^ -f- BpscoC. cc-^Bps" coC.^ of^Bps^ m'^A/ -i-Bps' cof, cc-^- B p s. Ex his aequationibus de ducuntur /w' 5 — mi — K^"+'s'''~-^'*~coir*~^' Valor P pendet iterum a forma quam habet S. S xxrr. Forma haec functiohis fract /3 ■ faepius occurrit, quoniam formulae a;" + ^" atque x^" -i-ip x" ^ q posfunt decomponi in factores formae x^ •-' 2 p X cof. X + p'^ de quo nunc paucis agamus. Con- C "-7 ) Conflat ex Goniometria esfe lin. (^^+Z^)=2fin; ^ cof. ^ 4- cof. ^ Hn. ^. cof. C^ + ^) =:cor. ^ cof. ^ — fin. ^ fin. ^. Sic in his,.forniuIis Z' = (;^ •*- i) <^, turn enc fin. «^=:fin. (« — i) acoC, a-^ cof. (^n — i) a Cm. ^, coC ;^ ^rr'cof. (n—i^a QoiVa — fin. (n-- i')a fin. ^. Si ponimus fin. ^ = 3? ec cof. a z: :j; habemus: fm.azzy. ciof. «,irx, fin. 2 /7 in 2 X J. coC, laZIZx^ - y?, fin. 3 « SS 3 x^ry - ;ji? . , cof. 3 ^ =: x^ - 3 w y*, \ fin. 4 fl=:4 A^^-y -,43i3 ^,. cof. 4«=:x'^-5A;*j*H-ji:. fin. 5 ^ — 5 a:"^ 3^ - 10 a;* y^ + ;y5. cof. 5 /? =: .^^ _ j ^ ^3 ^% fin. 6 a zz 6 x^ y ' io x^ yl + 6 xy^* cof. (5 /? n x^ - i '^ x"*- >>* fin. 7 df = 7 x^ y-3S x^y^+2i x^ y'^-y'^. cof. y aizx"^ - 21 .v*' .7* fin. 8 a^2 x'^ y-s^ ^^'^ :y^-t-5<^ ^^^ j^-8 x y"^ . cof. S^rr.v^ - 28 .v<^ t^- Ex qua tabula patet formulas generales esfe fin. na-^nx ^^ y — • --■ — re*" ^ v^ . 3' >^^ - T- »?-?.> ^ --"3. « -4." g ^ 1. 2. 3. 4." 5, ^ " ^' -...•, (l)^ cof. na^x"^-^ ' ' ^ x"'^v^ """ ~ I. 2, V I ^. r - I. fi ' 2. n - -2. Est I («"^v'-^-i (W«j5;>.= a"+ -— .,- D a C ^8 J ^ 1. 2. 3. 4- «. « - I. « - 2* ,, , , iC«+2)''^|C«-2)'':=«^'"'«+ -77-^7^ > >2. fZ- ?. r/-2. >7-3. --^» un-S ^J , ^ ^ 1. 2. 3 4- 5- * _ . Si in his formulis cof, cj) huic2/, arqne fin. (|) J^-i huic ^ fubflituuncur, arque deinde hae formulae comparautur cura formulis (I), ec (IJ.) invenietur: i (cof. (p+Cm.^ V^i /' -f. I Ccof. $ - fin. c^V^if ^cof. ;; $ I Ccof. (f) + fin. 4) V-l;" - 1 (cQf. $ - fln.

= I pro m numero pari , cof nO^- •- i pro m numero impari. Quo melius distiuguamus cafnm, ubi m est par vel impar, pro ea fcribamus in priore caOi 2 m, in posteriori 2 ?;2 + i ; turn eric fin. ;7$s:fin, a ;/7 ^ - fin. (2 772 + O 5r = o, cof. 2 ^ jr — i , coj. (2 m -I- ^ z= - I. Igicur pro :y" h ^ ' ^^'^^ ^ :::=cof.-^ ±f!n.-^ V-i, pro /= - i , em 31 r= col. Ci5Jlll^ + fin. ^''" + '> y-,. In hisce duabus formu- n ■ n lis omnes factores quantitatis 3?« "hi? ^^^rit comprclienfi. Quoniam hi factores func imaginarii combincntur bini. Itaquideni factores 3^ _ cof. -j- fin. — - V--l^ at- que y —cof. —fin. — — V-i, ununi dabunc faccorem 2 W T ., quadratum3;*-~23?cof. — p -j- i; atqHe factores ^ — coL (2 ^» -4- I ) fr {5^4-^.^" - C2 ;;? 4. I ") ^ ~— -- — + fin. — — -^ y^. a :y - cof. — - ( 3!? :) — fin. — r—i, factorem quadratiim 3?* — !2 3;cor. (a ?;/ + !)» ■ ■ + I. Priores func formulae 3;'' — i , posterio- r^s aucem formulae j)" -j- i , factores quadrati. Sit V. c. for«5uIa 3?^ - i decompouenda in factores fq.05| Hi continentur, atque evolvuntur formula y^ — 2y cof, 2 mv -y- + I, li pro m fcribantur deinceps 0,1, 2. '^ 31* ^ Q. y ^ I. 3?* — ? a 5 cof. .— + r. 3?* — 2 3; cof. ~^+ I. Factores autem 3^*.— lJ2 3? + ; et3?» -|- 2 3; + i , non ita pertinent ad factores formulae 3^^ — i , fed tantum eorum radices 3? 4. i , at!que y — 1 ; quare pro iis fubftituendusi est ''3;+i)C3' — 1} ^^'^ "" I 9 fi factoribus quadratis uti velimus. Ulterius progredi in fqbftituendis o, i, 2, 3: c'c, pro m^ non opus est, quomam cof. -— - — cpf. Co T*\ 2 St S XXV, ctores formulae j« + i , continentur formula: 3* C 3* ) y^ ^^ycoU g— + I, qui igicur erunt, fi pfo in fubfliruitur o, I, fij 6 ;__ 6 § XXVI. 3?* — 2 3^ cbf. ^ + I. / — 2 ^ cof. ^~ -f. I , five y^ + I. Eodem modo inveriiri posfunt facrores formulae rt"" 4- 2^^" + ^ zr o. Nam ex! hac aequatione esc ^xf'zuz^ p 4- Vp^ , ii igitur ponimus -^p + v>a^s= i'^"? formula x^" h- ^px"-^ q^ mutabiturin a;»«+ 2<^"^^ + ^;*", qui factores babe: ^"+.^''; de quibus iam egimus* His igitur in tranfitu diccis, eontinuo pergimus ad CAPUT SECUNDUM, De partltione Functionis fractae variabilis x, formae factorem : (a;* '^2px -{-/)* -}- q^^. S XXVII. Eodem modo, quo functiones fractae formae ^--r-rr;^ hae C 32 ) hae fractiones decomponnntur, ita tamen ut denomina. Eori fractionis partialis (x^ -\-2px-^p^ -^ q^y TQS^on^ deat numerator fprrrwe -rf-l-i^Ji;. Poni cur ergo: M^ ^ j^-h Bx ^ C+ Dx p ■ H*PC^ +2^:v+/>*4-^*/ . . . (I.). Si in hac aequatione ponimus a;» -f-a/)^-*-^* ■+^^:=:o, turn erit 3f :r: (/I ^ B x)S\ Si per ;;; + m'V^i^ ec ^-^^'l/^, dcfignamus valores M ec 1^, et in cafu ubi ^zz^p^q V^ ; fed pet m — m' V^i ,ec s^s' V^i , eosdem valores ft ^ ~ — /> — f v^-i , erunt : Ex quibus aequacionibus eodem modo acqxie ancea inve- niuntur: q (ni s^ -^^ m s^ ' +' p ^m ' s — m s') m's — fns^ Ex aequatione (I.) est: Quoniam omnes termini in hoc meinbro aequationis Tunc functiones integrae variabilis x^ -— ^ — ^^ — . , . , de- bee etiam esfe functio incegra, quare ric = ii, turn est R - CC+Dx^S + CE4.Fx) (x^ + 2p x^p^J^f^) S .,,. + PCa?=' + 2/>x+/)^ + ^«-/'» . (II.) In- < 33 > in venunttir C et Z) ponendo x^-hzpx ^p^ + ^^ rr o , quod cfim fiat vel ff re :=: — ^ + ^ ^""^ > vel li a?= -' p -^ g V^i, in priore 'cafu fit il :=: r 4^ r' V^t , in posteriore j{ — r- r' V^}; unde r 4- r' V=1 = C (^ -}- ^ y~,) + D -^ s' V^i) C-P + ^ Vr-i.) Ex aequntione (IL) habemus + P C^^+^P-^P^-^rr ■ ' 5 ,f^,y,y^y^. eandem ob raciohenl est ftinctio integra , quare fit ^ U\ Ergo U = CE+Fx')S ...... PCx^^^px-hp'^^q-y'^'o Si ponimiis ic^-f 2/>x^+/>^-*-(7^=o, atque pro L^ fcribimus :\; = — ^ -.^^ ,V^ i exit , ^/ -^' V:^i :=-E0-$' V^O + FCS-S' V^i) Q^p ^q Vir, V atque u^u'Y^i zz E(^sj^' y^-^^'+FO^s' y-^i)Q-p^q vCil^. Unde £ _ >r,» + /.) «iF<= j^,fi-+,^ Ec (ic porro ornnes determinancuf fractiones parciales us- p que sd -^ • P autem determinatur diverGs niodis pro di- verfa rafcione vaioris iS** Si S est functio limplex variabi- . . ^ M' ' M notac valorem Tlf, in quo pro x fubilicuta esc — n Si E S ( S4 ) 5 est functio quaedam qiiadrata vel altioris ordinis -r.^ icerum dccomponatur in fractiones partiales pro diverfa racione faccorum , quibus conflac iS". S XXVIIL Si functionis fractae denominator habet fofmaiil (^* ^ipx cof. (y. -^-p^y S , eric M ^ ,^ A'^'B X C+Dx p + ...*. +?(:*?* -o^x cof. ^ +/>*)" ....... (I.;) Si ponimus a^* -* 12 p j«r cof* <«+/>^ = o , M habec par- tem rationalem atque partem irrationalem. Ponacur igi« tiir hoc in cafu M :^ mjrm'V cof. =* <» ~ i , eodem modo, ruc in § 21; unde 4- j5 C^ + / Vcor.*flj_i)(pcor.^+^vcor.*^-i, -h B (s ^s' '^^co^.^^-lX^co^.«-/>v'co^.*«-I. Quibus aequationibus inveniuntart m's'—m's' cof.* ecifftts^ms'cor.u. — nt'acoC. <« ^ — ^^ ^' fi"' ^ ^ "^^^^ ^ + cof« ^ ^^^ <^ — » ^ j) B C 35 > -^ ;>(,» + /*"irs'^ col'. * «) i> v^* + s^ lin. * «»/ Ex aequatione (^L) est: (x* - 2;>A' cof. Qi^p^ ) 4* • • • 4- P (a;*- o ;> a; coC ^ +/>*/ " *• Quoniani -(^a _ .^ ,: ,o,f. .+^^7 ^ esc funcno incegra , ponatur = 7\. Ita quidem + ..'.,. -f PC^^*~2/)A;con^+^'y ..... (11) Pofico .V* — 2/> X cof. is. -f-/>* = o ^ fiat 7^ — r Hhr' V" coP^-i; uode: r + r'ycol.*^- irsCC^ + ^'-Kcof.^^-i) + D (^ 4- / Vcof.* ^- 1) (/> cof,^. +/) y col. * ^. - I .) Eric jgitur C = ^^y r*s -^ r s' D IS Similr ratione procedentes mvenimus ex aequatione (TI) : + P Qx^- 2px cor.^4.p^7 "^• Q"0^^^^^ k--2/>xcGf.«+;^2y- ^st functio Integra, i3c=: t/, atque fit U::^ u±u' Vcot ^<:^--|^ pro :v =/) coC ^±^ Vcof.^AJ-^i, quibus poficis eritr + i^ (^ + / y cof.^^-ij 0> cof. ^ +/' t^cor.V.-!;. E 2 " Ei- C 3$: > Ergo 5 = — ,.^.,^.,„... — . Et fie feqiientes eriam termini definiuntur iisqne ad B^ cuius valor edam pendec a forma, (juam,habec 6\ S XXIX, Calculus difFerentialis huic quoque cafui applicari pAt test. Sit: , M^ ^ A-^Bx ^j C-4"Z)jc A Si ex ilJa aequatione determinamus P erit: V^J~ — v^— -5a: — (C+Z)-^) C.V2 + 2/>JC-|-;'ft4- ^- J, .c r F + Fx' ^X2 4- 2 /j X H- /> a -I- ^2 )2 . . .)_ Cum P fit functio integra^ numerator dividi potest per de- nominatorem,. 5 autera non continet factorem M (x* -\- 2,px^p^-\'g^), itaque ^ — ^ ^ B x — etc., n'^" dividi potest perhunc factorem, unde patet non folum hanc formulam evanescere pofito x^-^- 2px-\-p^-^ ^^zzo^ verum etiam omnia eius differentialia usque ad ordineni H-u Haec autem formula difFerentiata exhibet C 3? > Et f!c pcrgere posfum\3s in differentiando. Invenimus igi- tor: AA-Bx — -, e^DxSZ G^ > J- zix-hpy Si in bis aequationibus pose peractam difFerentiationem prq X fubllicuimus , primum - p ^^qV^i^ tum -- p — Q V^i habebimus numerum acquarionum fufficiept^ra ad determi- pandos valo^es ^dy B^ C, etc. S XXX. Ut huiusmodi partitionem functionum fiactarum exem- plo illustrcmus, parciamus fractionem : ^ — 6 ,4. 4 — T — T"' C 38 > Hiinantur: Esc j7/ = a:* + 6x^ + ^ + 25 ; (i igitur ^ est — V-i r, .:eM'=«5- §^. ^' =04, /> esc =^ O, ^ZS ■!• ^ ,,-f:.,.:<''-,^-.:'V-j -^v; ■r. . . ^ r C — 2. 20) .^ — 40 __ Erunc ]gicur ^=2 — j-^^ r — -^--^ joj 1.2* 4 ^^ - ^2^, =zx-+lx + i5.^R. Six :=: V^i. esc il' =: — i + | V^ 4. 15 ; unde r^ = 14, i_C--2^H:] -^_ - 2.-I _ ^ ^■^ . 3-J 204.x 28 + •"T" ^ mlm 8 -— ..^ 31 § XXXI. C 39 > § XXXL Ex his igitur omnibus apparet functioriem frnctaili va- riabilis X, quamcumque randem habeat formam, Temper dividi posfe in paftialcs fracciones* Quantum autem hace partitio ufum habeat in calculo integrdi in altera parte os- tcndere iaiii conabimur. < »»^wm»vV(|^»>.»%* PARS P J R S P 6 S T E R ! a. Dc UfU'^ (juem pracjiat parti uo Fimcmntlrii fractaruui i:i calcalo integralL % XXXIL \luando verfamur in calculo integrali, eiimque applica'* nius ad varia funimi niomcnd problemata folvenda, fae^ plus nobis occurric incegranda formula ducam, incegrare prorfus non posfumnsv Omnis igi* tur noster labor irritus fit^ doiicc inethodum in- Veniamus qua illam formulam inregrare pos'inius. Quid mirum igitur, ubi primum celeberrimi illi viri Newton ec Leibnitz iniinitorum Analyfin protu- lisfent, novumque ita lumen Mathemadcis accendis* font, eriiditisfimos quosqiie Madiefeos cukores omneai im^ pendisfe curam, ut huius formulae integrandae metho- dum invenirent. Neqiie frustra. Invenerunt methodum^ fraccam hancce functionem in alias limpliciores dividend! ^ quas integrarunt lingulaSi S XXXIIL C 41 ) S xxxiir. lam vero in praecedentibus vidimus quomodo tali^ functio IVacca fit partienda. Nihil igitur resrac, ni(i nt ostendamus, fingulas iJlas fractiones partiales commo- de integrari posfe, quod, exemplis allatis, illustremus. § XXXIV. Omnes functiones fractas in fractiones pariiales dividi posfe in prioie parte apparer. Hae autem funt formaevel :^ ,(S 4. 5), vel ^-^„ C§ 9, 10), vel (§21). vel r ^j^^p^^^p^ ^^^^^n CS S7), veldenique C:f^~ap^cfr.'L+i>^ 7^S 28). Si igitur do; coefficien- tern habec fractum , fractiones partiales formam habebunt -^^ etc. Agitur itaque de valore formularum : //Jdix r Adx r (J^-B x)6 X O^y J dx^pf^ J K^x'^'^^px^p^+q'^^f /' (A^Bx)dx r (^j+ Bx^Jix x^--2pxcoi',ti^p^ ' y (x^ + a/jc-f-ps+'^O"^ (x^ -^apxco^K+p'^y^ ^^ quibus Cngulis videamus; r $ XXXV. /, C 4"- ) § XXXV. / (a-\^ b X ^ c x^ -^ d x^) dix _. P ^ <^ x ^x^f) (^x-^q) (^^'+r) (x4-0 J x-f-P /BAx ^ rcdx . rD(\x ', ^ x^q J x-^^ -J '^"*"^ zzz Alogn. ix^p) + ^ lognXx + ^) + Clogn. Qx + r) -f £) /f?^,^. (;v -f ^) + cond. Ubi J, B^ Cct D inveniuntur ex § 5. Sit e. g. integtanda formula ^^^sXx-oc^+g'C^+^T' invenimus Ope forraulamm in S 5, inveniuntur ^=5, 5r: 7? C— 2, jD=:4; est igicur + jlogn.(_x—i') ■*" 2 /o^«. (a;4-r) + 4/(75».C«+6} + con(l. = /og«/(* *- 3)' Cii' - i)*^ (*+ 0* (* + 6)*") + '^on'i- § XXXVI. C 43 > S XXXVI. .N«.X» Sit ^r:"-«, erit: U"^e /(fig--= or=7S^^^ Quare (fee. $ p lo): . r_£l^_ 4. r^" c Sic v.c. C§ no J -^ ^x^^Y ~ """■ ^(.^±^f 1056 232 24. , , ^ ^. 3 c^ — 63^ ^ (^ "^ ^^ » — 6 «^ ^ ^ ' § XXXVIL Ope harum duarui^i formularsm integrancur etiam for* mulae , qua^e occurrunc § la , 13 , 14 , quoniarn omnes frao tiones partiales ibi habent formam r^jjp. ^^^ '^f Erit igitur. / C 44 ) {x^p* i_x'h^) (x4-o ,— y r*7?73* + confl. + £ %;;. (x +^3 +7^/^^;^, (^^ ^ ^>) ^ ^^j^^j.^ Sic V. C. "' A^^ ^^^ -*- ^'^^l±12±fl±n7 ^r- iC) d.r + cooiL § XXXVIII. Maloribus difficultatibus Jaborac integratio formulae x^'1r2px^p^^^~+^ » 4^^^^ ^oc modo inflicui debet. Sic .T ^p — z, unde d^-=rd;2 atque f~~^l.tJ.f}lf___ •/ \ +'/; 7 .- -J- ,» +7 -^5^- • Prior termmus,ntegracarponendo^» + ^*_-rv, cum enim 2 d 2= ^; atque A-:^. = filz _ , Tdj- _ - B logn. v£qr J»-- 5 /<7^». y ^vTST^Ifl^rx^ Ut aker terminus incegretur, &tA-B/> = C, atque" z — vcj; fit igitur: * ^ r C?dv ~£ /- dv C -«/?* 's^* +■!-> 1 J vi~+1 ^ arc. tang. j> V. 45 ) = -—arc. tansf. "" =*^— — - arc; tan^r. — r-- Est itaquey ^r^^r^j^l^^'^q^ -B logfuyx^^^ipx-^p^^q It t J* — ^ arc. tang. — + conft. S XLIX. Idem incegrale alio etiam modo invenire posfunns. Est fcilicet: ^j3^,--arc. tang. -; ergoy^sZij:^^ - ^--r— - arc. tang. -^V . Sit in hac aequatione posteriori

, + confl.. ..;♦•.. (10 Si banc formulam comparamus cum formula ,x^-».2/> +/)*4-^^ ^ videmus esfe ^=:;i>, ergo b^ssp-; Or-^p^ +^^» unde V^— ^^ — l/^^= ^; eric igicur fe- cundum banc formulam f^^ ' i^l%Xl^ '^^^^' + cond. Quae formula eadem e$c quam invenimq^ in § 38. S XL. Secundum lianc formulam intcgrari etiam posfunt for- {A^Bxjdx "^"^^g x^^2pxcoi\^^pl f ^um enira est a-p^ h- -pcof. a, igitur ^- — b^ =p2 (i — cof.^ ^) n />^ (fin. = «) ec V^* — i'^ =/> fin, oi. Er- Ergoy^^ C 47 ) I . arc. tajig. — -r + conft. S XLL Est autem in formula C^.) valor tangentis talis, ut partem cotnpJectatur conftantem , partem variabilem* Hancce partem conllantem referre posfumus ad illam quan- titatem conllantem , quae fcinper integral! est addenda. Sit , lit hoc liat , tang, (yf 4- B^ = — ^=====^ t atque pars conftans tang. B — 7.^ * lam autem tang. (^-|.5)-.,^^^„g^ ^^^,;g^ ^ ; igitur tang. ^+tang.5 = tang. (^+5) —tang. A tang. B tang. (^A^B.^ ^ tang. r^4- J5)— tang. J5) V^---^^ VaP- tansS A ^ 'ta* '-' i+tang.jBtang.(^-J./j)— " i^ C:v;4' ^ 1 + ^2 ~^» — y y tfg — ^* .^ a: V/;2~>^»_ Undey -^^-^^^,^^^~ ::zBIogn.va''^-^2 — ^ K r r .A-^Bpcoltt .rfin. «6 ^ Atque/^, i^lt ^^Hh^^ +^^= ^^^^«'>^^'+^i>^+P'^f^ + ___ arc. tang, ^^~^+jj + cond,, ^ S XLII. Reseat uc ostendamus, quomodo integrencur formulae et Sit X -^p zzZt unde d x =:d z^ acque inveniendum esc Prior terminus integratur pofito 2;^ + ^* — y j tunc enim _ d V J2:d;2 — -^ — ; atque Ut autem inveniatury Y;aj.'i"aj«^ ' m quo pro -rf — ^^ fcribamus C, ponendum esc / ffcrenti- c 49 :) / Cdg ^ Dz . r Ed s r^H^- — ( ..* 4. .^* - -t "V (^a 4. ^»y . »• -D ando fit ;»^^»y. '(^TTf Si multiplicamus per (z^ +^^)"' atque di vidimus per dz^ eric C = D (2;* + ^0 - ^ ^ C« ~ ^* + ^ C^' + ^0 Ex quibus aequationibus inveniuntur •^ — (2«— 'Sj^'* (_2W— 2J<2^ O -1 '—2 / 7-; , .-». ' x ] + confl. Eodcra niodo eric: / dg .^ I g (22 + ^2/-* (2« — 4;^^ ' (22+^2)""^ fit: ^ (2«— 2')( 2«--4>* ' (2.24-^2)*- » (a«-3) (a»-^4}^* y^CTH h^V'V **" ^^"^' ^^^ denuo: / ( 50 :) f d^ ^ 1 ^ a r._£i^. ^ c r " ^ ^ . ■^ ^* (2 «— 2;C2 «— 4)Cs*+^/* /-'* ' ^^ C2«— 2)(2 «~4> (2 «— 6; (2* +^*/** Et Cc pergendo, tandem perveniemus ad / da 2» -f. ^y» ' qui erit = - arc. tang. - -{- confl. =: - arc. tang. ^^ + conft. =^ arc. tang, -j^l^^^'^j^ + corifl. S XLIIL Sic V. g* inveniendum /- . ^\ ^ ^ [^ ^ .:. , erit^=:3, i?=:4, ^=3, ^ — I, «=i:4, hinc A-^Bp = C=:3~.i2=-'9, ^=A-+i>=:Ar + 3. Itaque eric: r (3 4"4 3f)d:i- ^ ~>4 y (A*-f.6a;+io/ 2.3 v^*-h6A7 + io3' r.+ X6Ca« +6A--f'io/ » (5.4'^^*-4-6 A'+io^a C 5^ ) ^ $ JLXIV. Si pro ;2 reftituimus valorem eius C^+j?>3 habebiirn* formulam : "^ C2« — 2)(2 « — 4)^* ^jca + 2/»A:-f-/)a+^a/'* ^ (2»-t2)(2;?-.4)(2«-6;(a;»+2/>^+/*+^*)"*^ , , (2;? — 3) (2;? — 5). . . . 3. 1 I "T" • ' • +(2f? — 2j)(2«-4) ...4. 12^2"-* •? arc. tang. ^»^p^^) + <:onfl. §XLV, Secnndum banc formulam ctiam integrarf potest for- ( yi J^ B X^, 6 X i'^^'Ula ^a _ 2 rxcof. «>■/*•* Comparata enim hac formula ^"^ C.= + 2 y ^- +^2 + ,.y erit;) rr - r cof ^ ,^^^^2= ^'«, unde ^* zz: r* — r* cof. * « = r* (i — cof, * «), igicur ^ = r lin, «, G !^ C 5* ^ Iraqiie eric: {x--'2i X coC «4* "^Z 3 («— i)rAr* -2;- AT cof « + r» )" ' « f AT -" r cof u, AT — r cof te (2 « — '5.) (^ - r cof » (2 » — 2}(a.«— 4)-'* fin.* «(Ar^ '— ^r A" coi/flt4--r^-/ ■ » I (- »~3)(^^ 5) 3-1 1 + • • • +' (2 «i— 2) (a » - 4) . . 4. 2 (r lin. «)*"■? '. r fin. « - ~**' 't .•- .t>fiR, «• \ arc. tang. VZT;^; -^ confl. § XLVL Si in hac formula est « -nr 90'' , en t cof. aj rr o , (In. « — i ; fiquc porro ^—4 , j8 ::i 6, /*3r i , «zr3 , est /(4 4" x} d :v .^ — 6 / X . '^X^^'if^ ""2. 2(x* + i/ + "J-VCv^ + lj* + sY^a ^TT) + I arc. tang, x) + cond. ^ rp^*+l> + -(^-i:j:7)'^|arc.tang,^ + confl. S XLVIL Si igltur inveniendum ^^^ J ^^j^.^^^j^^^ ^.^^y ^ f crit: r M^x r (^4- .v4-/»*+^*)" 'v 53 } gula integralia invcniri debent ex praeGQdencibus §3§»^ Uc unum hocce exemplum alFeramus, fit inveniendum! J S{x+i) J.B{x-0 ^ T, . r{jo'^x)dx r(2o-h:r)d* - " Est lam: -J ,(^.^^,) a =-" Jj 7^4* ty^ .rnornvra ' = T(;^+7] ~ I^mT^ ~ 5?rc,tang. ^+con(l- ..i,iii;.*.; / ^(o84-.x)d^ _ X : r(ti^ + x)d_x . ■ rz - /^o:« ^jta -i- I ~ 7 arc. tang, a; + cond. Hh confl, + confl:. t>' r (^'^-^x^'6x^'^x*)Ax ___J!fc=lll-l__ / 20 :c— I \ C 54 ) S XLIX. Quaecumque igitur difFerentiales formulae primi ordinis habent coefBcientem differentialem , funccionem iractam unius variabilis; hae omnes integrari posfunt, fecundum leges, hue usque datas. Neque difficilis erit integration riipdp denominatorum factores fine inventi. Pro paucis tantummodo formulis generalibus hi factores Tunc determi- nati , uci vidimus J 22-26. Utinam hoc curarenc et huic operara darent Machematici , uc niii omnium , plerarum^ que cerce formujarum generalium factores univerfe deter- minarent, Fortasfe non frusrra hunc laborem fuscepis- fent; fique ad propoficum pervenisfent, et omnes Mathe- feos partes faciliores redderentur et huius quoque fracca- rum functionum parcioai^ ufus multo pateret lacius. ^m mCHARDI VAN REES, NEOMylGEIVSIS. , -— ■ i\ 3MED. MATH, ET PillLOS. NAT. CAND, IN AOADEMIA RHENO - TRdlECTlNA , • RESPONSIO A D QUAESTIONEM BOTANICAM^ AB ORDINE MATHESEOS ET PIIILOSO* PHIAE NATURALIS PROPOSITAM: ^^ Quum inter recentiores Naturae fcratatores „ nonnuUi cenfeant , gaz acidum carhonicum , „ a plantis hauflum , ah lis it a decomponiy ut „ illius haps in ipfam tranfeat plantae compO' „ ptionern ; oxygenium autem , accedente lumi* 5, nis actione , in atmosphaeram itenim emit^ „ tatur ; alii yero putent , illud gaz , a plan* ,^ tis ahforptiim^ dein integrum et immuta* „ turn iterum ah illis exhalari^ at que mora^^ ,, fua in plantis^ unice fiimuli^ quo vegetatia y^mcitetur^ vices agere; quaerit Facuhas ,, hrevem atque dijlinctarn utriusque opinio^ „ ni , fuis argumentis adpructae ^ expoptio" -,, nem^ addita epicrip^ qua declaretur ^ quid „ de alter ills utrius maiori prohahilitate fif „ flatuendum'\ QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT. «> « u, ti in hominum focietate necesficudo qitaedam adest, qua fit, ut alter alcerius ope indigeat, 15 mill aiuem omnes ad communem conferanc fa- lutem , fie ec fimilis necesfitudo inter fcientias disciplinasque obfervatun Nulla enim, 11 Ma- thefin excipias. Tola fibi fufficit, nulla aliarum ope destJtura ad perfectionem accedere potest; oportet, ut omnes ad eundem concurrant finem, et fmgula vicinis auxiliatrices praebeat manus. Ex hac igitur mutua fcientiarum coniunctione Jllud oritur emolumentum, ut, 11 una ex iis fubito magnos progresfus faciat et limites fuos extendat, cognacae fimul fcientiae inde exciten- tur et illustremur. Gptime hoc in Chemiae recentioris exempio cernitur. Haec, prius in Alchemistarum fcholis obfcure tractata, fenfim ad novam faciem indu- endam praeparata fuit. Postquam vero, Lavoi- fierii acumine ad veram fcientiae formam ad- ducta, firmis fundamentis fuperflrui coepit, lu* cem, qua ipfa flagrabat, ftatira etiam in vicinas A a fcien- C 4 ) - ■ fcientias diffudic. Melius investigata fuic medu camentomm compofitio ec varia praeparandi ra- tio, indoles fubflantiarum animalium ec vegeca- bilium accuratius dererminata, et mineralium im- primis cognitio egregie aucta ; unde factum , ,uc tum Medicina, turn univerfus Hiscoriae Nacu- ' rails ambitus uberrlmos fructus ex his Chemi- cae Doccrinae iiicrementis cpeperit. | Inrer argimienra , quibus hacc opportuniras folutionem allatura videbatur, fuit illud Phyfio- iogiae vegetabiiis caput, quod de nutricione plantarum sgit. Melius iam cognita craiu chemi- ca plantarum indoles et principia tarn proxima , quam remoca, quae illarum compofitionem in- n-ant^ unde faciiior fiebat ccniectura dc natura illarum fubllantiarum, quae plantis in nucrimentum cedere posfint. Viariae cerrae, buraus, fimus, quibus increscunt vegetabilia, accuratius coepe- ranc examinari. Praefercim autem mukum va- luic aquae ec aeris in fua elemcnta decompofi- tio, dum Eudiomecra, quae in dies niagis per- fecta reddebantur, veram oxygenii in aere quan* titatem indicabant, ec cetera lluida gazformia, fuis proprietadbus feCc manifescantia , etiam de- logi ct pondereexaniinari poreranc. Omnibus ergo hisce adminiculis inflructi eranc naturae fcrutato* res , ec via lis aperta , qua , cauce per experimenca ct indubias oblcrvationes precedences, candem ad in- C 5 3 interiorem dicti probJematis cognitionem ec for- iltan ad plenam eius folucionem pervenirent. Nemini tamen mirura videri potest, non oin- nes , qui in re adeo difficili exploranda ope- ram ponebant , ad easdem confequentias perve- nisfe, auc eandem opinionem aniplexos esfo, imprimis cum examen fuum variis modis inflitue- renc, atque a diverfis partibus ar^umentum ad- gredercnmr. Inter eas aurem opiniones maxima veritatis fpecie Me extollebat ilia, quam primus propofuit ec folidis argumentis inflruxic expert. Senebicr. Ilic nempe acidum carbonicum , quod ex variis fontibus natura uberrime largitur, vegecationis vi in fua principia decompofitum , pro praecipuo plantarum nutrimento habuir. Haec tanien fententia adverfariis fuis non caruir, qui , decompodtionem acidi carbonici in pUmcis plane negantes, illi acido alias in vegetadone partes adfcripferunc; carbonicum autem aliis viis in plantas indnci aut ipfo vegetacionis actu ge- nerari probabilius esfe (latuerunc. . Quacstio Botanica, hoc anno in Acadcmia Rbeno - Traiectina Studiolis propofita, ucriusque fententiae expoilcionem et comparationem posui- lat. Ad vires meas,. quas tenues esfe neque ar- gumenro pares opcime ipfe fentio, in hocce certamine periclitandas, inductus fui cum argu- nieuci iucundituce lludiique Boianici fuavicace, cum C 6 ) turn imprimis eo, quod hoc loco non requiri cenfcrem perfectum ec omnibus partibus abfolu- turn docti opus, verum fperarem conamina iuve- nilia forfitan fufficere posfe. In percraccanda autem hac quaestione id mihi ^imprimis propofui^uc accurate inquirerem, quid tandem hac in re experimends conflet, quid unice hypothefibus innitatur, quum mihi perfua- fum fit, in univerfo fcienciarum rjaturalium am- bim fere unice via experimentali procedendum esfe , ec vanas ratiocinationes esfe evitandas , quae veri fpeciem faepius prae fe ferunc , Ced , folidis deftitutae fundamentis, ulceriori examine facile refeliunciir. Hanc autem pertractationem quacuor fectioni- hus abfolvi , quarum 1^ Generatim agit de acido carbonico eius- que efficacia in vegetatione. a\ Illorum opinionem exponit, qui acidum carbonicum in vegetatioae decomponi llatuunc. 3^ Argumenta continet eorum , qui acido car- bonico non nifi vim IHmuIancem in vegetatione tribuunt. 4a. Tandem comparationem de utriusque opi- tiionis probabilicate inftituic SEC. S E CT I O PRIMA. DE ACIDO CARBONICO EIUSQUE EFFICACIA IN VEGETATIONE. -^^V^^^^^^^^^^^^-^ /\cidum carbonicum, quod, ab omni alieno connubio liberum, tanquam fluidum gazformc fefe ofFcrc, diu iam nomine aeris lixi cognituni fuic; chemica vero eius indoles lacuic, donee La- voifierius, combusto puro carbone in gaz oxygenio , demonflrarec , productum illius com- buftionis esfe ipfum ilJum aerem fixum ; finiul aucem invenic , proportionem principiorum huius acidi talem e$^Q^ ut in eo 28 partes carbonic! combinatae fint cum 72 partibus ox^'genii, quae determinacio proxime cum recentisfimis experimentis convenic. ^o aurem pervenire non pocuic Lavoifierius, ut acidum carbonicum jam generatum in fua principia decomponeret , fumma enim inter oxygenium ec carbonicum in- tercedit affinitas, unde fit, ut eorum connubi- urn difficuker admodum destruatur^ Hanc de- compoiitionem dein perfecerunt docc. Ten hanc ec Pear Ton, qui mifcelam ex carbonate fo- dae ec phosphoro candend cemperacurae expo- nen- ( 8 ) irentes, obfervarunt generari phosphatem fodae, ec carbonicum liberum reddi. Recencius eciara per fcintillam Electricam acidum carbonicum in oxygenium ec gaz carbonofum decompoikum fuit- Volumen gaz acidi carbonic! perfecte aequale esc voliimini illius oxygenii, quod in eo continetur, hinc , fi carbo in gaz oxygeuio comburinir, hu- ius volumcn ideo non augetur. Gravitate fpecifica aerem atiuosphaericum fuperat. Notabili quan* titate fuscipitur ab aqua, quae in temperatura 50^ Fahr. fuum voluraen de eo folvit; quo ma- gis autem temperatura increscit, eo minus aci- dum carbonicum ob naturam fuam volatilera ab aqua retineri potest. Acidum carbonicum uberrirae per totam natu- ram esc difFufum, idque triplici forma, foli- dum, fluidum, gaz, Gazforme in aere atmo- fphaerico praefens est, incerta quantita- te, quae autem aeris ^|o parti aequare vulgo fla- tuicur. Aqua fojutum occurrit in plurimis fon- tibns nativis, in ipia aqua fluviacili; folidum tandem in lapidibus calcareis ceterisque falibus carbonatis. Adfunc etiam peculiares fontes , ex quibus aci- dum carbonicum in agris ec locfs culcis continuo tramire ec copiofe promanac. Uc hoc loco prae- leream , quidquid fermentacio , refpiratio, com- bu- ( 9 :> buftio conferunt, unice afFerre liceat illam oxy- genii efficaciam , qua in concactu cum partibus veirerabiJium mortuis ex his carbonicum elicit ec {jc aciduni carbonicum conftituir. Hac racione terra vegetabilis largisfimus acidi carbonici est fons, non fubfistens, antequam ipfa plane de- ftrucra fjt (i> Idem de extractivis vegetabili- um partibus condat, quarum in firao praefertini magna adesc copia. Haec actio oxygenii quodammodo etiam fcfO' extendic ad plantas vegecantes; radices enim ec caudices ^ aeque de die ac noctu , oxygenio aeris ambientis carbonicum largiuntur, unde acidum carbonicum nascitur, quod pro maxima parte liatim ab iis abforbecur. Imo folia , lucis ftimu- Jo non impulfa, noctu eodem modo acidum car- bonicum formant, Deinceps de hac acidi carbo- nici genefi plura dicemus. Non omni aevo Phyfici eadem ratione opinati funt de noxia auc uciJi huius acidi efficacia inr vegetatione. Hales ^s) iam animadvertit, plan«<. tarn Menthae in gaz acido carbonico cito mar- cescere, Obfcrvaverac etiam P r i e s 1 1 e y (3) , plan- (i) Sausfure, Recherch, Chim* fur la Fig. pag, 177. (2) Statik der Oewachfe ^ pag. 1S5. (3) Priestley, Ferf» iind Beob, ilher verfeh. Th0ile dcr NaturL !• 250. II. i. feqi], .-. C 10 ) plantas in illo acido perfiscere non pasfe; ec hinc credebac, acidiim carbonicum per fe noxi- um esfe vegetationi , quamvis ab altera parte viderac, vcgecationem plancaruni in aere inipuro Jaetiiis peragi, et hac vegetatione aerem purio- rem reddi. Ingenh ou sfius (i) etiam ob- fervavic, plancas in aere acmosphaerico celeriiis increscere quam in acido carbonico, eciamii huic oxygenium aut hydrogenium esfent addita. His contraria eranc P e r c i v a 1 1 i i (2) experi- •menta , ita inftituta ^ ut ad plantam , in aqua vege- rantem , gaz acidum carbonicum afflueret, quo facto •haec planta laetius crescebat quam fimilis, quae libere fibi relinquebatur. Huius experimenta confirmavit et ampliavit doct. Henry (3), qui invenic I acidi carbonici partem , aeri admixtam, laetam tamen vegetationem non inipedire. Accuratisfime banc rem determinavit et expe- rimencis fuis ad liquidum perduxit de Sausfu- 're (4). Seminibus germinantibus minimam eti- •' am acidi carbonici quantitatem y aeri admixtam , • noxiam esfe invenit, quamvis ipfe fateatur^ omne < acidum carbonicum , fub germinatione continuo evo- CO y^rfucke wit Pflanzen ^ \\. pag. 75« (2) Mem. of the Soc. of Manchester , Vol. tx, (3) i" eodem opere. Vol. 2. pag. 346. (4) KeQherQhm ehimiques fur la F^iitaticn , pag. 27. C II J evoliuunij pcrfecte germinibus detrabi non pofit* fe, cc ita non posfe diiudicari, urrum plenus ems defectus feminum evolutioni profit nee ne. Viderunt etiam Huber et Senebier, in ae- re, parvam admodum acidi carbonlci quantina- rem continenre, germinationem cicius procedere quam in acre atmosphaerico puro (i). Alia autem res est, fi plantae foliis inflructae iam func. Sausfurius plantarum radices aquae jmmerfit et cas campanis texit; Tub fingulas au- tem campanas aerem atmosphaericum incroduxic magis minusve acido carbonico inquinatum. Ca- vit funul tenuioleiflrato, ne aqua, qua claudeban- tur campanae, aliquid illius acidi posfec abfor- -bere. Elapds decern diebus invenit^ illis plan- nsy quae quotidie lumini folari fueranc expoficae, modicam acidi carbonici quanticacem protuisfe, maioreni vero earum vegetationi nocuisfe vel ec earn plane impedivisfe. Maxima vegetationis vis obfervabatur in eo acre, cui /g pars acidi carbonici addita fuerat. Plantis aucem, quae, •dum fiebac experimcntum, in umbra tlierant poii» tae, omnis acidi carbonici proportio nocuic; illae enim , quae in aere puro vegetaveranc , ma- ius acceperant incrememum quam cecerae, quae ae- (i) Huber et Senebier, Memoircs fur la Cennination , pff§, ZQ» C 1^ ) acre viiiato fucrnnt cinctae. Ex qiiibiis igiiur fummo iiire concludicur, modicam acidi carbo- nici proportionem plancanim vcgeMtionem in acre libero adiuvare , ubi de die lumini fine ob» vcrfae. Kucusque vidimus de acido carbonico, atmo- fphaerae admixco. Alia aurem oritur quaestio, num eadera lit ejus vis, ii aqua folutum radici- bus plantarum appiicecur ec ab iis hauriatur. Conflac aucem experimentis Ruckerci CO, aquam acido carbonico impraegnatam maiori vi plantarum radicibus hauriri quam 'aquam pu- ram , et tali in aqua plantas celcrius increscere. Prouti vero vidimus non omnem proportionem acidi carbonici aeri atmosphaerJco admixci vege- tation! prodesfe, fie etiam planrae nonnullae mi- nus bene vegecanc in aqua perfecte illo acido fa- turata, fed optime in tali, quae minori eius quantitate est irabuca (2). Eiusmodi experimenra facile fallere posfunt nifi cauce refpiciatur ad va- rfam proportionem , qua acidum carbonicum tum aeri, turn aquae addicur. Germinationi eti- am hac fub forma noxium est (3). Univcrfe llacui posfe videtur, nuilam, terram ve- CO R u c k e r t , ekr F^ C >4 ) houfs <^t de Sausfure aerem in fuperficie agrorum cukoriim collegerunt et examine che- niico in eo invenerunc maiorem acidi carbonicl copinni , quam quae aeri inesfe folet. Sene* bier diias plancas aequales vafis eadem terra repletis impofuir. Alteram collocavic in bono , alteram in concJavi, et vidit. priorem laetius excrescere , quod explicandum ei videcur ex evoluto in locis cultis acido carbonico ("i). Patuit igitur acidum carbonicum , turn gazfof* me, turn aqua folutum, vegerationi esfe benefit cum. Nunc autem ulrerius videndum esc, qua^ ratione explicari debeat haec faiucaris eius^ actio. Et primum quidem omni dubio caret , acidura- carbonicum revera plantas intrare et per ear urn- vafa deferri. Aqua acidula, uti iam obfervavi-- mus, maiori copia radicibus plantarum abfor- betur quam aqua pura; in fuccfs plurimaruni plantarum illud acidum inventum fuit; imo plantae vegetantes in fluidis gazformibus, quae oxygenium non continent, illud tamen ex fua fubftantia evolvunt. Quasnam autem in plantis partes agat acidum carbonicum, quasnam mutationes in iis produ- cat, aut vicisfim fubeat, res est difficilioris in- d-a- (i^ S e n e b i e r , 1. 1. pag. 40. 1 55. C »5 > dagationis. De ea: duplex imprimis rentencft est, fuis utraque experimetitis ec argumends fuduka. Prions fencentiae patroni acidi carbo^ nici decompolinoncm in plancis accedence lumi* nis folaris cfficada perfici concendunt, ec ex hot; fonre praecipuum plancarum nucrimencum repe» tendum esfe cenfenc. Qui autcm alceram fen* tenciam tcnent, banc decompoflcionem plane neganc, ec acidum carbonicum potius pro ilimu* lo habent, quo vegecacio incicetur. Notanda esc diverfa ucriusque fentcttciae ratio. Prior aliquid poficivum ponic, nimirum decom- poficionem acidi carbonici in vegecatione, ec huic decompoHcioni fuperdruic fystliema quod- dam de nucricione planrarum. Ita fie , ut in ex* plicanda fua fententia non mulcum a fe invicent aberrent eius defenforcs. Contraria est alcerius fententiae conditio ; eius asfeclae vix in aliqua re conveniunc, nifi quod acidi carbonici de- compofitionem negent; ceterum de plancaruvn nutricione, de fontibus ex quibus carbonicum iis adveniat, mire differunt. Alii enim humores cxtractivos humi , fimi etc. plantis nutrimen- to esfe credunc ; alii non nifi aquam pro plan- rarum nutrimento habent, et lucis efficaciam in vegetatione adeo magnam esfe cenfenc, ut plan- tae, eius llimulo iiicicatae, aquam permutare valeant in omnia ea principia, ex quibus ip- • \6 fae ( 1<^ > fae componuntur. Stimuli etinm notio, quam acido carbonico tribuiinc , non magis est defini- ta, ncque ullam diftinctam praebet ideam de actione huius acidi in vegetatione. Haec enim ca radone intelligi vix potest, quafi acidum car- bonicum, quando fibrae vegetabili applicatur , illam in motum cieat ; talis certe eius actio ex* perimentis directis difficulter demonftretur. Si vero unice ilimnli voce eiusnK)di intelligimus fubflantiam, quae, in plantam inrrodncta auc ei applicata, beneficam exerceat actionem et ve» getationera acceleret, in utroque cafu, five acidum carbonicum decomponatur, nee ne, illi ftimuli nomen esc tribuendum. iE EC- S E CT I O S E CU N D A. EXPOSITIO OPINIONIS ILLIUS, QUA ST A T U I T U R , A C I D U M C A R B O N I C U M SUB VEGETATIONE IN SUA PRINCIPIA DECOMPONI. j; ostquam P r i e s 1 1 e y u s animadverterar , plan- tas vegetantespaucis diebus aerem , acido carboni- CO divicem, qui refpirationi non amplius infer- vire potest, emendare, Phyficomm niences in banc partem converfae fuere. Ingenhousfius Priestleyi experimenra repetiit et exacte de- terminavit, quibusnam Tub circumftantiis haec aeris depuratio a plantis perficeretur. Invenic enim, banc vim unice parcibus plantarum vi- rentibus competere, qnando Solis radiis expoii- tae funt. Senebierius, qui iam inclaruerat egregio fuo opere de efficacia lucis folaris in tria naturae regna , novam huius phaenomeni explicationem propofuit, (latuens, acidum car- bonicum vi vegetationis in fua principia de- componi, quam fententiam in variis fuis fcriptis dein magis magisque explicuit. Tandem Th. de Sausfure, magni parris dignus filius, cbe- B mi- ( i8 ) Tnicam Phyfiologiae vcgctabilis partem adgres- fiis, in libro, cui ticukis: Recherches Chimu qiies fur la Vigitation^ praercr alia multa banc etiani rem examinavit , ec S e n e b i e r i i opinio- nem pluribus argumennis conOrmavit. Eximius hie vir turn experimentonim , quae infticuic, co- pia, turn imprimis exacta, qua in iis infticuen- dis fuit ufus, ratione, multa in difficili hoc ar- gumento explanavit, et laudem meruit, fe in experimentandl arte nemini facile csfe postpo- ncndum. — Horum Auctornm fentenciam nunc hreviter cxponere conabor. Lucis maxima est in totam naturani efficacia; haec colorum est mater, eademque virae ani- malis et vcgetabilis vividislimus ftimulus. Mira imprimis eius est facultas, qua ex combinatio- nibus, oxygenium continentibus, illud evolvic. Plura ' oxyda metallica, luminis folaris radiis expoiita, in metallicam formam reducnntur. Ex acido nitrico et acido muriatica oxj^genaco eodem in cafu oxygenium elicitor. Haec luminis efficacia fcfe non reflringit ad corpora inorganica, fed in regno organico non minus confpicua est; praecipue autem {q.^q. fpec- tandam praebet in dccompofitione acidi carbo^ nici in vegecatione. — -Vidimus iam atidura Garbonicum , ex folo una cum vehiculo aquofo abforpturn, per plantaruni vafa deferri. Sic per- ( 19 ) pervcnit ad folia ec partes virentes. In his au* tem notabilem mutationem fubic, atqiie acce- dente luminis vi decomponitur; oxygenium ex plantis eiicitur, carboniciim in iis remanet, ec dein, humoribiis plancarum admixtura , earum niitricioni ec folidarum parcium refliciitioni in- fervic. Idem fit in eo acido carbonico, quod, in aere atmosphaerico praefens, direcce foliis fuscipicnr. Noccu, ubi plantae lucis flimulo desticiuae funt, oxygeniuni ambiens abforbenc illudqiie cum carbonico fuo coniungences aci- dum carbonicura formanc; hoc de die iceruni ad fuperiiciem partium virentium delatum lucis efficacia aeque decomponitur. Alrernat hac ratione vegetationis vis in viti- ando et iterum depurando aere atmosphaerico. Noctu enim formatur acidura carbonicum , quod parcim aeri admiscetur, de die acidum carbo- nicum decomponitur et oxygenium atmosphaerae redditur. Talis autem ratio incercedit inter op- politas hasactiones, ut fi , uti folet, atmosphae- ra acidum carbonicum continet, lucis vi maior OKygenii quantitas e plantis eliciatur, quani quae noctu ab illis confumitur. Ex omnibus vegetabilium partibus jllae tan- mm decomponendo acido carbonico pares funt, quae viridi pigmento funt praeditae, hinc folia praefertinij dcin etiam ram? virences ec frncrns B 2 im* C ^o ) jmmaturi, quamvis muJto minore vi. Practerea ad banc decompofitioncm unique lux folaris re- quiritur. Noctu nequaquam obtinet, neque etiam in umbra, falrem in ea adeo esc exigua, uc expcfimentis nondum potueric determina-. ri C^}* Quoniodo autem accedence lucls vi haec decorapolitio perficiatur, nondum fatis li- quet. Mulcum conferre potest mixcio chemica principiorum vegetabilium, quae foliis conti- nentur, ecenatae inde variae affinitatum compli- cationes; multum etiam organica parenchyma* tis viridis flructura et propriae vires ei inlitae. Epidermis enim nullas in decomponendo acido carbonico purees agit, ihd requiritur, uc in pa- renchymacis interftitia hoc gaz penetret. Num forljtan praecipua lucis actio derivanda fit a ca- lorico, radiis folaribusadmixco, et peculiar! hu- ius ad partes vegetabiles applicatione? Non no- vimus, quousque increscere posfic temperatura in fuperficiebus corporum, Solis radiis expofito- rum. Ilanc temperaturam ad incandescentiam US- CO Est tamen una alteraqiie obfervatio , in qna oxygeniura foliis , quamvis IxiCQ foJari non impiil* lis , exfpfratura videtur. Cf. Humboldt, y^phot\ a^s dcj' Chem, Phyf, der Pfl, pag. 126. D e C a n* dolle, in Bull, de la Society Philomath an '^. pag. J3S. : c ) c 21 3 usque augeri posfe Rumfordt CO obfer- vat. Idem ex recentioribus experimentis, quae inftituerunc Gay-Lusfac ecThenard, pro- babiJe reddicur. Praefencia acidi carbonic! in atmosphaera plantarum non tantum iis utilis esc, fed ad Jaecam vegetationem utique requiritur, ita nc planca, lumini folari expofita, bene vigere ne- queat, nifi certa quaedam acidi carbonici quan- titas adfit, quam decomponac. Vemm hoc aci- diim prodesc tantum vegetationi, quatenus plan- tae illius decomponendi capaces Tunc. Hinc nocet germination! , quiaplanta eo tempore non- dum partibus virentibus indructa est; nocec noctu, quum , deficience lucis (limulo, eius decompoficio non ampJius obtineat. Maxi- me vero prodest imo necesfarium esc tempore diurno, ubi. Soils efFicacia folia in actum ducta pabulo veluti indigent , in quo elaborando vi-* res fuas asfimilatrices posfint exercere. Plantae ergo decomponentes illud acidum carbonicum, quod turn ex folo turn ex aere hauriunt, fatis magnam carbonici copiam fibi comparant. Num vero ex hoc unico fonte car- bonicum fuum habeanc plantae, inter Auctores non CO Esfais politiques , <^conom{ques' et phiUfophiqu^s 11. p. 273. C *2 ) non conflnt. Senebierius quidem f i) I^anc opinioncni defendit, eo ufus argumenco, quod alia ratione carbonicum in plantas introduci non posfic. In aqua enim plane infolubile esc. Adest quidem magna copia in fuccis extractivis terrarum fercilium , Senebierius autem ex fuis aliorumque experimentis efFecic , aquam, quae humum fimumque alluit et eoium particu- lis extractivis dives esc, plantis nutriendis infervire non posfe. Plantae enim , cali aquae inimisfae, radicibus fuis vix aliquid abforbenc ec cico pereunc. Si diluitur haec aqua, plan- tae melius vigenc, nunquam autem ea vi , qua in aqua pura vegetanc. Ipfo vegetacionis acta in plantis formari carbonicum ei valde abfonum vjdetur, quia carbonicum hucusque inter prin- cipia chemice fimplicia pertinec. — Utraque rauem Senebierii asfumcio omni dubio non caret. Praeter alios enim Sausfurius (2} in aqua, quae humo affufa fuerac, plantas lae- tius crcscere vidic quam in aqua pura, li mo- do haec infufio adeo erac diluta, uc ad aqu-as fontanae limpidicacem accederec. Ab altera parce Tunc revera experimenta, quae indicare videntur, plancas vegetantes, quibus nullum car- 0) Scneb. L 1. III. 151. (^2) i. 1. p2g. 1.08. C -3 I) carbonicum per vias externas advenire potest, tamen vegetacionis ope carbonici fui quantica- tem mukum augere, de quibiis experimencis in fequend feccionc plenius erit agendum. Haec autem opinionum diverfitas nos non morabicur. In quaestione propofica tantuni de eo qnaeritur, num revera acidnm carbonicum a plancis decomponacur, et eius carbonicum in plantarum compoiicionem abeac;non vero , num omne plantarum carbonicum ex hac decompofi- tione fit derivandura. Ergo potius transeundum videtur ad iJla argumenta, quae ad proban- dam acidi carbonici decompofuionem allata funt. Haec argumenta, cum unice fere expert- mentis nitantur, ita disponemus, ut imprimis atcendamus ad varias circumdantias, in quibus acidi carbonici decompofitio CQie manifestat, ec lingulis capitibus ea experimenta colligamus, quae ad illam in pecuJiari cafu demonilrandam faciunt. I. Folia ^ fab aqua r adits folaribus expo fit a ^ exhalant gaz oxygenmrn^ oriiindum ex decompopto acido carhonico. Quando plantarum folia bene vigentia Tub aqua fontana luminis actioni exponuntur, in eo- rum fuperficie evoIW incipiuat builuiae, quae magni- C =4 ) inrignitudine augentur, a foliis decedunc et fu- periorem vafis partem petunt. Chemica huius aeris analyfis docec, ilium fatis magr.am conti- nere oxygenir quantitatem , maiorem faltem qnam quae aeri atmosphaerico inest. Hoc phaeno- nomenon , quod primum obfervavit acutisfiraus Bonnet (i), dein fumma cum cura examina- turn fuic a Docc Ingenhoufs, Spallan- zanl et Senebier, quorum induftria vera eius explicatio tandem innotuit. Si nempe aqua, cui folia immittuntur , dellil- lata est, aut ante experimentum coctionem pas- fa^ ica ut omni aere fitprivata, folia foli expo- iita nullum aerem evolvunt aut cerre quantita- tem admodum exiguam. Aqua fcntana recens haufla mul to magis aeris evolutionem promovet. SI autem aquae deHiliatae aut ebiillirae gaz aci- dum carbonicum addicur, evolutio fluidi gaz- formis multum augetur, ita fere uc illius copia (It in ratione additi acidi carbonici. Aliquam an rem diiferentiam obfervare licet pro van* is plantarum fpeciebus. , Sunt enim plantae, qua- rum folia tunc demum maximam aeris copia-n largiunrur, quandoaqua, cui immittuntur, ac'do carbonico est faturata ; aliae contra , quando aci* di tarbonici proportio in aqua minor est. Aqua, (i) Sur rVfage des Feuillss, pag. 26-33, ( =5 y Aqna, acido carbonico impraegnataj in qua folia magnam oxygenii quancitatem largita funt , fequenti die oxygenii evolutionem minus pro- mbvat , etiam fi recentia immictantur folia. Si experimentum eodem mode per piures dies pro- trahitur , oxygenii evoluti qnantitas continuo imniinuitur , et tandem omnis evolutio- cesfac , duni aqua interim fuo acido carbonico privatur ec pura fere remanct (i). Fluidum gazforme, ex foliis fub aqua evo- lutum, condare deprehenditur ex oxygenio et nzoto. • Prioris proportio in variis experimentis aliquancum variar , femper autem maior est ea , qua in aere atmosphaerico adest. Interdum fere purum evolvitur oxygenium , idque eo magis , quo vegetiora funt folia. Hinc fub initio expe- riment! aer magis purus evolvitur quam postea, quando folia, diuturniore mora in medio cui asfueta non funt, vigoris fbio'am aliquid amife* runt. Etiam folia iuniora, nondum perfecce evoluta, minus purum aerem et minore qiianti- tate emittunt, quam folia quae perfectionem aCr tigerunt (2}. Ex omnibus hisce iam legitimam conclufio- nem facere licet de vcro fonte evoluti oxygenii. "'Pri- CO S e n c b i e r , I. \. p. 1537 - 200. (2) S e n e b i e r , 1. 1. p, 1^2 - i cj5. ( =6 ) Primnm qnidein vidimus hoc loco prae ceteris Jucis folaris efficaciam rcquiri. Nitl haec adfic, nulla evolutio gazformis obdnet. Folia, Tub aqua in umbra pofua, nullum largiuntur aerem, nifiV diudus protracto experimemo, decom- poni incipianc, et hac radone acidum car- bonicum et hydrogenium carbonatum evol- vant. Dein vero patec, oxygenium evolumm in ip- fo experimenco foliis esfe elaboratum. In aqua enim deilillata et dein acido carbonico im- praegnata illud non adesc ; nequc cdam adest in foliis ipfis ,. nam andia pneumadca vix ullum aerem ex iis extrahit, iJlumque valde im- purum, et tamen folia fic exhausta largiun- tur denuo oxygenium , (i aquae imponuntur. Praeterea oxygenii tanta evolvitur copia in aqua acidula et continue renovata, ut nullo mo- do admitd posfit, illud antea iam in foliis ad- fuisfe. - Quia ergo oxygenium evolutum non prove- nix ex foliis ipfis neque ex aqua, quia eius quantitas plerumque pcndet a copia acidi car- bonic! quocum in contactu fuerunt folia, at- que hoc acidum carbonicum in experimento difparuit, patet, oxygenium evolutum oriri ex dccompofitione acidi carbonici a foliis vigenri- bus, lucis efficacia adiuds ; eius carbonicum in fo. ( ^7 ) foliorum parenchymate retineri , oxygenium eius ex planca reiici. Spallanzani nonnulla indituic experimen- ca, quae banc concluiionem infirmare videren- tur. Obfervavic enim , folia carnofa v. c. Fi- cus, Sedi etc. nocabilem oxygeiiii copiam emic- tcre in aqua onini acido carbonico privara, imo in aqua caicis. Ut haec cum priori bus conci- lientur, obfervandum est, folia omnia, quia fuccis fuis femperaliquodacidum carbonicumfo- lucum tenenc , decompofitione huius acidi Tub ipfa aqua delliJIaca paucas ox3^geni! bullulas emiccere posfe. Haec emisfio in plerisque cito termina- tur, nifi novum acidum carbonicum externe fo- liis advehicur , verum folia carnofa, quorum parenchyma acidum carbonicum copiofins con- dnec, ex fua fubftantia maiorera oxygenii quan- titatem largiri posfunc. Senebierius ("i) ex talibus foliis ope r.ndiae pneumacicae oainem aerem , quem con- tinerent, extraxic, et ea deinfub aqua cocta Soli expofuic, tunc autem nullum oxygenium ex il- lis evolvi obfervavit, (i vero acidum carboni- cum adderet, ftatim icerum evolvebatur oxyge- nium. Eodem modo reflituebatur oxygenii evo- lutio , fi , postquam folia in aqua omne acidum car- (i) 1. 1. pag. 22^-243. ca^Kbmcum, qiiod condnGbaiit, decompofue- rant, in aquam acido carbonico divitem intro- ducebantur. Porro folia, quae vcl Tub antlia pneumarica, vel diuturna mora in luce folari , ornni aere quern continucrant exbausta erant , corrugabantur et fundum petebann, flatim au- tern ac immictebanrur in aquam acidulam , denuo intumescebanc, in aqua adfcendebanc et oxyge- Ilium exfpirare incipiebant. Omnia tandem S e n e b i e r i i experimenta , quae magna copia ec fumma cum cura inflituic , denionftrant, oxygenium evolutum generatim esfe in ratione : acidi carbonici , quod continec aqua cui immitruncur, et hoc acidum dispare- re ^ quo magis evolvitur oxygenium , unde vix dubium esfe potest, quin oxygenium (it repe- tendum ex decompofito acido carbonico. Undenam vero provenic gazazocum, quod li- mui cum ox^^genio evolvi vidimus? In plurimis experiment:s huius generis azotum oxygenio ad* mixtum prodit, et ex interiore foliorum compa- ge eJicitur. Non magna vero eius est copia, quamdiu planta adhuc vegeta est, neque expe- rimento diuturno niultam vexara; turn dc- mum, ubi plantae comppfuio laeditur, ubi interna quaedam mixtionis oritur mutatio, raa« iori quanticate evolvitur. Multum hoc loco fa- \ - C =P ) facere videcur affinicas chemica , quae inter oxy- genium a azocum adesc. If. Folia noctu cum oxygenlo aerls ambient is acidum carbonicum formant , quod de die , Soils ejjicacia adii^ta , iterum decompommt. Praecedenti articulo enarravimus phaenomena quae folia produnc, quando Tub aqua Soli ex- ponuncur. Aqua vero non conflicuit idoneum medium , in quo plantae vegecado rice fustinea- tur, unde fit, uc funcdones, quas folia in ea exercenp, alio modo peragil^osfent quam in llacu naturali. Nunc aucem ad experimenta transimus, inditura cum foliis aere acmosphae- rico cinccis. Haee maiores requirunc caucelas maioremque eudiometrici examinis fubtilicatem , verum operae augmentum ideo compenfatur, quod his experimentis maiori fide inniti posfu- mus ad diiudicandum folicum ec nacuralem vegetationis procesfum. Si folia fana recens decerpta noctu ponuntur fub recipience aere acmosphaerico pleno, hunc aerem magis minusve immucanc. Plerorumque vegetabilium folia aeris volumen diminuunt ; eius oxygenium partim disparet et huius loco pose expcrimentum minus volumen gaz acidi carbonic! aeri admixtum invenicur^ Sunt aucem ^ fo- so ) folia, impriniis carnofa, uti v. c. Sedi, Cacti, quae item voluinen atinosphaerae fuae itnminu- unt ablorbendo eius oxygcniura , nee tamen in huins locum ullinn acidum carbonicnm reflitu- iint. Discrimen illud protracto experimento fere euanescit. Si v, c. folia Cacti Cpnntiae diu in uinbra libi relinquuntur, fenfim minorevi oxygenium arripere ohfervantur , donee pose fpatium 36 horarum voliiminis diminutio peni- tiis cesfat. Tunc autem oxygenium remanens cum carbonico plantae formare incipit acidum carbonicum et ita pergii, donee omne oxygeni- um liberum confunituni fit (i). Primo adfpectu oxygenium , quod his in ex- perimentis difparet, directe a foliis infpira- tum et fubllantiae fuae admixtum videtur. Si vero confideramus , illud fuccis plantarunl folvi vix posfe , et fi flmul cogitamus, ox^'ge- nium cum quibuslibet parcibus vegetabilibiis in contactu pofitum ex iis elicere carbonicum en lie acidum carbonicum conllituere , id quod in ipfis his experimentis fimul fit, probabiii- iis ftatuendum est, oxygenium turn demum a foliis fuscipi .. quando carbonico iunctum formani acidi carbonici adcptum est. Haec opinio me- lius cum toto experimento convenft. Nunc enira (0 Sansfurius, 1. 1. png. do -70. C 3t ) enim oxygenii actio in folia eo fe redringit, uc acidum carbonicuni generecur; illud pro parte a foliis fnscipitur et vi quadam organica rctine- tur, reliquum in acre remanct. Quo mator au- tem est ea vis, qua acidum carbonicum foliis retineri potest, eo facilius vincitur affinitas aeris atmosphaerici ad acidum carbonicum, et hinc explicatur, cur folia carnofa nullum acidum carbonicum in aerem dimittant , antequam ipfa eo fint faturata ; quia nempe paucis poris func indrucca, atque fub parva fuperficie magnum oc- cupant volumen, imprimis vero, quod vi ve- gctativa prae ceteris eminent. Videamus nunc , quacnam mutationes aeri in- ferantur, in quo folia de die Soli expofita funt. Folia quae noctu certam quandam oxygenii quantiratem abforbuerunt, fi fequenti die fub rccipiente , quod purum aerem atmosphaericum continet, luci folari exponuntur, huius aeris volumen augent exfpirando eandem fere oxy- genii quantitatem quam prius abforbuerunt, (i* mul cum aliquo gaz azoto. Si haec experimen- ta cum iisdem foliis per aliquot dies itcrantur, infpirationes et exfpirationes gaz oxygenii qua- vis vice dirainuuntur, imminuta nempe folio* rum vi vegetativa, Exfpiratio diurna oxygenii augetur vel dimi- nuitur, aucta vel imminuta. eius infpiratione noc- C r^ ) noctiirna. Sic fi folia diucius in umbra relin- quuntur et bine plus oxygenii infpiraverunt , ia- fequens oxygenii exTpirado eo maior est. Si contra folia noctem transegerunt in fluido gaz- forrai, quod nullum oxygenium continet, (de quibus fluidis vix aliquid infpirare folent) quan- titas oxygenii de die evoluti admodum exigua esfe deprehendicur (O- Haec experiraenca yix explicaxn posfunt, nifi asfumendo decompontionem acidi carbonic!. Noctu enim non oxygenium fed acidum carbo- nicum a foliis infpirari , admodum probabiie est. Cum vero de die ex foliis emittatur oxy- genii eademquantitas, quae iioccu confamca fuit, hoc oxygenium necesfario ex decompolito acido carbonico debet repeti. Conflans ratio inter praegresfam infpirationem et; infequentem exfpiraiionem aliani explicationem non admittit. III. Plantae , veget antes in atmosphaera , quae acidum carhonicum continet , illud decoiU" fonunt et carhonicum jihi coniungunt. Inter experimenta, quae acidi carbpnici de- compofitione.m indubiam reddere videntur^ cerce pertinent fequencia , a S a u s f ur i o folita cum cura inflituta. Plan- CO S a us fare, 1. 1. pag. 82-89. ^i^^<^^ Plantulae Vincae IVlinoris, quariim radices vasculo, aquam puram continenti, infistebanc, introductae fiinc fub vas recipiens , quod reple- tum erat acre atmosphaerico puro niixto cum tV parte acidi carbonici. Apparatus inercurio clau- fus erat et ita dispofitus, ut quotidie radii fola- res per fex horas in ilium inciderent. Experi- mento post feptem dies terminate, aeris volu- men nullam fubierat mutatio^aem ; ex inftituto autem eius examine patuit, 6mne acidum carbo- nicum difparuisfe, in huius locum maxima ex parte reftitutum fuisfe gaz oxygenium , fimulque parvam azoci quanticatem evolutam fuisfe. Plan* tae dein ignis ope in carbonem redactae fuere , et huius quantitas comparata fuit cum ea, quae habebatur ex plantis fimilibus et eiusdem ponde- ris quo fuerant plantae, ad experimentum ad- hibitae. Sic apparuit, carbonis quantitatem in experimento fuisfe auctam. Manifestum igitur est, has plantas omne illud acidum carbonicum, quo cinctae erant, decompofuisfe, eius carbonicum in plantarum fubftamiam transiisfe, oxygenium vero eiec- turn et aeri redditum fuisfe , excepta parva quan- titate , quae perfecte aequalis erat volumini azo* ti evoluti. Eadem experimenta inftituta fuere in Men- tha Aquatica, LythroSalicaria, Pinu Genevenfi C et C 34 ) et Cacto Opuntia. Omnes acidiimGarbonicum, in acmosphaera fua pracfens , vel totum , vel niaximam partem decompofLierunc, ec carboni- cum (ii)i coniunxerunc, reteino rimiil aiiqiio oxygenic. Ignis actioni expofitae carbonis re- liqiierunc niaius pondiis, quam quod ante expei' jimentum largitae fuisfenrf Similes plantae, quae per idieirj tempus ope aquae purae vegetaverant in acre atmosphaeii-^ CO , antea aqua calcis abluto , nulJam in atmo- fphaera fua mutationem produxerunt. Per car- bonifationem pacuit, earum carbonem in ex- periraento non tantum nequaquara increvisfe, fed potius diminutum fulsfe (i), Non tantum in vafis elands, fed etiam in aere liberp, acidi carbonic! decompofitio obtinet, S a u s f u r i u s in plantis Menthae Piperitae y quorum radices immerfae crant in aquam dellilla- tam, post 2| menfes, per quos libi relfctae erann in loco, ad quern Solis radii quoridie per- veniebant, carbonis copiuiii auctam invenit. In alio experimento fabas inter lapilJos filieeos, nul- la terra adiecta , dispoftiit et aqua deftillata bu- mectavit. Post tres mcnfjs planias , quae e>; his fabis in acre libero proveneranc, in carbonem re- (i) Sausfure, I, I. f^^^ 39 '^9» C E5 ) rcduxtc et hunc .carbonem Inveirk ^da|fluiti -esfei ilJius, qui fincea ex'fabis habitus fuMti (ij. Hoc loco alia quoque ^bfervacio addenda esc. Nimirum aqua, quam planra abforbec, ec cuius ope vegetac. Tub vegecacione in fo- lidas plantae partes abire ec ipfa veluci fo- lida fieri videtur, ita ut hac aquae permutatio- ne materies ficca plantae augmentum capiat. lam vero talis aquae permucatio incime connexa esccum fimultaneacarbonici cum planca coniunc- tione, unde fit, uc ultima hac deficiente aqua vix in folidas partes abeat. Quamvis enim il- lae plantae, quae ope aquae purae crescunt in. gaz oxygenio auc acre atmosphaerico cui nul- lum admixtum esc acidum carbonicum, inter- dum optime crescant et partes fuas explicent, tamen earum pondus, fi iiccantur, parum auctum invenitur. Si vero, uci in dictis experimentis factum fuit, fimul adfuic aci- dum carbonicum, quod plantis fit decompo- iltum , permutatio naturae aquae multo est ma- nifestior neque ullis limicibus est conllricta, nili qulbus conftringitur vegetado (2}. IV. (0 Sausfure, I. I. pag. 4P-53, (2) Sausfure, 1. 1. pag. 226. C 2 ( 3(J ) IV. Plantae^ racUcikis etc. acidum carlom- cum haurientes , in luce, [olari e folils oxygenium exfpirant. Attulimus bucusque experimenta, quae fpec- tanc decompoficionem illius acidi carbonic!, quod est in acre et directe foliis abforbecur. Nunc autem transimus ad dccerminandas mu- tationes, quas fubit acidum carbonicum, fi alia via in plantam introducitur. Si rami recens abscisfi inferior pars imponi- tur in aquam aciduJara , folia contra introdu- cuntur in globum vitreum , hie ramus evapo- ratione aquam largitur nullo acido carbonico impraegnatam , et fimnl acr globo contencus maiorem accipic oxygenii proportionera (i), Abfcisfae plantarum radices atmosphaeram 9 qua cinguntur/vitiant, quia ambicns oxygeni- um 5 in eas agens , ^q^q lente cum earum carboni- co coniungic, et bac racione aeque de d\Q ac •noctu gaz acidum carbonicum generat. Quam- .diu vero radices cum reliqua planta cohaerenc,^ omne acidum carbonicum iis abforbecur ec dein ulcerius ad folia devehicur, ut ibi lucis ope decomponatur. S a u s f u r i u s plancam Poly- go- (i) Senebier, 1. 1. III. png. 207. ( 37 >^ goni fub recipiente ita dispofuit, ut ukimi ra» dicum fines aqiiam attingerent , fed reliqua radi- ciim pars una cum foliis in contactu esfet cum acre acmosphaerico. Post aliquod tempus ae- rem fub recipience examinavit, et oxygenii pro- portionem in eo imminutam non vidir. Quia vero radices oxygenii quantitatem imminuunc, dum cum eo acidum carbonicum formanc, oportec folia hoc acidum iterum decompofuisfe, et fic oxygenium aeri relb'cuisfe (i). Si in globum vicreum, acre atmosphaerico repletum, introducitur ramus foliis ornatus, pertinens ad arborem cuius radices terrae in- llstunc, post aliquot dies aer in illo globo ma- iorem oxygenii quantitatem continere deprehen- ditnr. Hoc loco folia illud acidum carboni- cum decompomint, quod ex inferiore plantae parte una cum fuccis vegetabilibus ad ilia defertur (2). Eadem, quae de radicibus diximus, valenc ctium de caudicibus lignofis. Hi enim , aeque ac radices, cum oxygenioaerisambientis acidum carbonicum formant , illudque maximam partem abforbent et vafis vehendum tradunt, ut (ic ad folia deveniat ibique deconiponatur. Ita v, c. te- (0 Sansfure, I. I. pag. iii-ii3, (2) Sausi'iire, I. U p?.g. 114, (( 3^ > tcnelhPomus, recipience tecta, per diesoctoin afi'e acnrosphaerico vegetavic, interdiu Soli expofita. Hoc tempore eJapfo, aer fub re- cipieute nuliani qualitads aut qpanticatis mutatio- nem fubierat, Quum igicur turn radices, turn caudex cum oxygenio ambiente acidum carbo- nicum formenc, conftans illaaeris. integritas ob- tinere npn potuisfet , ni^fi amne illud acidura iterum foJiis fuisfet decompofimmr (i). Vr Ut vegetatlo in lumlne folari fustineatur , oportet in atmosphaercp^.. quae plant as ambit ^ adfii acidam. carhonimm. Quamvis aer, in quo plantae fub recipiente vegetant , ante experimentum omni fuo acido car- bonico privetur, vegecacio tamen bene procede- re potest. Aliter vero res fe habet, ii fub re* cipiens introducitur fubllancia, quae omne acidura carbonicum, quod in cxperimento generatur, (latira abforbere valet, uti est v. c. calx et aqua calcis. Tunc enim voJunien aeris recipiente inclufi fenlim imminuitur, et, fiplan- ta interdiu Soli exponicur, poscpaucos dies folia flaccescunt, etbrevi tota plantacoilabitur, dura exa- (i) Sausfure, pag. 117. 123. ) exa'mhi'e eudiomctrico ptitet\ aSreni certain oxy genii quantitatem amifisfe {i). Ergo praefentia calcis hoc in experimcnto ve^ getadoni nociva est. Calcis autem actio nulla esE, nifi quod acidiiiti carbonicum abforbet, quod, imprimis tempore nocturno, actione oxygenii ambientis formatiir. Igitur fi plan- tae lumfni folari funtexpofitae, requiricur prae- fentia acidi carbonici, ut organorum vigor fusti- neatur, quare tunc fubftraCtio huius acidi ipfis nocet. Plantae autem , quae in umbra vcge- tant, eadem abforptione acidi carbonici non Jacduntur. Eadem concludi posfunt de iliis^ plan- tis, quaruin radices terrae v<:;g optinie explicatur ex deficiente acidi earbonici decompofidone, quae, un vidimus, non obnnet, nifi accedence luminis-i folaris efficacia. Obrervavic Senebier (i), tales plantas abundare acido carbonico; fi au-- tern lumini exponuntur, illud intra fpadum a^P-- qiTOC dierum dec^omponi « undo, aucca carboni*- ci in planta propordone, folia viridi colore dn^' gi incipiunt. Idem nianifesce docuit cl. C hap* t^l (a). Examinavit hie ploresfungos, qui^ partim luci fuerant expofid, partim in umbra vegetaverant. Priores parce tantum' largieban- tur acidum carbonicum , magnam vero principii librofi copiam; illi contra , qui in umbra degQ' rant, ingencem liquoris masfam condnebanc, quae acido carbonico valde erac impraegnata; diudus fibi relied deliquescebanc in liquidum, vix (i) Senebier, I. 1. III. p?.g. zq6, (2) Jnn. de Ch. LXXIV. pag. 334. ( 44 > vjx ullas pelliculas vei fiiimenta fibrofa ve- hens. Facile nunc intelligitur , cnr tales plantae fuccis adeo lint repletae , et materiae folidae de- fectu laborent. Ut enim aqua, plantis hau- lla, in iis folida fiat, oportct fimul cum iis coniungatuF. carbonicum; in umbra vero non adest (limulus, cuius ope acidum carbonicum decomponatur. lea fit, ut aqua in partes fo- Jidas abire impediatur, ec hinc limul fuccorum copia in planta augeatur. Reilat ut videamus de pigmento plantarum viridi. Illius genefin a iuminis folaris actione pendere diucisfime iam notumfuit; recentius demum obfervatum est, illud non adesfe, nffi in partibus quae oxygenium exfpirant. Si igi- tU:r cum Lavoifierio flatuere licet , ob- fcuros plantarum colores deberi maiori carbo- nici proportioni, id quod imprimis de pigmen- to viridi ftatu^ndum videtur, acidi carbonic! decompofitio , quae non nifi lucis incerventu obtinet, facilem huius obfervationis explicatio- nem praebet (i). (i) Sprengel, von dem Ban dcr Oewikhfe^ p. 328. SEC- S E CT I T E RT I A, ARGUMENTA EORUM, QUI ACIDO CARBON ICO NGN NISI VIM STI- ' M U L A N T E M IN V E GE T A T I N E TRIE UU NT. mil T'iTl'C!lI^)l>'1l1'~ L Oub finem fectionis priinae paucis indicavi- mus, acidi carbonici efficaciam in vegetatione ab illis non fatis definiri, qui eius deconipofi- tionem non admiccunc. Quia enim quaestio de hac decompofitione praecipue in cenfum venit, quatenus ad explicandam rationem , qua plantae carbonicum acquirunt, conferre potest, ill!, qui carbonicum planrarum alia via , quam ex decompoiito acido carbonico, in plantas incro- duci ftacuunc, id unice agunt, uc dictam opinio- nem evertant, dum ceterum de acidi carbonici actione non multum foilici:i Tunc. , lam diu nonnulli Phyfici concenderunc, fo- 1am aquam ad plantas perfecte nutriendas fuffi- cere posfe. Notislimum est Helmontii ex- perimencum (i3, qui Salicem vafi, puram cer- ram (0 !• B» Helm out, Ore. Medic, pag. 55, ( 4(5 ) ram continciiti, inipofuic, ct Mhm per quinqiic annos fola aqua irrigavit; quo tempore eiapfo Salix 119 librarum pondere aucta erat, dum terrae pondus vix aliqnoc uncias decreverat. Similia experimenra inlticuerunc Duhameli- us (0, Bonnecus C0> Tillecus (3); ulcimus exempla proferc plantarum , quae in pura terra, gypfo, fabulo, fragmentis lapidura etc. , aquae ope laete creverunt , ec femina foe- cunda largitae fuerunt. Haec vero experimenta .a pluribus reiecta funt, quippe quae non ita accurate esfenc inflituta, ut omnis aliena mate- xies , praeter aquam , a plantis arcerecur ; dein quia analyfi chemica non conftabat, num vege- tabilia, folius aquae ope increscentia, principiis fuis convenianc cum iis, quae in terra fertiU ve^^tanc. Praecipue aurem his experimend^ obflitit, aut potius ils confirmabatur Sene- bierii opinio de decompafirione acidi carbo- nici. Cum enim omnia in aere Jibero esicnt inftituta, qui femper notabilem quantitatem hu- ius gaz fibi admixcam tenet, carbonici copia in plantis facile per huius decompoficionem augey poterat. est CGnffrmam. Minori ndhuc iure vegetatio- nem coinbuftioni posfumus opponere, auc earn reducere ad unicam aquae et acidi carbonic! de- compofitionem. Incognitae func chemicae mix- tionum niutationes, quae in organis plar.tarum incernis procedunt, quibus v. c, carbonicum ex acido carbonico elicitum novas init combinatio- res, et Cefe varia racione cum oxygenio ec by- drogenio coniungens , principiavegetabilia proxi- ma conflituit, Porro aqua quae in vegecatione folida fit , et continua oxygenii aeris combina. tio cum carbonico partium non viridium , no* vos caloris fontes conllinuunt. Ex quibus pa- ter, infirmo fundamenco nici hoc argumentum, iJiudque nequaquam ajfquid posfe conferre ad evertendam opinionem de acidi carbonici de- compofitione. 3*^. Postremum argumentum hue redir. Si in vegecatione decomponituracidum carbonicum, ec cius oxygenium in atmosphaeram dispergicur , aer Tub recipiente, in quo planta laece vegccac , fenfim volumine augetur;> et proportio 0X3^ge- iiii in eo increscic, H a s fe n f ra t z i u s ergo plantas Aefculi Hippocasrani aquae impofuit cas- que recipiente texit, quod itidem aquae infisce- Tct, uc omnis communicatio incer aerem Tub recipiente ec aerem externum esfet impedita. Poscquam plancae per menfem vegetaveranc, in- ve- C 55 ) vcnit, aerem in recipiente neqne volumine, ne* que oxygenii propordone auccum esfe, nnde efficic, eariim vegetatione nullum acidum car- bonicum fuisfe decompofitum (i). Ingenue fateor , me non rite perfpicere , quo- modo Hasfcnfratzius hoc experiraencum opinioni de acidi carbonici decompofitione obiicere potueric. Ipfe concedic, de die plari- tas oxygenium exhalare , illudque noccu cum carbonico plantae acidum carbonicum forma^ re; hoc aucem acidum abforberi flatuin aqua, quacum in contactu esc, et fie aerem fub recipiente immutatum manere, Sausfuri- us idem experimentum faepius repetiic (2}*, recipientia vero niercurio impofuit, ec tunc quoque obfervavit, plantas in aere acmosphacri- co vegetantes huius volumen aut indolem nou mutare. Mercurius autem ga2 acidum carboni- cum , noctu formatum , abforbere non valet , et ta- men post longum tempus vix in aere deprehendi^ tur; id igitur lieri non potest, nifi omne acidum carbonicum, quod noctu ex oxygenio aeris et carl:onico plantae formatur, de die a partibus virer.tibus iterum decomponatur, elusque oxy- genium aeri reddatur. Prae- (0 !• J. pag. 324* (O Sausfure, 1. I. pag. 45. pq. a^o. C 56 ) Praecip'jus ec fere uniciis Scriptor, qui de acidi carbonici vi ilimulanre peculiarker agit, esc cl. Ruliland. In disfercatione de planta-^ rum refpiracione (*i) obfervat , S a ii s fu r i i ex-perfmenra eciam alius explicarionis esfe capa- cia. quam qua ipfe Sausfurius ucitur. Si emm acidum carbonicum confideratur ranquam fliniulus , cuius praefenria plantarum funcciones accelerantur; fi porro ad has functiones reter- tur diurna oxygenii exfpiratio e foliis ec illius principii fubfequens infpiracio cempore noccur- no; Sausfurii experimenca folis his hypo- thefibus posfe explicarf, intacca acidi carbonici mixtione. Talem fentenciani melius convenire credic cum ceteris phaenomenis corporum or- ganicorum , quae nunquam in fubftantias regni inorganic! agunc, nifi diucisfime cum iis in con- taccu fuerint. Si aucem acidi carbonici actio in vegetations uiiice fueric flimulans, adeo ut eius praefencia interdiu maiorem prodiicat exfpiracionein oxyge* nii , non ex eius decompoficione oriundi , fed e parenchymate foliorum evohiti, eodem etiam inoJo agent alia ftinuilantia plancis applica- n, acida v. c. et falia. Haec vero quum ae-. Ti acmosphaerico adinisceri non poslinc , R u h- la n- {0 Journ. de Ph:^jtque e^- Tom. 83.